زنگ خطر پیری جمعیت در غرب استان تهران/ نرخ رشد کشور کمتر از یک درصد

اورنگ یوسفی، رئیس نظام پزشکی شهرستان بهارستان که بیش از سه دهه سابقه فعالیت در مناطق بهارستان و رباط‌کریم را در کارنامه خود دارد در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، ضمن واکاوی ابعاد بحران جمعیت در کشور، اظهار کرد: کاهش نرخ فرزندآوری و حرکت به سمت پیری جمعیت، یک چالش چندوجهی است که ریشه در تغییرات فرهنگی، الگوهای مهاجرتی و فشارهای بی‌سابقه اقتصادی دارد.

اشتباه استراتژیک در دهه هفتاد

وی با اشاره به ریشه‌های تاریخی این بحران بیان کرد: در دهه‌های 50 و 60 با رشد جمعیت بالغ بر 5 درصد مواجه بودیم که نگرانی‌هایی را برای آینده کشور ایجاد کرد. حاکمیت در آن مقطع برای جلوگیری از بحران‌های احتمالی در تأمین اشتغال، مسکن و آموزش، راهبرد «فرزند کمتر، زندگی بهتر» را در پیش گرفت. متأسفانه این سیاست‌های کنترلی به جای مدیریت هوشمند، به یک فرهنگ عمومی تک‌فرزندی تبدیل شد که تبعات سنگین آن را امروز شاهد هستیم.

مهاجرت و فروپاشی نظام حمایتی خانواده

این پزشک کهنه‌کار بهارستانی افزود: یکی دیگر از عوامل محدودکننده جمعیت، موج مهاجرت روستاییان به شهرها از دهه 60 به بعد بود. در جوامع روستایی، فرزندان بازوی قدرت اقتصادی و اجتماعی خانواده محسوب می‌شدند، اما با شهرنشینی و تغییر سبک زندگی، نگاه به فرزند به عنوان یک «مصرف‌کننده» جایگزین شد. هزینه‌های بالای زندگی شهری و تجمل‌گرایی، خانواده‌ها را در تنگنای روانی و اقتصادی قرار داد تا برای حفظ رفاه، از فرزندآوری پرهیز کنند.

تورم؛ سد بزرگ مقابل ازدواج

رئیس نظام پزشکی بهارستان با تأکید بر نقش تورم در بحران ازدواج تصریح کرد: در دهه‌های اخیر، شاهد تورم افسارگسیخته بوده‌ایم که توان خرید و قدرت اقتصادی خانواده‌ها را به شدت کاهش داده است. عدم توازن میان درآمد و هزینه‌ها، جوانان را نسبت به آینده ناامید کرده است. وقتی یک جوان امنیت شغلی ندارد و با هزینه‌های کمرشکن مسکن و ازدواج روبه‌رو است، طبیعی است که تن به تشکیل خانواده ندهد.

14 میلیون مجرد؛ زخمی بر پیکره اجتماع

وی با ابراز نگرانی از آمار بالای جمعیت مجرد گفت: طبق برآوردهای موجود، حدود 14 میلیون جوان دختر و پسر مجرد در کشور داریم که عملاً از چرخه تولید نسل خارج شده‌اند. این حجم از جوانان که در سن طلایی باروری قرار دارند، به دلیل فشارهای اقتصادی و سبک زندگی مدرن، ازدواج را به تأخیر انداخته یا کلاً از آن صرف‌نظر کرده‌اند که این وضعیت برای آینده کشور فاجعه‌بار است.

فرهنگ‌سازی نادرست؛ ریشه اصلی معضل

یوسفی اضافه کرد: اگرچه مسائل اقتصادی نقش پررنگی دارند، اما نمی‌توان از تأثیرات مخرب فرهنگی چشم‌پوشی کرد. سبک زندگی غربی که از طریق فضای مجازی و شبکه‌های ماهواره‌ای ترویج شد، مطالبات کاذبی را در جوانان ایجاد کرده است. امروزه اولویت بسیاری از زوجین، تأمین امکانات لوکس و تجملاتی است که مانع از تمرکز بر تشکیل خانواده و تربیت فرزند می‌شود.

خطر رشد منفی جمعیت

وی افزود: برای جانشینی نسل گذشته، حداقل نیاز به تولد دو فرزند در هر خانواده است، اما امروزه اکثر خانواده‌ها به تک‌فرزندی بسنده کرده‌اند. این روند باعث شده است که نرخ رشد جمعیت کشور به کمتر از یک درصد برسد و پیش‌بینی می‌شود در آینده‌ای نزدیک، با رشد منفی جمعیت مواجه شویم.

پایان دوران مولد بودن جامعه

رئیس نظام پزشکی بهارستان ادامه داد: جامعه‌ای که ساختار سنی آن به سمت پیری پیش می‌رود، دیگر قدرت تولید و پیشرفت نخواهد داشت. در آینده‌ای نه چندان دور، با انبوهی از جمعیت کهنسال مواجه خواهیم بود که به جای تولیدگر بودن، نیازمند خدمات حمایتی و درمانی هستند و این مسئله می‌تواند باری سنگین بر دوش حاکمیت و بودجه عمومی کشور بگذارد.

ضرورت بازنگری فوری در سیاست‌های حمایتی

یوسفی در پایان خاطرنشان کرد: وضعیت موجود، یک آفت جدی اجتماعی است. حاکمیت و نهادهای مربوطه باید با نگاهی واقع‌بینانه، علاوه بر اصلاح فرهنگ عمومی، بسته‌های حمایتی ویژه‌ای برای جوانان فراهم کنند. اشتغال‌زایی و ثبات اقتصادی، پیش‌شرط‌های اصلی بازگشت امید به جوانان و ترغیب آن‌ها به فرزندآوری است. در غیر این صورت، تنها با شعار نمی‌توان جلوی شتاب‌گیری این بحران را گرفت.