بهشت پنهان قم در انتظار توسعه زیرساخت‌ها؛آب شرب و اشتغال چالش خلجستان
قم-بخش خلجستان با وجود ظرفیت‌های گسترده کشاورزی، گردشگری و تاریخی، با چالش‌هایی همچون کمبود آب شرب پایدار، محدودیت اشتغال وضعف زیرساخت‌ها روبه‌روست که توسعه منطقه را تحت تأثیر قرار داده است.
خبرگزاری مهر- گروه استانها- مهدی بخشی سورکی: در فاصله‌ای نه‌چندان دور از شهر قم، منطقه‌ای کوهستانی با روستاهای خوش‌آب‌وهوا، باغ‌های سرسبز، گلخانه‌های بزرگ، جاذبه‌های تاریخی و ظرفیت‌های متنوع کشاورزی و گردشگری قرار دارد که می‌تواند تصویری متفاوت از استان قم را پیش روی مسافران بگذارد.
بخش خلجستان، واقع در غرب شهرستان قم و با مرکزیت شهر دستجرد، از مناطقی است که تنوع طبیعی و اقلیمی آن، این محدوده را از سیمای گرم و خشک بخش‌های وسیعی از استان متمایز می‌کند.
خلجستان با برخورداری از ارتفاعات، دره‌ها، باغ‌ها و روستاهایی با ویژگی‌های طبیعی متفاوت، ظرفیت مناسبی برای توسعه گردشگری روستایی دارد.
دره قاهان، طبیعت کوهستانی منطقه و چشم‌اندازهای روستایی، به‌ویژه در فصل‌های بهار و تابستان، از جاذبه‌هایی هستند که می‌توانند گردشگران علاقه‌مند به طبیعت‌گردی و سفرهای کوتاه را به این بخش جذب کنند.
پژوهش‌های انجام‌شده درباره گردشگری روستایی خلجستان نیز نشان می‌دهد که این منطقه از نظر قابلیت‌های اکولوژیکی، فرهنگی و نهادی ظرفیت مطلوبی برای توسعه گردشگری دارد، هرچند زیرساخت‌ها و خدمات موردنیاز گردشگران همچنان با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند.
جاذبه‌های خلجستان تنها به طبیعت آن محدود نمی‌شود و پیشینه تاریخی و مذهبی منطقه نیز بخشی از هویت این بخش را شکل می‌دهد.
کاروانسرای تاریخی طینوج، پل تاریخی این روستا، آب‌انبارهای قدیمی، بناهای مذهبی و امامزادگان از جمله داشته‌هایی هستند که در صورت توجه به حفاظت، مرمت و معرفی مناسب، می‌توانند به رونق گردشگری فرهنگی کمک کنند.
کاروانسرا و پل طینوج، به‌جامانده از دوره صفویه، نمونه‌ای از ظرفیت‌های تاریخی منطقه‌اند که نگهداری و بهره‌برداری اصولی از آن‌ها می‌تواند زمینه پیوند میراث فرهنگی با اقتصاد محلی را فراهم کند.
در کنار این ظرفیت‌ها، کشاورزی و دامداری همچنان از پایه‌های اصلی فعالیت اقتصادی مردم خلجستان به شمار می‌روند.
باغداری، تولید محصولات سردسیری، گلخانه‌داری، واحدهای دامداری و مرغداری، بخشی از توان تولیدی منطقه را تشکیل می‌دهند و مجموعه‌های بزرگ گلخانه‌ای نیز در این بخش فعالیت دارند.
با وجود این ظرفیت‌ها، ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، حمایت از سرمایه‌گذاری و فراهم کردن زمینه فعالیت‌های تولیدی در روستاها از موضوعات مهمی است که می‌تواند به تقویت اقتصاد محلی و افزایش ماندگاری جمعیت، به‌ویژه جوانان، کمک کند.
با این همه، برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی و اقتصادی به‌تنهایی برای تحقق توسعه کافی نیست.
کمبود منابع آب و دشواری تأمین پایدار آب شرب، محدودیت منابع آب کشاورزی، نیاز به رسیدگی و احیای قنات‌ها، ضرورت بهبود راه‌های دسترسی و کمبود برخی زیرساخت‌های خدماتی و گردشگری، از جمله مسائلی است که آینده توسعه خلجستان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در چنین شرایطی، بهره‌گیری از توانمندی‌های منطقه نیازمند توجه هم‌زمان به زیرساخت‌های اساسی، مدیریت منابع طبیعی، حمایت از تولید و فراهم کردن زمینه مشارکت مردم و سرمایه‌گذاران است.
مسئله مهم دیگر، فراهم کردن بستر مناسب برای بازگشت جوانان و تقویت سکونت در روستاهاست، هدفی که تحقق آن به دسترسی به زمین مسکونی و کارگاهی، امکان راه‌اندازی کسب‌وکار و برخورداری از خدمات ضروری وابسته است.
بازنگری طرح‌های هادی روستایی و تعیین تکلیف اراضی موردنیاز برای توسعه سکونتگاه‌ها و فعالیت‌های تولیدی می‌تواند بخشی از این مسیر را هموار کند، اما نتیجه‌بخش بودن این اقدامات به هماهنگی دستگاه‌های اجرایی و رفع موانع موجود بستگی دارد.
خلجستان امروز در نقطه تلاقی فرصت‌های گسترده و نیازهای زیرساختی قرار گرفته است، منطقه‌ای که از یک سو می‌تواند با تکیه بر طبیعت، میراث تاریخی، کشاورزی و گردشگری به یکی از کانون‌های مهم توسعه روستایی در استان قم تبدیل شود و از سوی دیگر، برای استفاده از این ظرفیت‌ها با چالش‌هایی روبه‌روست که رفع آن‌ها نیازمند برنامه‌ریزی و پیگیری مستمر است.
در ادامه، پای صحبت‌های فرماندار خلجستان می‌نشینیم تا ضمن مرور توانمندی‌های منطقه، مسائل و مشکلات مردم، اقدامات انجام‌شده و مطالبات اساسی این بخش را از زبان وی بشنویم.
کمبود آب شرب و اشتغال، دو چالش اصلی بخش خلجستان قم است
حسین طالبی با تشریح ظرفیت‌ها و مسائل بخش خلجستان اظهار کرد: این بخش با وسعت حدود ۴۵۰ کیلومترمربع و برخورداری از تنوع ارتفاعی و اقلیمی، از مناطق مستعد استان قم در حوزه‌های کشاورزی، دامداری و گردشگری به شمار می‌رود، اما برای بهره‌برداری بهتر از این توانمندی‌ها، تقویت زیرساخت‌ها و رفع برخی مشکلات اساسی منطقه ضرورت دارد.
وی با اشاره به اختلاف ارتفاع قابل‌توجه در محدوده جغرافیایی خلجستان افزود: ارتفاع این منطقه از حدود یک‌هزار و ۳۰۰ متر در محدوده ورودی بخش و حوالی گلخانه رزبند آغاز می‌شود و در نقاط مرتفع به حدود ۲ هزار و ۹۰۰ متر می‌رسد، در حالی که این تفاوت ارتفاعی در فاصله‌ای کمتر از ۲۵ کیلومتر شکل گرفته و موجب تنوع شرایط آب‌وهوایی منطقه شده است.
فرماندار خلجستان با اشاره به وضعیت جمعیتی این بخش بیان کرد: جمعیت ثبت‌شده منطقه بر اساس سرشماری حدود چهار هزار و ۵۰۰ نفر است، اما با توجه به تغییرات جمعیتی در دوره‌های مختلف، جمعیت واقعی و شناور آن می‌تواند به حدود ۱۰ هزار نفر برسد.
طالبی ادامه داد: در دوران جنگ تحمیلی، جمعیت خلجستان بر اساس شمارش خودروهای ترددکننده به حدود ۲۵ هزار نفر رسید که این موضوع ظرفیت منطقه برای پذیرش جمعیت و برخورداری از موقعیت مناسب سکونتی را نشان می‌دهد.
وی با اشاره به ساختار روستایی بخش خلجستان گفت: این بخش ۲۱ روستا دارد که ۱۵ روستا دارای دهیاری و ۶ روستا فاقد دهیاری هستند، همچنین از میان روستاهای فاقد دهیاری، پنج روستا شورای اسلامی دارند و برای روستای باقی‌مانده نیز برگزاری انتخابات شورا می‌تواند زمینه شکل‌گیری این نهاد محلی را فراهم کند.
تأمین زمین، مسیر مهاجرت معکوس را هموار می‌کند
فرماندار خلجستان با تأکید بر ضرورت فراهم کردن زمینه حضور جوانان در روستاها اظهار کرد: بازنگری طرح‌های هادی روستایی یکی از محورهای اصلی اقدامات انجام‌شده برای پاسخ‌گویی به نیازهای سکونتی مردم و ایجاد بستر مناسب برای مهاجرت معکوس است و در تعدادی از روستاها این بازنگری به پایان رسیده یا در حال انجام است.
وی افزود: در جریان بازنگری طرح‌های هادی، امکان تأمین زمین از دو مسیر الحاق اراضی ملی و استفاده از زمین‌های متعلق به اشخاص بررسی می‌شود و تلاش بر این است که متناسب با نیاز روستاییان، زمینه دسترسی متقاضیان واجد شرایط به زمین فراهم شود.
طالبی با اشاره به ارتباط تأمین زمین با توسعه اشتغال در روستاها بیان کرد: یکی از مسائل مهم خلجستان، محدودیت فرصت‌های شغلی است و به همین دلیل، الحاق اراضی کارگاهی به محدوده برخی روستاها نیز در دستور کار قرار گرفته است.
وی ادامه داد: در روستای گیو الحاق اراضی کارگاهی انجام شده و این موضوع در روستای موجان در دست پیگیری است، همچنین در روستای ناحیه، اراضی کارگاهی به محدوده مورد نظر الحاق شده و در روستای زیزگان نیز بخشی از این فرایند انجام گرفته است، اما تعیین کاربری اراضی الحاق‌شده همچنان باید دنبال شود.
فرماندار خلجستان با اشاره به ظرفیت موجود برای واگذاری زمین به فعالیت‌های تولیدی گفت: در بسیاری از روستاهای این بخش، بنیاد مسکن زمین در اختیار دارد و از این رو، تأمین زمین کارگاهی برای متقاضیان در صورت طی مراحل قانونی و اداری امکان‌پذیر است.
طالبی افزود: متقاضیان دریافت زمین کارگاهی می‌توانند درخواست خود را از طریق بخشداری یا دفتر امور روستایی استانداری پیگیری کنند تا پس از بررسی در کمیته مربوط و انجام استعلام‌های لازم، فرایند واگذاری دنبال شود.
وی با بیان اینکه نوع فعالیت در واگذاری زمین کارگاهی اهمیت دارد، تصریح کرد: این اراضی برای فعالیت‌هایی قابل استفاده هستند که در گروه نخست فعالیت‌های زیست‌محیطی قرار می‌گیرند و به محیط پیرامونی و واحدهای مجاور آسیب وارد نمی‌کنند، بنابراین بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های تولیدی می‌تواند با رعایت ضوابط مربوط از این ظرفیت بهره‌مند شود.
فرماندار خلجستان درباره واگذاری زمین مسکونی نیز اظهار کرد: بر اساس دستورالعمل مصوب شورای برنامه‌ریزی استان، امکان بررسی درخواست متقاضیان بومی و غیربومی وجود دارد، اما برخورداری از شرایط قانونی از جمله نداشتن سند مالکیت مسکونی در شهر یا محل دیگر و سبز بودن فرم «ج» از الزامات استفاده از این ظرفیت است.
کشاورزی و دامداری، پایه اقتصاد خلجستان است
طالبی با تشریح فعالیت‌های اقتصادی رایج در روستاهای خلجستان گفت: کشاورزی و دامداری از مهم‌ترین پایه‌های معیشت مردم این منطقه هستند و در بخش کشاورزی، گلخانه‌داری و باغداری سهم قابل‌توجهی دارند، در حالی که فعالیت‌های زراعی در مقایسه با این دو حوزه گستردگی کمتری دارد.
وی افزود: دو مجموعه بزرگ گلخانه‌ای رزبند و کوثر در این بخش فعالیت می‌کنند که گلخانه رزبند در ورودی خلجستان از سمت سلفچگان قرار دارد و مجموعه گلخانه‌ای کوثر نیز پس از شهر واقع شده است.
فرماندار خلجستان با اشاره به ظرفیت تولیدی گلخانه کوثر بیان کرد: این مجموعه از گلخانه‌های بزرگ کشور به شمار می‌رود و سهم قابل‌توجهی در تولید محصولات گلخانه‌ای دارد، همچنین باغداری از دیگر فعالیت‌های مهم کشاورزی در روستاهای این منطقه محسوب می‌شود.
طالبی با اشاره به فعالیت واحدهای دامداری و مرغداری در خلجستان ادامه داد: در کنار واحدهای کوچک و سنتی، چند مجموعه بزرگ دامداری با محوریت دام سنگین در منطقه فعالیت دارند و تعداد قابل‌توجهی مرغداری نیز در بخش مستقر هستند که تمرکز عمده آن‌ها در محدوده روستای ورزنه قرار دارد.
وی با بیان اینکه ظرفیت‌های اقتصادی خلجستان به فعالیت‌های کشاورزی محدود نمی‌شود، اظهار کرد: این منطقه از توانمندی‌های مناسبی در حوزه گردشگری برخوردار است و دو مجتمع بزرگ گردشگری دارای جایگاه در طرح‌های مصوب گردشگری کشور در آن فعالیت می‌کنند، علاوه بر این، فضاهای گردشگری کوچک‌تری نیز در نقاط مختلف بخش وجود دارد.
آثار تاریخی، ظرفیت دیگری برای رونق گردشگری است
فرماندار خلجستان با اشاره به جاذبه‌های تاریخی منطقه گفت: وجود ۹ امامزاده واجب‌التعظیم و آثار تاریخی متعدد، از دیگر ویژگی‌های این بخش است و بخشی از این آثار قدمتی مربوط به دوره‌های تاریخی پیش از صفویه دارند.
وی افزود: کاروانسرای تاریخی طینوج از بناهای شاخص منطقه به شمار می‌رود که با وجود وسعت محدود، وضعیت مناسبی دارد و قابلیت بهره‌برداری از آن وجود دارد، همچنین یک آب‌انبار تاریخی و پلی متعلق به دوره صفویه در کنار این مجموعه قرار گرفته‌اند.
طالبی با اشاره به برنامه‌های در دست پیگیری برای استفاده اقتصادی از این آثار تاریخی اظهار کرد: طرح تجهیز کاروانسرای طینوج برای تبدیل آن به فضای گردشگری در حال پیگیری است و قرار است این موضوع از سوی دهیاری روستا به‌عنوان یکی از راهکارهای درآمدزایی دنبال شود.
وی ادامه داد: خلجستان به دلیل تنوع آب‌وهوایی، طبیعت کوهستانی، محصولات کشاورزی، میوه‌های باغی و گیاهان دارویی، ظرفیت مناسبی برای جذب گردشگر دارد و توسعه این حوزه می‌تواند فرصت‌هایی برای فعالیت اقتصادی مردم منطقه ایجاد کند.
فرماندار خلجستان با دعوت از گردشگران برای بازدید از این منطقه گفت: روستاهای خوش‌آب‌وهوای خلجستان به‌ویژه در فصل بهار و تابستان پذیرای جمعیت بیشتری هستند و گردشگران می‌توانند از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی آن دیدن کنند، مشروط بر اینکه قوانین منطقه را رعایت کرده و به باغ‌ها، محصولات کشاورزی و حقوق باغداران احترام بگذارند.
تعریض جاده دسترسی باید با سرعت بیشتری دنبال شود
طالبی با اشاره به مطالبات زیرساختی مردم خلجستان اظهار کرد: نامناسب بودن وضعیت جاده دسترسی به این بخش از مشکلات دیرینه منطقه بوده است، اما با آغاز عملیات تعریض مسیر، بخشی از این مطالبه در مرحله اجرا قرار گرفته و امید می‌رود با تداوم پیگیری‌ها، پروژه در زمان مناسب به سرانجام برسد.
وی افزود: این طرح از پروژه‌های مهم زیرساختی خلجستان محسوب می‌شود و تکمیل آن می‌تواند به کاهش بخشی از مشکلات منطقه کمک کند، از این رو پیگیری مستمر مسئولان محلی و همراهی دستگاه‌های اجرایی برای پیشبرد آن ضروری است.
فرماندار خلجستان در ادامه، تأمین آب شرب پایدار را از مهم‌ترین دغدغه‌های مردم این بخش دانست و گفت: شرایط کوهستانی منطقه و محدودیت منابع آب زیرزمینی موجب شده است که بسیاری از روستاها برای تأمین آب به منابعی وابسته باشند که میزان آبدهی آن‌ها با وضعیت بارش ارتباط دارد.
طالبی افزود: کاهش بارندگی در یک یا دو سال می‌تواند منابع تأمین آب را با افت جدی مواجه کند و این مسئله در تابستان گذشته نیز در شهر خلجستان، به‌عنوان مرکز بخش، مشکلاتی به وجود آورد.
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای مدیریت مصرف آب اظهار کرد: طی یک سال گذشته اقداماتی از جمله برخورد با انشعابات غیرمجاز، رسیدگی به وضعیت مشترکان پرمصرف و اصلاح شبکه انجام شده است که این اقدامات آثار مثبتی داشته، اما با توجه به کمبود منابع موجود و چشم‌انداز توسعه منطقه، منابع فعلی پاسخ‌گوی نیازهای آینده نخواهند بود.
خلجستان برای تأمین آب پایدار به اقدام جدی نیاز دارد
فرماندار خلجستان با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر به زیرساخت‌های تأمین آب شرب بیان کرد: با وجود اقدامات انجام‌شده، حل اساسی این مسئله نیازمند تدبیری پایدار برای تأمین منابع آب است و انتظار می‌رود این مطالبه مهم مردم منطقه با جدیت بیشتری از سوی مسئولان مربوط پیگیری شود.
وی ادامه داد: برخی مناطق روستایی استان از منابع آبی سرشاخه‌های دز بهره‌مند شده‌اند، اما این امکان تاکنون برای خلجستان فراهم نشده است و با توجه به شرایط ارتفاعی منطقه، تحقق چنین طرحی نیازمند بررسی‌های فنی و پیگیری‌های لازم است.
طالبی درباره وضعیت منابع آب کشاورزی نیز گفت: کمبود آب قنات‌ها از دیگر مسائل مهم بخش است و برای رسیدگی به این مشکل، جلسات متعددی با حضور دستگاه‌های مسئول برگزار شده است.
وی افزود: از ابتدای سال جاری، پیگیری برخورد با چاه‌های غیرمجاز با هماهنگی دستگاه‌های اجرایی، دستگاه قضایی و نماینده مجلس در منطقه آغاز شده و این اقدامات ادامه خواهد داشت، با این حال، مدیریت تخلفات به‌تنهایی برای برطرف کردن همه مشکلات منابع آبی کافی نیست و باید اقدامات تکمیلی نیز دنبال شود.
فرماندار خلجستان با اشاره به شمار قنات‌های منطقه تصریح کرد: در این بخش حدود ۱۸۰ رشته قنات وجود دارد و رسیدگی فنی، لایروبی و احیای این تعداد قنات به برنامه‌ریزی و زمان نیاز دارد، به همین دلیل لازم است اعتبارات و اقدامات اجرایی متناسب با حجم مسائل موجود در نظر گرفته شود.
طالبی با قدردانی از توجه مسئولان استانی و نمایندگان مجلس به مسائل خلجستان خاطرنشان کرد: در مقاطعی اعتبارات مناسبی برای منطقه جذب شده است، اما با توجه به گستردگی مشکلات و ظرفیت‌های موجود، افزایش توجه به این بخش و استمرار حمایت‌ها می‌تواند در کاهش مشکلات مردم مؤثر باشد.
وی در پایان با تأکید بر نقش مشارکت مردم در توسعه خلجستان گفت: بهره‌گیری از توانمندی‌های گردشگری، کشاورزی و تولیدی منطقه به همراه حمایت از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و تلاش مردم می‌تواند زمینه رونق اقتصادی و افزایش جذابیت سکونت در روستاها را فراهم کند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.