تاب آوری با پدافند غیرعامل در یزد؛ از تداوم خدمات درمانی تا تأمین آب

خبرگزاری مهر - گروه استان‌ها، محدثه میرجلیلی؛ پدافند غیرعامل را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از اقدامات تخصصی برای مقابله با تهدیدات دانست؛ این رویکرد، بخشی از برنامه‌ریزی برای حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، کاهش آسیب‌پذیری و استمرار خدمات ضروری در شرایط بحران است؛ ضرورتی که در استانی مانند یزد، با ظرفیت‌های صنعتی، معدنی و انرژی و محدودیت منابع آبی، اهمیت ویژه‌ای دارد.

با توجه به اهمیت این امر در شرایط کنونی جامعه از چهارم لغایت ۱۱ آبان ماه ۱۴۰۵ با شعار «پدافند مردم محور، ایران پایدار» به عنوان هفته پدافند غیرعامل نامگذاری شده است، تاب‌آوری و پایداری خدمات عمومی در زمان بروز بحران، زمانی محقق می‌شود که دستگاه‌های اجرایی پیش از وقوع حوادث، برای حفظ زیرساخت‌ها، تأمین نیازهای ضروری و مدیریت شرایط اضطراری برنامه‌ریزی کرده باشند. در این میان، حوزه سلامت و تأمین آب از جمله بخش‌هایی هستند که اختلال در عملکرد آن‌ها می‌تواند زندگی روزمره مردم را به‌طور مستقیم تحت تأثیر قرار دهد.

استاندار یزد در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر ضرورت پدافند غیرعامل و توجه به الزامات این حوزه در تصمیم‌گیری‌ها، برنامه‌ریزی‌ها و طرح‌های توسعه‌ای استان گفت: ظرفیت‌های صنعتی، معدنی، انرژی و سرمایه انسانی یزد، لزوم مشارکت دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، بخش خصوصی، سازمان‌های مردم‌نهاد و شهروندان در حفاظت از سرمایه‌های استان را چند برابر کرده است.

محمد رضا بابایی با اشاره به شعار امسال، هفته پدافند غیرعامل با عنوان «پدافند مردم‌محور، ایران پایدار»، بر بیان کرد: آمادگی در برابر تهدیدات، تنها به استحکام زیرساخت‌ها و اقدامات سازمانی محدود نمی‌شود، بلکه آگاهی عمومی، مشارکت مردم و همکاری میان بخش‌های مختلف جامعه نیز در افزایش تاب‌آوری نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

تداوم خدمات درمانی؛ اولویت پدافند غیرعامل در حوزه سلامت

دبیر کمیته پدافند غیرعامل دانشگاه و جانشین رئیس دانشگاه در امور پدافند غیرعامل در دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با تشریح اقدامات این دانشگاه در حوزه پدافند غیرعامل اظهار کرد: فعالیت‌های دانشگاه در این زمینه را می‌توان در سه محور اصلی شامل استمرار خدمات درمانی و امدادی، پدافند زیستی و توسعه ظرفیت‌های علمی و پژوهشی دسته‌بندی کرد.

عباسعلی دهقانی با اشاره به اهمیت استمرار خدمات سلامت در شرایط بحرانی افزود: نخستین و مهم‌ترین مسئولیت دانشگاه علوم پزشکی در حوزه پدافند غیرعامل، حفظ تداوم خدمات درمانی و امدادی است؛ زیرا در زمان بروز بحران، نه‌تنها نباید ارائه این خدمات متوقف شود، بلکه با توجه به نیاز بیماران و افزایش احتمالی مراجعات، ضرورت دارد ظرفیت ارائه خدمات نیز افزایش یابد.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی، آمادگی مراکز درمانی و برنامه‌ریزی برای پاسخ‌گویی به نیازهای بهداشتی و درمانی مردم اهمیت زیادی دارد و اقدامات پدافندی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که ارائه خدمات ضروری در زمان بحران نیز امکان‌پذیر باشد.

پایش تهدیدات زیستی و آمادگی برای مقابله با مخاطرات

دبیر کمیته پدافند غیرعامل دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، پدافند زیستی را دومین محور فعالیت‌های این مجموعه دانست و گفت: در این بخش، موضوعات مرتبط با تهدیدات زیستی به‌صورت مستمر رصد می‌شود و در صورت شناسایی موارد مشکوک، اقدامات لازم متناسب با دستورالعمل‌ها و پروتکل‌های مربوطه در دستور کار قرار می‌گیرد.

دهقانی تصریح کرد: شناسایی به‌موقع موارد مشکوک و اقدام بر اساس ضوابط تخصصی، از جمله الزامات آمادگی در برابر مخاطرات زیستی است و دانشگاه علوم پزشکی در این زمینه مسئولیت مهمی بر عهده دارد.

وی با اشاره به نقش فعالیت‌های علمی و پژوهشی در ارتقای آمادگی مجموعه افزود: سومین محور اقدامات دانشگاه، تقویت ظرفیت‌های درون‌سازمانی و بهره‌گیری از توان نیروهای متخصص، به‌ویژه در حوزه تحقیقات و فناوری، برای پاسخ‌گویی به نیازهای مرتبط با پدافند غیرعامل است.

تربیت نیروی متخصص برای مدیریت بحران‌های حوزه سلامت

دبیر کمیته پدافند غیرعامل دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد با اشاره به فعالیت‌های آموزشی این دانشگاه گفت: تربیت نیروهای متخصص برای حضور مؤثر در شرایط بحرانی، از دیگر ظرفیت‌های حوزه سلامت به شمار می‌رود.

دهقانی بیان کرد: در همین راستا، گروه سلامت در بلایا در دانشگاه فعالیت دارد و در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری نیروی انسانی متخصص تربیت می‌کند تا دانش‌آموختگان این حوزه بتوانند در مدیریت بحران‌های مرتبط با سلامت نقش‌آفرینی کنند.

وی خاطرنشان کرد: توسعه دانش تخصصی و تربیت نیروی انسانی متناسب با نیازهای شرایط اضطراری، در کنار حفظ آمادگی مراکز درمانی و پایش مخاطرات زیستی، می‌تواند به افزایش توان پاسخ‌گویی نظام سلامت در زمان وقوع بحران کمک کند.

تأمین آب در شرایط اضطراری با تجهیزات قابل حمل

در کنار حوزه سلامت، تأمین آب شرب و استمرار خدمات آبرسانی نیز از موضوعات مهم پدافند غیرعامل در استان یزد است؛ استانی که مدیریت منابع محدود آب در آن اهمیت ویژه‌ای دارد و هرگونه اختلال در شبکه تأمین و توزیع آب می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای شهروندان به همراه داشته باشد.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان یزد، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با اشاره به یکی از تجهیزات پیش‌بینی‌شده برای تأمین آب در شرایط اضطراری اظهار کرد: دستگاه بسته‌بندی آب قابل حمل، یکی از ظرفیت‌هایی است که می‌تواند در زمان بروز بحران و قطعی آب برای تأمین و انتقال آب مورد استفاده قرار گیرد.

جلال علمدار افزود: این دستگاه با استفاده از مخزن آب قابل بهره‌برداری است و برای فعالیت به شبکه برق وابستگی ندارد، بلکه با ژنراتور کار می‌کند؛ بنابراین می‌توان از آن در شرایطی که دسترسی به زیرساخت‌های معمول با محدودیت مواجه است، استفاده کرد.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان یزد با اشاره به ظرفیت عملیاتی این دستگاه گفت: امکان بسته‌بندی حدود یک‌هزار و ۱۰۰ بطری آب در ساعت با استفاده از یک دستگاه فراهم است و با به‌کارگیری دو دستگاه، این ظرفیت به حدود دو هزار و ۲۰۰ بطری در ساعت می‌رسد.

علمدار تصریح کرد: قابلیت جابه‌جایی و استفاده از این تجهیزات، امکان بسته‌بندی و انتقال آب به مناطق نیازمند را در شرایطی که قطعی آب رخ داده یا دسترسی به شیوه‌های معمول تأمین آب با مشکل مواجه شده است، فراهم می‌کند.

وی ادامه داد: استفاده از تجهیزات جایگزین و پیش‌بینی راهکارهای عملیاتی برای تأمین آب، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در مدیریت شرایط اضطراری و کاهش پیامدهای ناشی از اختلال در خدمات آبرسانی مؤثر باشد.

پدافند غیرعامل؛ از برنامه‌ریزی تا آمادگی عملیاتی

بررسی اقدامات حوزه سلامت و آب در استان یزد نشان می‌دهد که پدافند غیرعامل زمانی می‌تواند به افزایش تاب‌آوری منجر شود که برنامه‌ریزی‌های پیشگیرانه با امکانات عملیاتی، نیروی انسانی متخصص و هماهنگی میان دستگاه‌ها همراه باشد.

در حوزه سلامت، استمرار خدمات درمانی و امدادی، پایش تهدیدات زیستی و تربیت نیروهای متخصص برای مدیریت بحران، از محورهای اصلی آمادگی به شمار می‌رود. در حوزه آب نیز تجهیزاتی مانند دستگاه بسته‌بندی قابل حمل، ظرفیت تأمین و انتقال آب را در شرایط اضطراری تقویت می‌کند.

با این حال، اثربخشی این اقدامات به میزان آمادگی واقعی دستگاه‌ها، نگهداری تجهیزات، تأمین منابع مورد نیاز و پیش‌بینی سناریوهای مختلف بحران وابسته است؛ موضوعی که ضرورت توجه مستمر به پدافند غیرعامل را از سطح برنامه‌ها و مناسبت‌ها فراتر می‌برد.

پدافند غیرعامل در نهایت زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و تداوم خدمات ضروری، پیش از وقوع بحران در برنامه‌های اجرایی دستگاه‌ها جای گرفته باشد؛ رویکردی که با مشارکت مردم و هماهنگی میان بخش‌های مختلف، می‌تواند مسیر تحقق هدف «یزد پایدار، ایران پایدار» را هموار کند.