روایتی از زندگی سوخت‌بران در جنوب کرمان؛ «با یک جرقه می‌بینی خود سوخت‌بر و ماشینش به هوا رفتند»/ برخی ۱۰ خودرو می‌خرند و به قاچاقچیان اجاره می‌دهند

فرزانه فراهانی: نبود فرصت‌های شغلی، دشواری تأمین هزینه‌های زندگی و درآمد بالای قاچاق سوخت، برخی جوانان مناطق محروم جنوب‌شرق کرمان و سیستان‌وبلوچستان را به این کار پرخطر کشانده است؛ شغلی که به گفته رضا سابُکی، از فعالان محلی این مناطق، گاهی روزانه ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان سود خالص دارد، اما می‌تواند تمام دارایی فرد را هم از بین ببرد.

برخی سوخت‌برها برای کسب درآمد به خودروهای شخصی متکی‌اند و گروهی دیگر با خودروهای اجاره‌ای کار می‌کنند. در این میان، توقیف خودرو و جریمه‌های سنگین، خطر ورشکستگی را برای آن‌ها به همراه دارد. سابُکی از جوانانی می‌گوید که با وجود درآمد این کار، به دلیل بیکاری به آن روی آورده‌اند و اگر شغلی با درآمد ماهانه ۳۰ تا ۳۵ میلیون تومان داشته باشند، حاضرند قاچاق سوخت را کنار بگذارند.

در این گزارش می‌خوانید:

• بیکاری و محدودیت فرصت‌های شغلی؛ از دلایل روی آوردن جوانان به قاچاق سوخت

• سود خالص ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومانی سوخت‌بری در یک شبانه‌روز

• خرید و اجاره خودروهای مدل‌پایین به سوخت‌بران

• جریمه بیش از ۲۰۰ میلیون تومانی برای سوخت‌بری با درآمد ۱۲۰ میلیون تومانی

• خطر توقیف خودرو و ورشکستگی سوخت‌بران

• نبود بیمه و دشواری تأمین هزینه‌های درمان خانواده‌ها

رضا سابُکی، یکی از فعالان منطقه جنوب‌شرق کشور در استان کرمان، با اشاره به وضعیت اشتغال در برخی مناطق محروم، به خبرآنلاین می‌گوید: نبود فرصت‌های شغلی مناسب و دشواری دسترسی به شغلی که دخل‌وخرج افراد با هم جور دربیاید، از دلایل اصلی روی آوردن برخی افراد به قاچاق سوخت است. در بعضی از این مناطق، فرصت‌های شغلی محدود است و کار پیدا کردن دشوار. اگر هم کاری وجود داشته باشد، از محل سکونت افراد دور است و آن‌ها ناچارند مسافت زیادی، حدود ۱۰۰ کیلومتر، را تا شهرستان‌ها یا مراکز استان‌های کرمان و هرمزگان طی کنند.

او می‌گوید: دومین دلیل روی آوردن شوتی‌ها به کارهایی مانند قاچاق سوخت، سود بالای این کار است. سود مالی حاصل از قاچاق سوخت به‌گونه‌ای است که اگر فردی در طول شبانه‌روز یک مسیر سوخت‌بری را طی کند، حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان سود خالص به دست می‌آورد.

اغلب قاچاق‌برها سربازی نرفته‌اند و کاری به آن‌ها نمی‌دهند

سابُکی درباره محدودیت فرصت‌های شغلی در جنوب‌شرق کرمان می‌گوید: اصولاً کسی که سربازی نرفته باشد، یا باید کارگری سخت انجام دهد یا کسی او را به کار نمی‌گیرد. بیشتر کسانی هم که به قاچاق سوخت اقدام می‌کنند، افرادی هستند که سربازی نرفته‌اند، بی‌سوادند و مدرک تحصیلی ندارند.

او می‌گوید: در میان کسانی که در قاچاق سوخت فعالیت دارند، افراد ۱۷ تا ۵۰ ساله دیده می‌شوند.

این فعال منطقه جنوب‌شرق کرمان می‌گوید: بیشتر کسانی که سوخت قاچاق می‌کنند، خودرو متعلق به خودشان است. گروهی هم که خودروی شخصی ندارند، با دیگران به‌صورت درصدی کار می‌کنند؛ به این ترتیب که یا به شکل ۵۰ به ۵۰ یا به‌صورت ۶۰ به ۴۰ با یکدیگر شریک می‌شوند. در حالت دوم، سهم بیشتری از سود نصیب فردی می‌شود که خودرو در اختیار دارد.

برخی ۱۰ خودرو می‌خرند و به قاچاقچیان سوخت اجاره می‌دهند

سابُکی می‌گوید: بعضی افراد در جنوب‌شرق کرمان، ایرانشهر در سیستان‌وبلوچستان و مناطق همجوار آن، خودروهای مدل‌پایین، مانند پژو ۴۰۵، یا خودروهایی را که کمی تیز و مناسب جاده هستند، می‌خرند، به آن‌ها رسیدگی می‌کنند و سپس اجاره می‌دهند تا سوخت‌برها با آن‌ها کار کنند. گاهی فردی ۱۰ خودرو می‌خرد و آن‌ها را به ۱۰ نفر اجاره می‌دهد و بسته به قرارداد کتبی یا شفاهی‌ای که با آن‌ها دارد، به این افراد پول می‌دهد.

او می‌گوید: در کمترین حالت، اگر سود هر مسیری که سوخت‌بر در یک شبانه‌روز طی می‌کند ۱۰ تا ۱۵ میلیون تومان باشد و او در یک هفته سه سرویس رفت‌وبرگشت انجام دهد، چیزی حدود ۳۰ میلیون تومان سود می‌کند.

این فعال محلی در جنوب‌شرق کرمان می‌گوید: سوخت‌بری قاچاق یا جابه‌جایی اتباع افغانستانی غیرمجاز، با وجود درآمد بالایی که دارد، ریسک بسیار زیادی نیز دارد و با خطرهای جدی همراه است. در صورت توقیف خودرو، جریمه‌های هنگفتی برای فرد تعیین می‌شود؛ جریمه‌هایی که می‌تواند جوانان را ورشکسته کند.

سابُکی می‌گوید: فردی بوده که مدتی کار کرده و ۱۲۰ میلیون تومان جمع کرده بود، اما ناگهان خودروی او را توقیف کردند و جریمه‌ای بیش از ۲۰۰ میلیون تومان برایش بریدند. یعنی علاوه بر اینکه درآمد حاصل از کارش را از دست داده، باید مبلغی هم روی آن بگذارد تا جریمه‌ای را که به او تحمیل شده است، پرداخت کند. جوان‌های زیادی را می‌شناسم که به همین شکل در این شغل ورشکست شده‌اند.

او می‌گوید: اکنون در مناطق ما، یعنی جنوب‌شرق کرمان و سیستان‌وبلوچستان، بیشتر قاچاق سوخت انجام می‌شود؛ چون فکر می‌کنم سود آن از جابه‌جایی اتباع غیرمجاز بیشتر است.

این فعال محلی می‌گوید: هفته قبل که مهمان یکی از افرادی بودم که قاچاق سوخت انجام می‌دهند، او گفت: «الان گازوئیل سودش خوب است، بنزین سودش خوب است، اما خطرناک است.» او می‌گفت از روی بیکاری این کار را انجام می‌دهد و اگر شغلی داشته باشد که ماهانه ۳۰ تا ۳۵ میلیون تومان درآمد برایش داشته باشد و بتواند خانواده‌اش را اداره کند، از این کار، یعنی سوخت‌بری قاچاق، دست می‌کشد؛ چون بسیار خطرناک است. به گفته او، «با یک جرقه می‌بینی خود سوخت‌بر و ماشینش به هوا رفتند». این فرد ۴۰ سال داشت و سه فرزند هم داشت.

او می‌گوید: برخی از این افراد که قاچاق سوخت انجام می‌دهند، بیمه نیستند و هزینه‌های درمان خانواده فشار مالی سنگینی بر آن‌ها وارد می‌کند. هزینه درمان یکی از اعضای خانواده گاهی ممکن است به رقمی حدود ۱۲ تا ۱۵ میلیون تومان برسد که تأمین آن برای خانواده دشوار است.

۴۷۴۷