مجیدزاده رفت، ثبت جهانی کنارصندل بر زمین ماند
جهان جیرفت را از زبان مجیدزاده شناخت. خودش می‌گفت: «جیرفت پدر من است.» برای این فرزند خلف و نامی در این شهر یادبودی برگزار شد؛ مراسمی که هرچند کم‌فروغ بود اما غیبت مسوولان بیشتر به چشم آمد.
جیرفت برای مجیدزاده شهر نبود، پدر بود
به گزارش کرمان نو، دادخدا سالاری، رئیس کل دادگستری استان کرمان از سخنرانان مراسم بزرگداشت بود. سالاری در آن سالهای حضور مجیدزاده در جیرفت دادستان شهر بود. او بازگویی خاطرات آن سال‌ها را برای چنین مراسمی مناسب می‌داند. نخستین خاطره را از روزهایی که مجیدزاده وارد جیرفت شد است و می گوید: همراه مجیدزاده تیمی از باستان شناسان ایرانی و خارجی بودند. در آن روزها برخی از اطرافیان شور و تلاش مجیدزاده را برای جیرفت می دیدند او را شهروند جیرفت خطاب کردند. وقتی موضوع به گوش مجیدزاده رسید ناراحت شد.و از این تعبیر گلایه داشت. به گفته سالاری، همه از عکس العمل مجیدزاده متعجب شدند. انتظار این واکنش را نداشتند. جای سوال بود کسی که قلبش با جیرفت میتپد باید ناراحت شود؟ اما مجیدزاده در پاسخ گفت: من شهروند نیستم، جیرفت پدر من است. من با جیرفت بزرگ شده‌ام و هویت یافته‌ام. به من نگویید شهروند جیرفت، بگویید فرزند جیرفت.
مجیدزاده؛ صدای تمدن جیرفت در دادگاه لندن
سالاری در ادامه، خاطره دیگری نقل می‌کن، خاطره‌ای از اقامه دعوایی که در پی خروج بخشی از اشیای تاریخی جیرفت از کشور شکل گرفت. حدود چند شیء تاریخی از تمدن هلیل‌رود از ایران خارج شده و به موزه‌های انگلیس راه یافته بود. یک کلکسیون‌دار انگلیسی نیز ۳۵ قطعه از این آثار را خریداری کرده بود و قرار بود بخشی از آن‌ها به موزه سلطنتی این کشور منتقل شود.
آن طور که او می گوید: وقتی این خبر به گوش ایرانی‌ها رسید، کارشناسان میراث فرهنگی برای بازپس‌گیری آثار، طرح اقامه دعوی را پیشنهاد کردند. اما کار دشوار و تقریباً غیرممکن به نظر می‌رسید. با این حال، هدف فقط بازگرداندن این قطعات نبود؛ بلکه باید ثابت می‌کردیم این آثار بخشی از هویت ما و متعلق به تمدن جیرفت هستند.
سالاری در ادامه خاطره‌اش گفت: طرح اقامه دعوی انجام شد و اعلام کردیم که نمونه‌هایی از این اشیا را در اختیار داریم. آن زمان تعدادی از این آثار را در دفتر کار خودم چیده بودم. در آن سال‌ها، جیرفت هنوز مکان مناسبی برای نگهداری اشیای تاریخی نداشت. اتفاقاً پس از آنکه حاج قاسم سلیمانی این آثار را در دفتر من دید، سنگ بنای ساخت موزه جیرفت نیز گذاشته شد. خلاصه اینکه تصاویر این اشیا را هم به‌عنوان گواه و تأییدی بر ادعای خود، به محاکم انگلیس ارسال کردیم.
آن‌طور که سالاری روایت می‌کند، دادگاه انگلیس این اشیا را قرینه دانست و گواهی‌های ارسالی ما را کامل ندانست و نپذیرفت. در پی این اتفاق، به دنبال راه چاره دیگری بودیم تا اینکه به یاد مجیدزاده افتادیم. با او تماس گرفتیم و ماجرا را در میان گذاشتیم.
در آن سال‌ها، مجیدزاده دیگر در ایران نبود و دور از وطن، در فرانسه سکونت داشت. دادخدا سالاری ادامه داد که پرونده را از نظر حیثیتی برای جیرفت و ایران مهم دانسته و با مجیدزاده در میان گذاشته است. مجیدزاده نیز در پاسخ گفته بود: «هر کاری که از دستم بربیاید، برای جیرفت و ایران انجام می‌دهم.»
مجیدزاده تاریخ دادگاه را پرسید و در روز مقرر، با هزینه شخصی خود به محل دادگاه در لندن رفت و درباره اصالت اشیا شهادت داد. دادگاه انگلیس نیز شهادت او را پذیرفت؛ چراکه مجیدزاده نویسنده کتاب تمدن بین‌النهرین بود و شهرت جهانی، سوابق علمی و اعتبار بین‌المللی‌اش برای دادگاه قانع‌کننده بود.در نهایت، ۳۵ قطعه تاریخی تمدن جیرفت به ایران مسترد شد. پیروزی‌ای که به گفته سالاری، مرهون شهادت مجیدزاده بود.
ثمره کار مجیدزاده نیمه‌تمام ماند
رئیس‌کل دادگستری استان کرمان، پس از بازگویی خاطراتی از سالهای همراهی با یوسف مجیدزاده، رو به مسئولان میراث‌فرهنگی حاضر در مراسم کرد و از وعده‌ای گفت که هنوز به نتیجه نرسیده و کار این باستان‌شناس را نیمه‌تمام گذاشته است: ثبت جهانی کنارصندل.
سالاری بزرگداشت این باستان‌شناس را محدود به برگزاری مراسم و سمینار نمی داند و معتقد است ثبت جهانی کنارصندل می‌تواند ثمره‌ای ماندگار از تلاش‌های او برای ایران باشد.
دیگر چه خبر؟ 14:18 - 2 آبان 1405 15:15 - 28 مهر 1405 09:59 - 30 شهریور 1405او با انتقاد از طولانی‌شدن روند پیگیری ثبت جهانی کنارصندل گفت: سال‌هاست هر روز وعده می‌دهیم که کارهای ثبت جهانی در حال انجام است و از یک هفته به هفته دیگر واگذار می‌کنیم. بالاخره کی قرار است این کار انجام شود؟
سالاری با اشاره به بازتاب تمدن جیرفت در محافل علمی خارج از کشور، از انتشار ویژه‌نامه‌ای درباره این تمدن در یک نشریه معتبر علمی اروپایی یاد کرد و گفت با وجود چنین توجهی، این میراث مهم هنوز به ثبت جهانی نرسیده است.
رئیس‌کل دادگستری استان کرمان با تأکید بر ضرورت اقدام عملی افزود: «قرار نیست ما شعار بدهیم و عمل در کار نباشد.» او همچنین دشواری کار و کمبود منابع مالی را توجیه مناسبی برای ادامه این تأخیر ندانست.
سالاری از معاون میراث‌فرهنگی حاضر در مراسم خواست این مطالبه را به مدیرکل میراث‌فرهنگی استان منتقل کند تا پیگیری ثبت جهانی کنارصندل به نتیجه برسد.
او ثبت جهانی محوطه‌های تاریخی را در تقویت حفاظت از آن‌ها مؤثر دانست و گفت این اقدام می‌تواند زمینه تخصیص بودجه و توجه بیشتر به حفاظت از این محوطه را فراهم کند. سالاری بار دیگر با انتقاد از تکرار وعده‌ها تأکید کرد: «قرار نیست هر سال وعده داده شود که ان‌شاءالله امسال ثبت جهانی می‌شود. او پاسداشت تلاش‌های یوسف مجیدزاده و نتیجه زحماتش را در ثبت جهانی این تمدن می داند.
آرزوی مجیدزاده اعتلای نام جیرفت بود
میثم شهسواری، باستان‌شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه جیرفت، از دیگر سخنرانان مراسم یادبود یوسف مجیدزاده در جیرفت بود. او سخنانش را با یادآوری یکی از آرزوهای این باستان‌شناس آغاز کرد: اعتلای نام جیرفت؛ آرزویی که مجیدزاده با کاوش‌ها و پژوهش‌های باستان‌شناسی، تا آنجا که در توان داشت، برای تحقق آن تلاش کرد.
شهسواری هم بزرگداشت مجیدزاده تنها به برگزاری مراسم محدود ندانست و پاسداری از میراث فرهنگی جیرفت را مسئولیتی همگانی می داند.
او هویت جیرفت را گره خورده با کشاورزی و تمدن عنوان کرد، و گفت: کشاورزی متولی و سازوکار مشخص خود را دارد و شناخت تمدن از مسیر باستان‌شناسی می‌گذرد نباید محوطه‌های گسترده و ارزشمند جیرفت را مانعی برای توسعه دانست و محوطه‌های باستانی عظیم جیرفت را نباید موی دماغ بشماریم و آفت و مخل بدانیم.
شهسواری افزایش حفاری‌های غیرمجاز، تخریب محوطه‌های تاریخی جیرفت و آسیب‌هایی که به کنارصندل، شهر قدیم، قلعه سموران و دیگر محوطه‌های تاریخی منطقه وارد شده را هم اشاره کرد و سوالی مطرح کرد که چرا باید جیرفتی که یک‌بار زخم خورده، دوباره زخمی شود؟
عضو هیئت علمی دانشگاه جیرفت در بخش دیگری از سخنانش، با اشاره به بی‌دفاع‌بودن مواریث فرهنگی، درباره سرنوشت تعیین عرصه و حریم کنارصندل و موزه بزرگ جیرفت پرسش کرد و اداره میراث فرهنگی را تشکیلاتی ضعیف و کم‌توان خوان، نهادی که به گفته او، گستردگی وظایفش به اندازه ایران است، اما توان اجرایی‌اش به اندازه اداره یک روستا.
یادبود کاوشگر کنارصندل با تکرار این مطالبه پایان یافت. ثبت جهانی و تعیین عرصه و حریم محوطه‌های باستانی جیرفت، بالاخص کنارصندل. محوطه‌ای که با تلاش‌های یوسف مجیدزاده به جهان باستان‌شناسی شناسانده شد و فرضیه وجود «ارت» و ارتباط فرهنگی جیرفت با بین النهرین مطرح شد، اما همچنان در انتظار تحقق وعده ثبت جهانی است.
در این مراسم، چهره‌هایی چون دادخدا سالاری، رئیس‌کل دادگستری استان کرمان، میثم شهسواری، عضو هیئت علمی دانشگاه جیرفت و نادر علیدادی سلیمانی، از باستان‌شناسانی که در دوره سرپرستی مجیدزاده بر کاوش‌ها حضور داشت، درباره جایگاه و تلاش‌های این باستان‌شناس سخن گفتند. با این حال، در روزهایی که حفاری‌های غیرمجاز به یکی از دغدغه‌های جدی فعالان میراث فرهنگی و دوستداران تاریخ تبدیل شده، غیبت مسئولان ارشد استانی در این مراسم پرسش‌هایی درباره جایگاه میراث فرهنگی و اولویت آن در برنامه‌های استان پیش می‌کشد. مجیدزاده باید می‌بود تا بر بلندای تپه تاریخی کنارصندل، جشن ثبت جهانی میراثی را بگیرد که خود را فرزند آن می‌دانست، نه آنکه دور از وطن و در غربت چشم از جهان فروبندد و وعده ثبت جهانی آن همچنان بر زمین بماند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.