بلوط‌های باستانی ایلام؛ گنجینه‌ای که زیر بار هجوم انسان می‌شکند

خبرگزاری مهر - گروه استان ها: جنگل‌های بلوط ایلام قدمتی چند هزار ساله دارند و از دیرباز به عنوان یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های طبیعی و فرهنگی این سرزمین شناخته می‌شوند؛ درختانی که در دامنه‌های زاگرس ریشه دوانده‌اند و همچنان پابرجا مانده‌اند.

این درختان افزون بر ارزش زیست‌محیطی، نقش مهمی در حفظ خاک، جلوگیری از فرسایش، تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی، تلطیف هوا و ایجاد زیستگاه برای گونه‌های گیاهی و جانوری ایفا می‌کنند؛ ضمن اینکه از نظر اقتصادی و اجتماعی نیز بخشی از معیشت و فرهنگ جوامع محلی به وجود آن‌ها گره خورده است.

با این حال، در سال‌های اخیر این سرمایه طبیعی با تهدیدهای جدی روبه‌رو شده است؛ قطع درختان برای تهیه چوب و زغال، شکستن شاخه‌ها و چرای بی‌رویه دام، روند زادآوری طبیعی جنگل را کند کرده و ادامه حیات این پوشش گیاهی ارزشمند را با خطر مواجه ساخته است.

با فرارسیدن فصل برداشت بذر بلوط، فشار بر این درختان بیشتر می‌شود؛ زیرا برخی افراد برای دسترسی آسان‌تر به میوه، شاخه‌ها را می‌شکنند یا بذرها را پیش از رسیدن به خاک جمع‌آوری می‌کنند و همین رفتارها امکان رویش نهال‌های تازه را کاهش می‌دهد.

در چنین شرایطی، مراقبت از جنگل‌های بلوط و جلوگیری از تخریب آن‌ها ضرورتی انکارناپذیر محسوب می‌شود؛ چراکه حفظ این درختان به پایداری خاک، منابع آبی و حیات وحش منطقه کمک می‌کند و بدون همراهی مردم و نظارت جدی دستگاه‌های مسئول، آسیب به این میراث کهن ادامه خواهد یافت.

بلوط‌های ایلام؛ گنجینه‌ای که بدون متخصص و مشارکت مردمی حفظ نمی‌شود

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ارزش چندبعدی جنگل‌های بلوط اظهار کرد: این درختان تنها یک پوشش گیاهی ساده نیستند؛ بلکه سرمایه‌ای زیستی، اقتصادی و اجتماعی محسوب می‌شوند که نقشی کلیدی در پایداری خاک، ذخیره آب، تلطیف هوا و حفظ تنوع زیستی منطقه ایفا می‌کنند.

علی نجفی فر با اشاره به پیامدهای آسیب به این سرمایه طبیعی افزود: اگر روند تخریب و برداشت بی‌رویه بذر ادامه یابد، زادآوری جنگل مختل می‌شود و در بلندمدت شاهد فرسایش خاک، کاهش نفوذ آب به سفره‌های زیرزمینی، افزایش سیلاب‌های فصلی و از بین رفتن زیستگاه گونه‌های گیاهی و جانوری خواهیم بود.

این مسئول با تاکید بر لزوم استفاده از دانش تخصصی تصریح کرد: حفظ و احیای جنگل‌های بلوط نیازمند برنامه‌ریزی علمی و حضور کارشناسان منابع طبیعی است؛ چراکه شناسایی گونه‌های مقاوم، تعیین زمان مناسب برداشت بذر و روش‌های اصولی نهال‌کاری بدون دانش تخصصی امکان‌پذیر نیست و اقدامات غیرکارشناسی می‌تواند به جای احیا، به تخریب بیشتر منجر شود.

نجفی‌فر با اشاره به نقش جوامع محلی خاطرنشان کرد: بدون همراهی و آگاهی مردم منطقه، هیچ برنامه حفاظتی به نتیجه نمی‌رسد؛ بنابراین فرهنگ‌سازی، آموزش همگانی و مشارکت فعال بهره‌برداران محلی از ارکان اصلی پاسداشت این میراث طبیعی به شمار می‌رود.

وی با ارائه راهکارهای عملی افزود: جلوگیری از چرای بی‌رویه دام در عرصه‌های جنگلی، پرهیز از شکستن شاخه‌ها هنگام برداشت بذر، توسعه نهال‌کاری با گونه‌های بومی و نظارت مستمر دستگاه‌های متولی از جمله اقداماتی است که می‌تواند روند تخریب را متوقف و زمینه احیای جنگل‌های بلوط را فراهم کند.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام گفت: بلوط‌های ایلام میراثی هستند که طی هزاران سال شکل گرفته‌اند و از میان رفتن آن‌ها قابل جبران نخواهد بود؛ از این رو باید با تکیه بر علم، تجربه متخصصان و مشارکت همگانی، از این سرمایه ارزشمند برای نسل‌های آینده محافظت کنیم.

حفاظت از ۶۴۰ هزار هکتار جنگل بلوط ایلام

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت‌های کم‌نظیر طبیعی استان اظهار کرد: ایلام در کنار برخورداری از توانمندی‌های تاریخی و صنعتی در حوزه نفت و گاز، از سرمایه‌های زیست‌محیطی منحصربه‌فردی برخوردار است که جنگل‌های بلوط با گستره ۶۴۰ هزار هکتار، مهم‌ترین و شاخص‌ترین آن محسوب می‌شود.

مهدی تیموری با اشاره به ارزش چندبعدی این عرصه‌ها افزود: جنگل‌های بلوط، مناطق حفاظت‌شده و زیستگاه‌های طبیعی استان هر کدام ظرفیتی ارزشمند برای حفاظت از محیط زیست و تحقق توسعه پایدار به شمار می‌روند و صیانت از آن‌ها نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و مستمر است.

این مسئول با تاکید بر لزوم مشارکت همه‌جانبه تصریح کرد: حفاظت از این سرمایه‌های طبیعی بدون همکاری دستگاه‌های اجرایی، نیروهای امنیتی و انتظامی و همراهی مردم امکان‌پذیر نیست و شورای اداری استان نیز می‌تواند در تامین زیرساخت‌های مورد نیاز مناطق حفاظت‌شده نقش مهمی ایفا کند.

تیموری با اشاره به تلاش محیط‌بانان خاطرنشان کرد: محیط‌بانان استان با وجود محدودیت‌ها، شبانه‌روز برای حفاظت از عرصه‌های طبیعی و حیات وحش تلاش می‌کنند و برخی مناطق حفاظت‌شده برای مدیریت بهتر به تقویت زیرساخت‌های حفاظتی نیاز دارند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست ایلام با تاکید بر نگاه بلندمدت به حفاظت تصریح کرد: محیط زیست تنها برای نسل امروز فعالیت نمی‌کند و هدف اصلی، حفظ منابع طبیعی برای نسل‌های آینده است؛ بنابراین نباید برنامه‌های حفاظتی را به اقدامات مقطعی و کوتاه‌مدت محدود کرد.

وی با تاکید بر اینکه محیط زیست استان با تمام توان پای کار آمده، گفت: حفاظت از جنگل‌های بلوط و مناطق حفاظت‌شده، مسئولیتی همگانی است و میبایست تمامی دستگاه‌ها و آحاد مردم با حساسیت و همراهی کامل در این مسیر گام بردارند تا این میراث ارزشمند برای نسل‌های آینده باقی بماند.

ضرورت حفاظت همگانی از میراث کهن زاگرس

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ارزش چندبعدی جنگل‌های بلوط اظهار کرد: این درختان قدمتی چند هزار ساله دارند و علاوه بر حفظ خاک و جلوگیری از فرسایش، در تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی، تلطیف هوا و ایجاد زیستگاه برای گونه‌های گیاهی و جانوری نقش حیاتی ایفا می‌کنند.

یاسم خانمحمدیان با اشاره به تهدیدهای پیش‌روی این عرصه‌ها افزود: در سال‌های اخیر قطع درختان برای تهیه چوب و زغال، شکستن شاخه‌ها و چرای بی‌رویه دام، روند زادآوری طبیعی جنگل را کند کرده و ادامه حیات این پوشش گیاهی ارزشمند را با خطر مواجه ساخته است.

این مسئول با تاکید بر حساسیت فصل برداشت بذر تصریح کرد: با فرارسیدن این فصل، فشار بر درختان بلوط بیشتر می‌شود؛ زیرا برخی افراد برای دسترسی آسان‌تر به میوه، شاخه‌ها را می‌شکنند یا بذرها را پیش از رسیدن به خاک جمع‌آوری می‌کنند و همین رفتارها امکان رویش نهال‌های تازه را کاهش می‌دهد.

خانمحمدیان با اشاره به برخورد با متخلفان خاطرنشان کرد: هرگونه برداشت غیرمجاز بذر، قطع درختان و تخریب عرصه‌های جنگلی مطابق قانون پیگیری می‌شود و نیروهای حفاظتی با متخلفان برخورد قاطع خواهند داشت تا از ادامه آسیب به این سرمایه طبیعی جلوگیری شود.

وی با اشاره به راهکارهای حفاظتی افزود: جلوگیری از چرای بی‌رویه دام در عرصه‌های جنگلی، پرهیز از شکستن شاخه‌ها هنگام برداشت بذر، توسعه نهال‌کاری با گونه‌های بومی و نظارت مستمر دستگاه‌های متولی از جمله اقداماتی است که می‌تواند روند تخریب را متوقف کند.

مدیرکل منابع طبیعی ایلام در پایان با تاکید بر نقش مردم گفت: حفاظت از جنگل‌های بلوط بدون همراهی جوامع محلی و فرهنگ‌سازی ممکن نیست؛ از این رو از تمامی شهروندان می‌خواهیم در حفظ این میراث کهن که ضامن پایداری خاک، آب و حیات وحش منطقه است، همکاری کامل داشته باشند و در صورت مشاهده هرگونه تخلف، مراتب را به اداره منابع طبیعی اطلاع دهند تا نسل‌های آینده نیز از سایه‌سار بلوط‌های زاگرس بهره‌مند شوند.

جنگل‌های بلوط ایلام با قدمتی چند هزار ساله، میراثی ارزشمند محسوب می‌شوند که حفاظت از آن‌ها مسئولیتی همگانی است.

با توجه به آغاز فصل برداشت بذر و افزایش تهدیدها، همکاری مردم، نظارت جدی دستگاه‌های متولی و برخورد قاطع با متخلفان، تنها راه حفظ این سرمایه طبیعی برای نسل‌های آینده است؛ میراثی که پایداری خاک، آب و حیات وحش زاگرس به بقای آن وابسته است.