فکت چک/ عباس عراقچی بدون هماهنگی با استیو ویتکاف دیدار کرد؟ طرح استیضاح برخی نمایندگان چقدر بر محورهای درست استوار است؟

خبرآنلاین - ماجرای دیدار عباس عراقچی و استیو ویتکاف در نیویورک، خیلی زود از یک خبر دیپلماتیک به موضوعی سیاسی در داخل ایران تبدیل شد. در حالی که گزارش‌هایی درباره دیدار وزیر امور خارجه ایران با نماینده ویژه رئیس‌جمهور امریکا منتشر شد، برخی نمایندگان مجلس این اقدام را بدون مجوز و خارج از چارچوب سیاستگذاری کشور توصیف کردند و حتی آن را یکی از محورهای پیگیری استیضاح وزیر امور خارجه قرار دادند. در مقابل، روایت دیگری در مجلس و در سطح ساختار تصمیم‌گیری سیاست خارجی مطرح شد که بر اساس آن، عراقچی برای انتقال شروط ایران به طرف امریکایی مأموریت داشته است.

در این میان، اظهارات محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اهمیت ویژه‌ای دارد. رضایی در گفت‌وگوی تلویزیونی خود گفت پیش از این سفر، در جلسه‌ای با حضور مسعود پزشکیان و عباس عراقچی تصمیم گرفته شده بود شروط ایران در امریکا ابلاغ شود. او تصریح کرد: «در جلسه‌ای با آقای پزشکیان و عراقچی قرار شد که ما شروط خودمان را در آمریکا ابلاغ کنیم.» به گفته رضایی، موضوع، شرط جدیدی نبود و قرار بود شروط هفت‌گانه ایران به طرف امریکایی منتقل شود. 

همین جمله، بخش مهمی از ادعای «اقدام کاملا شخصی» را با پرسش مواجه می‌کند. بر اساس روایت دبیر شورای عالی امنیت ملی، اصل مأموریت عراقچی برای انتقال مواضع و شروط ایران، تصمیمی فردی و خارج از ساختار تصمیم‌گیری نبوده است. با این حال، این اظهارات به تنهایی پاسخ قطعی به یک پرسش دیگر نمی‌دهد: آیا برای تماس مستقیم یا دیدار با ویتکاف نیز مجوز مشخصی صادر شده بود؟

ادعا از کجا آمد؟

بحث استیضاح عراقچی پس از انتشار خبر دیدار او با ویتکاف در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل جدی شد. امیرحسین ثابتی، نماینده تهران، از ثبت طرح استیضاح وزیر امور خارجه در سامانه مجلس خبر داد و دیدار با مقام‌های امریکایی را در زمره محورهای انتقادی خود قرار داد. این طرح در شرایطی مطرح شد که عراقچی در نیویورک مشغول رایزنی‌های دیپلماتیک بود. گزارش‌های منتشرشده نیز نشان می‌دهد موضوع مجوز و هماهنگی دیدار، یکی از محورهای اصلی انتقاد برخی نمایندگان بوده است. 

ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، نیز خواستار توضیح عراقچی درباره مبنای این دیدار شد و پرسش از وزیر خارجه درباره مجوز و سیاستگذاری آن را مطرح کرد. در مقابل، مجتبی زارعی، عضو کمیسیون امنیت ملی، روایتی متفاوت ارائه کرد و گفت بررسی‌های او نشان می‌دهد عراقچی برای این اقدام مجوز داشته است.

بنابراین از همان ابتدا، درون مجلس یک روایت واحد درباره ماجرا وجود نداشت. یک گروه، مسئله را «دیدار بدون مجوز» می‌دانست و گروه دیگر بر وجود هماهنگی و مأموریت قبلی تأکید می‌کرد.

محسن رضایی چه گفته است؟

نقطه اصلی این صحت سنجی، اظهارات محسن رضایی است. دبیر شورای عالی امنیت ملی درباره روند انتقال شروط ایران توضیح داد که پاکستان، قطر و عراق از شروط تهران مطلع شده‌اند و شروط ایران در اختیار واسطه‌ها قرار گرفته است. سپس گفت در جلسه‌ای با حضور مسعود پزشکیان و عباس عراقچی تصمیم گرفته شده است که شروط ایران در امریکا ابلاغ شود. 

این روایت دو نکته مشخص دارد. نخست اینکه انتقال شروط ایران به طرف امریکایی از قبل در سطح تصمیم‌گیری رسمی مطرح شده بود. دوم اینکه عراقچی در اجرای این مأموریت نقش داشته است.

بنابراین این بخش با ادعایی که عراقچی اساسا بدون مأموریت و هماهنگی وارد پرونده شده باشد، سازگار نیست.

اما نکته مهم دیگری نیز وجود دارد. رضایی در همان اظهارات گفته بود قرار بوده شروط ایران مجددا از طریق «واسطه‌ها» منتقل شود. خبرگزاری تسنیم نیز با استناد به همین بخش استدلال کرد که مأموریت انتقال شروط از طریق واسطه‌ها بوده و این موضوع لزوما به معنای صدور مجوز برای تعامل مستقیم با ویتکاف نیست. تسنیم در گزارشی صراحتا مدعی شد تعامل عراقچی با ویتکاف بدون هماهنگی و کسب مجوز از نهادهای سیاستگذار، از جمله شورای عالی امنیت ملی، انجام شده است.  بنابراین میان دو گزاره باید تفکیک کرد: «مأموریت برای انتقال شروط ایران» و «مجوز مشخص برای دیدار مستقیم با ویتکاف». اولی بر اساس اظهارات رضایی قابل استناد است؛ دومی از سخنان او به طور صریح به دست نمی‌آید.

آیا اصلا دیدار مستقیم بوده است؟

موضوع دیگری که در فکت‌چک باید مورد توجه قرار گیرد، نحوه توصیف خود دیدار است. صداوسیما گزارش داد عراقچی با ویتکاف دیدار کرده و ابلاغ شروط ایران را دلیل پذیرش درخواست طرف امریکایی برای این دیدار دانست.

اما روایت امریکایی‌ها درباره شکل تماس متفاوت بود. خبرگزاری تسنیم نیز در اینباره نوشته است که  ویتکاف اعلام کرد که از طریق میانجی‌ها با هیأت ایرانی وارد مذاکرات طولانی شده و میانجی‌ها بین دو طرف در رفت‌وآمد بوده‌اند. بنابراین در روایت منتشرشده از سوی او، بر «تعامل از طریق میانجی‌ها» تأکید شده است. 

در نتیجه، حتی درباره شکل دقیق ارتباط میان عراقچی و ویتکاف نیز باید با احتیاط سخن گفت. آنچه در روایت رسمی ایران منتشر شد، دیدار دو طرف و انتقال مواضع ایران بود؛ در روایت ویتکاف، گفت‌وگو از طریق میانجی‌ها توصیف شد. این تفاوت روایت، اهمیت بیشتری به تفکیک میان «انتقال پیام» و «مذاکره مستقیم» می‌دهد.

 ادعای «بدون هماهنگی» چقدر قابل اثبات است؟

اگر منظور از این ادعا این باشد که عراقچی بدون اطلاع و مأموریت قبلی ساختار تصمیم‌گیری ایران، شخصا تصمیم گرفته است شروط ایران را به طرف امریکایی منتقل کند، اظهارات محسن رضایی با این روایت سازگار نیست. دبیر شورای عالی امنیت ملی به صراحت از جلسه‌ای با حضور رئیس‌جمهور و وزیر امور خارجه سخن گفته که در آن درباره ابلاغ شروط ایران در امریکا تصمیم گرفته شده بود. 

اما اگر ادعا دقیق‌تر این باشد که برای دیدار مستقیم با ویتکاف، مجوز مشخص و جداگانه‌ای صادر نشده بود، اظهارات رضایی به تنهایی این ادعا را نه اثبات می‌کند و نه رد. زیرا رضایی درباره مأموریت انتقال شروط سخن گفته، اما در بخش منتشرشده از اظهارات او تصریحی درباره مجوز یک دیدار مستقیم با ویتکاف وجود ندارد.

از همین رو، نمی‌توان از سخنان دبیر شورای عالی امنیت ملی نتیجه گرفت که «دیدار مستقیم با ویتکاف حتما با مجوز صریح شعام انجام شده است». در عین حال، تبدیل کل ماجرا به این گزاره که «عراقچی بدون هیچ هماهنگی و مأموریتی شخصا وارد تعامل با امریکا شده» نیز با روایت رسمی رضایی همخوان نیست.

طرح استیضاح وزیر امور خارجه نیز در این شرایط باید از اصل ادعای مربوط به مجوز دیدار تفکیک شود. ثبت درخواست استیضاح یک واقعیت پارلمانی است، اما ثبت استیضاح به معنای اثبات تخلف یا حتی نتیجه نهایی استیضاح نیست. طرح باید مراحل قانونی خود را طی کند و نمایندگان در صورت بررسی آن، درباره دلایل مطرح‌شده تصمیم خواهند گرفت.

در این پرونده، پرسش اصلی برای فکت‌چک این نیست که آیا مجلس حق دارد از وزیر امور خارجه درباره عملکردش توضیح بخواهد؛ این اختیار در چارچوب سازوکار نظارتی مجلس وجود دارد. پرسش این است که آیا ادعای مشخص «دیدار بدون هماهنگی» با اطلاعات موجود اثبات شده است یا خیر.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، پاسخ را باید با تفکیک دو سطح بیان کرد: اصل مأموریت عراقچی برای انتقال شروط ایران، بنا بر روایت محسن رضایی، از قبل در جلسه‌ای با حضور مسعود پزشکیان و خود عراقچی مورد تصمیم‌گیری قرار گرفته بود. بنابراین تصویر «مأموریت کاملا شخصی و بدون هماهنگی» با این روایت سازگار نیست.

۳۱۳۱