29 کانون ریزگرد در استان کرمان؛ رادار هواشناسی در مسیر تأمین اعتبار

به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرمان، ریزگردها در استان کرمان دیگر صرفاً پدیده‌ای فصلی و محدود به مناطق بیابانی نیستند؛ گسترش عرصه‌های مستعد فرسایش بادی، کاهش پوشش گیاهی، خشکسالی و افت منابع آب، این پدیده را به یکی از چالش‌های زیست‌محیطی و سلامت عمومی استان تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، شناسایی کانون‌های بحرانی، تقویت سامانه‌های پیش‌بینی و اجرای طرح‌های میدانی برای مهار گردوغبار، بیش از گذشته اهمیت دارد؛ اقداماتی که تحقق آن‌ها به هماهنگی دستگاه‌های اجرایی و تأمین منابع مالی وابسته است.

بر اساس اعلام محمدرضا وحیدی، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان کرمان، 29 کانون ریزگرد در این استان شناسایی شده است؛ کانون‌هایی که مقابله با آن‌ها، به‌ویژه در شرق استان و مناطق مشترک با استان یزد، نیازمند برنامه‌ریزی و اقدامات تخصصی است.

در همین حال، تأمین اعتبار برای خرید رادار هواشناسی نیز به یکی از موضوعات مطرح در برنامه‌ریزی استان تبدیل شده است؛ تجهیزی که اداره کل هواشناسی کرمان برای ارتقای توان پیش‌بینی پدیده‌هایی مانند ریزگردها درخواست کرده و تأمین هزینه آن در دست بررسی قرار دارد.

29 کانون ریزگرد؛ مسئله‌ای فراتر از پیش‌بینی هوا

اهمیت مسئله ریزگردها در کرمان را باید در شرایط اقلیمی و گستره عرصه‌های بیابانی این استان جست‌وجو کرد. کرمان با وسعت زیاد، قرار گرفتن در پهنه خشک و نیمه‌خشک و مواجهه با کاهش بارندگی و افت منابع آب زیرزمینی، در برابر فرسایش بادی آسیب‌پذیری بالایی دارد.

گزارش‌های پیشین نیز از گستردگی این تهدید حکایت دارد. در گزارشی که در خردادماه 1405 درباره روند بیابان‌زایی در استان منتشر شد، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری شمال استان کرمان اعلام کرد که حدود 6 میلیون هکتار از عرصه‌های بیابانی کشور در شمال استان کرمان قرار دارد و حدود 4 میلیون و 500 هزار هکتار از عرصه‌های بیابانی این منطقه نسبت به فرسایش بادی حساس هستند.

این شرایط نشان می‌دهد که مقابله با ریزگردها تنها با پیش‌بینی وقوع طوفان و اطلاع‌رسانی درباره کاهش کیفیت هوا امکان‌پذیر نیست؛ بلکه حفاظت از پوشش گیاهی، مدیریت منابع آب، احیای عرصه‌های تخریب‌شده و اجرای طرح‌های کنترل فرسایش بادی نیز باید در کنار توسعه تجهیزات هواشناسی دنبال شود.

جازموریان و جنوب شهربابک؛ دو کانون مهم گردوغبار

در کنار آمار اعلام‌شده درباره 29 کانون ریزگرد استان، بررسی‌های تخصصی نیز بر اهمیت برخی مناطق در تولید گردوغبار تأکید دارد.

بر اساس گزارشی از نشست ستاد سیاست‌گذاری، هماهنگی و مدیریت پدیده گردوغبار استان کرمان در خردادماه 1405، بهزاد رایگانی، دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار سازمان حفاظت محیط زیست، تالاب جازموریان و اراضی بیابانی جنوب شهربابک را دو کانون اصلی و بحرانی تولید گردوغبار در جنوب کشور معرفی کرده است. در این گزارش، خشک‌شدن مجدد پهنه‌های آب‌گرفته جازموریان و ضرورت مدیریت سیلاب‌های ورودی به تالاب نیز مورد تأکید قرار گرفته است.

از سوی دیگر، شرق استان کرمان نیز به دلیل گستردگی عرصه‌های بیابانی و حساسیت مناطق به فرسایش بادی، در شمار مناطق نیازمند توجه ویژه قرار دارد. در این مناطق، اقدامات پیشگیرانه و اجرایی منابع طبیعی می‌تواند در کاهش تولید گردوغبار و محدودکردن آثار آن بر سکونتگاه‌ها، راه‌ها و فعالیت‌های اقتصادی مؤثر باشد.

کانون مشترک کرمان و یزد؛ ضرورت هماهنگی بین‌استانی

یکی از محورهای مطرح‌شده از سوی رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان کرمان، وجود کانون گردوغبار مشترک با استان یزد است؛ موضوعی که نشان می‌دهد مقابله با این پدیده در برخی مناطق، از محدوده مدیریتی یک استان فراتر می‌رود.

وحیدی با اشاره به برگزاری نشست‌هایی میان مسئولان دو استان گفت که درباره انجام اقدامات لازم برای جلوگیری از انتشار ریزگردها در این منطقه، مذاکراتی صورت گرفته است و دستگاه‌های تخصصی، از جمله منابع طبیعی، در حال بررسی راهکارهای اجرایی هستند.

اهمیت این همکاری از آن جهت است که گردوغبار به مرزهای اداری استان‌ها محدود نمی‌ماند و انتقال ذرات معلق می‌تواند مناطق گسترده‌ای را تحت تأثیر قرار دهد. ازاین‌رو، شناسایی دقیق منشأ گردوغبار، تعیین سهم کانون‌های مختلف و هماهنگی در اجرای طرح‌های کنترل فرسایش بادی، از الزامات مدیریت مؤثر این پدیده است.

محمدرضا وحیدی، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان کرمان، با اشاره به وجود 29 کانون ریزگرد در استان اظهار کرد: در شرق استان و همچنین در محدوده‌ای که با استان یزد کانون گردوغبار مشترک داریم، جلساتی برگزار شده تا اقدامات لازم برای جلوگیری از انتشار ریزگردها بررسی شود.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان کرمان افزود: دستگاه‌های ذی‌ربط، از جمله منابع طبیعی، در حال بررسی این موضوع هستند که چه اقداماتی باید در این مناطق انجام شود.

وی با اشاره به نقش دستگاه‌های تخصصی در این زمینه بیان کرد: علاوه بر بررسی اقدامات اجرایی برای مهار ریزگردها، موضوع تأمین اعتبار برای اجرای برنامه‌های مقابله با این پدیده نیز در دستور کار قرار دارد و منابع طبیعی شمال و جنوب استان از جمله دستگاه‌هایی هستند که باید در این زمینه مورد حمایت اعتباری قرار گیرند.

اظهارات وحیدی نشان می‌دهد که در کنار ضرورت تقویت سامانه‌های پایش و پیش‌بینی، اجرای اقدامات میدانی برای کنترل کانون‌های گردوغبار نیز باید با مشارکت دستگاه‌های مسئول دنبال شود؛ هرچند تعیین جزئیات طرح‌ها، میزان اعتبار مورد نیاز و زمان‌بندی اجرای آن‌ها، به بررسی‌های تخصصی و تصمیم‌گیری‌های بعدی وابسته است.

رادار هواشناسی؛ مطالبه‌ای برای پیش‌بینی دقیق‌تر ریزگردها

یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده در اظهارات رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان کرمان، درخواست اداره کل هواشناسی برای تأمین اعتبار خرید رادار هواشناسی است؛ تجهیزی که به گفته مسئولان هواشناسی استان، برای ارتقای توان پیش‌بینی تخصصی پدیده‌های جوی و گردوغبار مورد نیاز است.

محسن عراقی‌زاده، مدیرکل هواشناسی استان کرمان، نیز در مهرماه 1405 از نیاز این اداره کل به رادار هواشناسی برای پیش‌بینی دقیق‌تر ریزگردها خبر داده و تأمین بودجه آن از محل اعتبارات استانی را ضروری دانسته بود.

وحیدی در این‌باره گفت: درخواست هواشناسی برای تأمین رادار به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان رسیده است و از این مجموعه خواسته‌ایم برآورد اعتباری مورد نیاز را ارائه کند تا امکان بررسی تأمین منابع مالی آن فراهم شود.

وی با اشاره به زمان ارائه درخواست توضیح داد: درخواست پس از توزیع منابع در سطح استان مطرح شده است؛ به همین دلیل، تأمین اعتبار آن باید با توجه به منابع موجود و اولویت‌های استان بررسی شود.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان کرمان ادامه داد: برای تأمین اعتبار این تجهیز دو موضوع مطرح است؛ از یک سو، منابع طبیعی باید اقدامات اجرایی مورد نیاز برای مهار کانون‌های ریزگرد را مشخص کند و از سوی دیگر، هواشناسی بر ضرورت تأمین و نصب تجهیزات برای پیش‌بینی دقیق‌تر این پدیده تأکید دارد.

وی افزود: خرید تجهیزات هواشناسی به منابع نقدی قابل توجهی نیاز دارد و باید مشخص شود که اعتبار مورد نیاز از محل منابع دولتی تأمین می‌شود یا امکان استفاده از ظرفیت صنایع نیز وجود دارد.

وحیدی تأکید کرد: تأمین اعتبار رادار هواشناسی در اولویت‌های استان قرار دارد و برای فراهم‌کردن منابع مالی مورد نیاز آن برنامه‌ریزی می‌شود؛ با این حال، تصمیم‌گیری نهایی به برآورد هزینه و بررسی محل تأمین اعتبار وابسته است.

مهار ریزگردها؛ ضرورت پیوند میان پایش و اقدام میدانی

مجموع این اظهارات و گزارش‌های تخصصی نشان می‌دهد که مقابله با ریزگردها در کرمان به دو مسیر مکمل نیاز دارد: نخست، تقویت توان پایش و پیش‌بینی برای شناسایی بهتر شرایط جوی و اطلاع‌رسانی به‌موقع؛ دوم، اجرای طرح‌های میدانی برای کاهش غبارخیزی کانون‌های بحرانی.

رادار هواشناسی می‌تواند بخشی از ظرفیت فنی مورد نیاز برای رصد و پیش‌بینی پدیده‌های جوی را تقویت کند، اما به‌تنهایی جایگزین اقدامات منابع طبیعی و محیط زیست برای کنترل منشأ تولید گردوغبار نخواهد شد. در مقابل، اجرای طرح‌های بیابان‌زدایی و کنترل فرسایش بادی نیز بدون پایش مستمر و شناخت دقیق شرایط جوی، از همه ظرفیت‌های موجود برای مدیریت این پدیده برخوردار نخواهد بود.

اکنون پرسش اصلی این است که برنامه‌های در دست بررسی چه زمانی به طرح‌های اجرایی دارای اعتبار، زمان‌بندی مشخص و نتایج قابل ارزیابی تبدیل می‌شوند؛ زیرا برای استانی با 29 کانون اعلام‌شده ریزگرد، نتیجه اقدامات باید در کاهش غبارخیزی مناطق بحرانی و بهبود شرایط زندگی مردم نمایان شود.