جنگ تمام می‌شود؛ با اضطراب کودکان چه باید کرد؟
کرج _ پایان جنگ لزوماً به معنای پایان نگرانی‌های کودکان نیست؛ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان البرز با بهره‌گیری از گروه‌های جهادی و مشاوران، برنامه‌های حمایتی خود را دنبال می‌کند.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها، حمیدرضا عبدالمنافی: جنگ، حتی زمانی که کودکان مستقیماً در معرض حملات و آسیب‌های جسمی قرار نمی‌گیرند، می‌تواند امنیت روانی، احساس آرامش و تصویر آنان از دنیای پیرامونشان را تحت تأثیر قرار دهد. شنیدن اخبار نگران‌کننده، مشاهده اضطراب والدین، دور شدن از محیط‌های آموزشی و تفریحی و مواجهه با تصاویر و روایت‌های تلخ، شرایطی ایجاد می‌کند که توجه به نیازهای عاطفی و روانی کودکان را به یکی از ضرورت‌های دوران بحران تبدیل می‌سازد.
در چنین شرایطی، حمایت از کودکان تنها به تأمین امنیت جانی محدود نمی‌شود و نهادهای فرهنگی و تربیتی نیز در کنار خانواده‌ها، مدارس و دستگاه‌های مسئول، وظیفه دارند برای حفظ آرامش، تقویت امید و استمرار زندگی عادی کودکان تلاش کنند.
در این میان، فعالیت‌های فرهنگی مانند قصه‌گویی، کتاب‌خوانی، بازی‌های گروهی و برنامه‌های هنری می‌توانند فرصتی برای بیان احساسات، برقراری ارتباط با دیگران و کاهش فشارهای ناشی از شرایط بحرانی فراهم کنند. با این حال، اجرای چنین برنامه‌هایی نیازمند شناخت دقیق نیازهای کودکان، استفاده از ظرفیت متخصصان و دسترسی عادلانه خانواده‌ها به خدمات حمایتی است؛ به‌ویژه در مناطقی که با محدودیت امکانات فرهنگی یا آسیب‌های ناشی از بحران مواجه شده‌اند. پرسش اصلی این است که نهادهای متولی حوزه کودک تا چه اندازه برای پاسخ‌گویی به این نیازها آمادگی دارند و برنامه‌های اعلام‌شده چگونه به خدماتی مستمر و قابل ارزیابی تبدیل می‌شوند.
در همین زمینه، خبرگزاری مهر در گفت‌وگو با زینب عاشری، مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان البرز، موضوع حمایت روانی و فرهنگی از کودکان در شرایط جنگی، تجربه فعالیت گروه‌های جهادی در مناطق آسیب‌دیده، نقش خانواده‌ها در عبور کودکان از بحران و ضرورت گسترش مراکز فرهنگی در شهرستان‌های استان را بررسی کرده است.
عاشری در این گفت‌وگو از ظرفیت گروه‌های مردمی، مشاوران داوطلب و مراکز کانون برای همراهی با کودکان سخن می‌گوید؛ ظرفیت‌هایی که میزان اثربخشی آن‌ها، گستره پوشش و نحوه تداوم فعالیتشان از جمله موضوعات مهم برای پیگیری رسانه‌ای است.
*جنگ و بحران‌های ناشی از آن چه تأثیری بر وضعیت روانی کودکان دارد و چرا حمایت از این گروه سنی باید در اولویت برنامه‌های فرهنگی قرار بگیرد؟
کودکان در هر جامعه‌ای از گروه‌هایی هستند که باید مورد توجه ویژه قرار بگیرند. شرایط جنگی می‌تواند برای آن‌ها نگرانی‌ها و دغدغه‌هایی ایجاد کند که گاهی امکان بیان مستقیم آن را ندارند. به همین دلیل، لازم است محیطی فراهم کنیم تا کودکان بتوانند احساسات خود را بیان کنند و در کنار خانواده و جامعه احساس امنیت بیشتری داشته باشند.
مسئولیت ما در کانون پرورش فکری این است که از ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و ادبی برای همراهی با کودکان استفاده کنیم و اجازه ندهیم ارتباط آن‌ها با فعالیت‌های سازنده و امیدبخش قطع شود.
*کانون پرورش فکری استان البرز در دوره گذشته جنگ برای حمایت از کودکان چه اقداماتی انجام داد؟
در آن دوره تلاش کردیم با استفاده از ظرفیت نیروهای خودمان و گروه‌های مردمی، خدمات فرهنگی را به کودکانی که در مناطق آسیب‌دیده حضور داشتند، ارائه کنیم. گروه‌هایی به‌صورت جهادی فعالیت می‌کردند و همکاران ما را در اجرای برنامه‌ها همراهی می‌کردند.
این افراد در محلاتی که آسیب دیده بودند حضور پیدا می‌کردند و برای کودکان برنامه‌های فرهنگی اجرا می‌کردند. تلاش ما این بود که کودکان در آن شرایط نیز بتوانند از فعالیت‌هایی متناسب با سن و نیازهایشان بهره‌مند شوند.
*منظور از برنامه‌های فرهنگی در این مناطق چه فعالیت‌هایی بود؟ آیا صرفاً برنامه‌های سرگرم‌کننده اجرا می‌شد یا اهداف تربیتی و حمایتی دیگری نیز دنبال می‌کردید؟
رویکرد ما این بود که کودکان را در شرایط دشوار تنها نگذاریم و از ظرفیت برنامه‌های فرهنگی برای ارتباط با آن‌ها استفاده کنیم. فعالیت‌های فرهنگی می‌تواند زمینه‌ای برای گفت‌وگو، مشارکت و بازگشت تدریجی کودکان به فعالیت‌های روزمره باشد.
کانون نیز بر همین اساس تلاش کرد از ظرفیت مراکز، مربیان و نیروهای داوطلب استفاده کند. البته هر برنامه‌ای باید متناسب با شرایط کودکان و نیازهای واقعی آن‌ها طراحی شود.
*یکی از بخش‌های مهم صحبت‌های شما به استفاده از ظرفیت مشاوران جهادی مربوط می‌شود. این مشاوران چگونه وارد فرایند حمایت از کودکان و خانواده‌های آسیب‌دیده شدند؟
ما از ظرفیت والدین و افرادی که امکان همکاری داوطلبانه داشتند استفاده کردیم و گروه‌هایی از مشاوران جهادی را در کنار مجموعه خود قرار دادیم. این افراد به مادران و کودکانی که در مناطق آسیب‌دیده حضور داشتند، مشاوره ارائه می‌کردند.
باور ما این است که حمایت از کودک بدون توجه به شرایط خانواده او کامل نمی‌شود. وقتی خانواده با نگرانی و فشار روبه‌روست، کودک نیز ممکن است تحت تأثیر همان شرایط قرار بگیرد؛ بنابراین، همراهی با والدین هم بخشی از مسئولیت حمایتی ما محسوب می‌شود.
*آیا کانون برای ارزیابی وضعیت کودکان پس از دریافت مشاوره یا شرکت در برنامه‌های فرهنگی، سازوکار مشخصی دارد؟
آنچه برای ما اهمیت دارد، استمرار ارتباط با کودکان و خانواده‌ها و استفاده از ظرفیت‌هایی است که در اختیار داریم. در دوره گذشته تلاش کردیم از نیروهای مردمی و همکاران مجموعه برای ارائه خدمات استفاده کنیم.
طبیعتاً برای اینکه بتوانیم درباره نتایج این اقدامات ارزیابی دقیق‌تری داشته باشیم، باید اطلاعات مربوط به نوع خدمات، تعداد افراد بهره‌مند و نیازهای باقی‌مانده را بررسی کنیم.
حمایت از کودکان موضوعی نیست که با یک برنامه کوتاه‌مدت به پایان برسد و استمرار فعالیت‌ها اهمیت زیادی دارد.
*اگر شرایط جنگی ادامه پیدا کند، کانون پرورش فکری استان البرز چه برنامه‌ای برای حمایت از کودکان خواهد داشت؟
امیدواریم با پیروزی کشورمان، جنگ پایان پیدا کند؛ اما اگر شرایط ادامه داشته باشد، ما نیز به رسالت خود ادامه می‌دهیم. تجربه فعالیت گروه‌های جهادی و استفاده از ظرفیت‌های مردمی می‌تواند در این مسیر به ما کمک کند.
همان‌طور که در دوره گذشته گروه‌هایی برای حضور در مناطق آسیب‌دیده سازمان‌دهی شدند، در صورت نیاز تلاش می‌کنیم این ظرفیت‌ها را دوباره به کار بگیریم.
همکاران ما و نیروهای داوطلب می‌توانند با اجرای برنامه‌های فرهنگی و همراهی با کودکان و خانواده‌ها، در کاهش مشکلات ناشی از بحران نقش داشته باشند.
*آیا مراکز کانون در زمان بحران تعطیل می‌شوند یا امکان استفاده کودکان از خدمات آن‌ها همچنان وجود دارد؟
در دوره گذشته، مراکز ما در روزها و ساعت‌هایی فعالیت داشتند تا کودکان بتوانند همچنان به کتاب دسترسی داشته باشند و کتاب به امانت بگیرند یا آن را بازگردانند. در کنار این موضوع، طرح‌ها و برنامه‌های دیگری نیز اجرا شد که ادامه آن‌ها را ضروری می‌دانیم.
حفظ ارتباط کودکان با کتاب و محیط‌های فرهنگی اهمیت دارد و تلاش می‌کنیم متناسب با شرایط، خدمات خود را استمرار ببخشیم.
*در چنین شرایطی، خانواده‌ها چگونه می‌توانند به کانون کمک کنند تا نیازهای فرهنگی و عاطفی کودکان بهتر شناسایی شود؟
نگاه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان البرز خانواده‌محور است. ما معتقدیم کودک در بستر خانواده زندگی می‌کند و نمی‌توان برنامه‌های مربوط به او را بدون توجه به والدین طراحی کرد. به همین دلیل، در برنامه‌های مختلف تلاش می‌کنیم خانواده‌ها نیز دیده شوند و در فعالیت‌ها مشارکت داشته باشند.
والدین می‌توانند با شناخت بهتر نیازهای فرزندانشان و برقراری ارتباط با مربیان، به شناسایی استعدادها و نیازهای کودکان کمک کنند. این همراهی در شرایط بحرانی نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
*در کنار بحران‌های مقطعی، یکی از مسائل مهم استان البرز دسترسی کودکان شهرستان‌ها به مراکز فرهنگی است. در حال حاضر کانون در کدام شهرستان‌ها فعال است و چه برنامه‌ای برای توسعه مراکز دارید؟
کانون در کرج و شهرستان ساوجبلاغ فعالیت دارد و مرکز ساوجبلاغ ما در هشتگرد قرار گرفته است. برای توسعه فعالیت‌ها نیز برنامه‌هایی داریم.
مرکز ماهدشت و مرکز محمدشهر در اولویت افتتاح قرار دارند و امیدواریم در یکی دو ماه آینده این مراکز افتتاح شوند. مرکز اشتهارد نیز در برنامه‌های ما قرار دارد و برای چهارباغ هم با توجه به گفت‌وگوهایی که با شهرداری و شورای شهر انجام شده، زمینی اختصاص یافته است تا زمینه ایجاد مرکز فراهم شود.
*با توجه به فاصله برخی شهرستان‌ها و مناطق از مراکز فعلی، نبود دسترسی نزدیک به خدمات کانون چه محدودیت‌هایی برای کودکان ایجاد می‌کند؟
توسعه مراکز به ما کمک می‌کند کودکان بیشتری بتوانند از برنامه‌های فرهنگی، ادبی، هنری و علمی بهره‌مند شوند. در مراکز کانون، کودکانی که استعدادهایی در این حوزه‌ها دارند، امکان مراجعه و شرکت در برنامه‌ها را پیدا می‌کنند.
تلاش مربیان این است که استعدادهای کودکان شناسایی و هدایت شود و هر کودک متناسب با توانایی‌های خود فرصت رشد پیدا کند. امیدواریم با افتتاح مراکز جدید، امکان ارائه خدمات به خانواده‌ها و کودکان در مناطق بیشتری از استان فراهم شود.
*کانون چگونه استعدادهای ادبی و هنری کودکان را شناسایی می‌کند و چه حمایتی برای تبدیل این استعدادها به توانایی‌های پایدار در نظر گرفته است؟
مراکز کانون در سطح استان برای فعالیت‌های فرهنگی، ادبی، هنری و علمی کودکان در نظر گرفته شده‌اند. کودکانی که به این حوزه‌ها علاقه دارند می‌توانند به مراکز مراجعه کنند و مربیان با راهنمایی و هدایت آن‌ها، زمینه پرورش استعدادهایشان را فراهم کنند.
ما تلاش می‌کنیم حتی اگر نشانه کوچکی از استعداد در یک کودک مشاهده شود، فرصت رشد در اختیار او قرار بگیرد. خوشبختانه از استان البرز در جشنواره‌های مختلف، از جمله جشنواره قصه‌گویی، برگزیدگانی داشته‌ایم و امیدواریم این روند ادامه پیدا کند.
*کانون در حوزه آموزش محیط‌زیست نیز با سازمان حفاظت محیط‌زیست همکاری دارد. طرح «ماموریت ماکان» چگونه می‌تواند به فرهنگ‌سازی در میان کودکان کمک کند؟
ماموریت ماکان یک برنامه فرهنگی مشترک میان سازمان حفاظت محیط‌زیست و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سطح ملی است. در این برنامه، موضوع حفاظت از محیط‌زیست از مسیر داستان‌نویسی و قصه‌گویی دنبال می‌شود. وقتی کودکان درباره محیط‌زیست داستان می‌نویسند یا قصه می‌گویند، فرصت پیدا می‌کنند بیشتر درباره این موضوع فکر کنند و با مسائل آن آشنا شوند. هدف این است که حفاظت از محیط‌زیست به‌تدریج در ذهن و رفتار کودکان جای بگیرد و در آینده نیز به‌عنوان بخشی از سبک زندگی آن‌ها ادامه پیدا کند.
*در نهایت، اگر بخواهید مهم‌ترین اولویت کانون پرورش فکری استان البرز را در قبال کودکان در شرایط بحرانی بیان کنید، بر چه موضوعی تأکید دارید؟
کودکان سرمایه‌های آینده جامعه هستند و باید برای رشد و پرورش آن‌ها برنامه‌ریزی کنیم. شرایط بحرانی نباید موجب شود نیازهای فرهنگی، عاطفی و تربیتی آن‌ها نادیده گرفته شود. ما در کانون تلاش می‌کنیم با استفاده از ظرفیت مراکز، مربیان، خانواده‌ها و گروه‌های مردمی، ارتباط کودکان با فعالیت‌های فرهنگی را حفظ کنیم و در حد توان به نیازهای آن‌ها پاسخ بدهیم. باور داریم توجه به کودک باید مستمر باشد و خانواده‌ها نیز در این مسیر نقش مهمی دارند.
تداوم حمایت از کودکان در شرایط جنگی، به برنامه‌هایی فراتر از اقدامات مقطعی نیاز دارد؛ برنامه‌هایی که هم دسترسی خانواده‌ها به خدمات فرهنگی و مشاوره‌ای را تضمین کند و هم با ارزیابی نتایج، امکان شناسایی کاستی‌ها را فراهم آورد.
اظهارات مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان البرز از وجود ظرفیت‌هایی مانند گروه‌های جهادی، مشاوران داوطلب و مراکز کتاب‌محور حکایت دارد؛ با این حال، اعلام آمار دقیق کودکان بهره‌مند، مشخص شدن گستره جغرافیایی خدمات، تبیین سازوکار همکاری با متخصصان سلامت روان و تعیین زمان‌بندی افتتاح مراکز جدید، گام‌هایی ضروری برای سنجش میزان تحقق این برنامه‌ها و پاسخ‌گویی به نیازهای کودکان و خانواده‌های استان است.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.