شیلات کهگیلویه و بویراحمد؛ تولید پررونق و زنجیره ارزش ناتمام
یاسوج-کهگیلویه و بویراحمد با تولید ۲۹ هزار تن آبزیان و رتبه سوم قزل‌آلا در کشور، همچنان در انتظار تکمیل زنجیره ارزش شیلات است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: کهگیلویه و بویراحمد به واسطه موقعیت جغرافیایی، تنوع اقلیمی، ارتفاعات زاگرس و برخورداری از منابع آبی متعدد، از ظرفیت‌های قابل توجهی برای توسعه صنعت آبزی‌پروری برخوردار است، ظرفیتی که در سال‌های اخیر توانسته این استان را به یکی از قطب‌های تولید ماهیان سردآبی کشور تبدیل کند.
وجود مناطق سردسیر و کوهستانی در شهرستان‌های بویراحمد و دنا، چشمه‌های متعدد، رودخانه‌های دائمی و دره‌های آبی، شرایط مناسبی برای پرورش ماهی قزل‌آلا فراهم کرده است، در مقابل، مناطق گرمسیری استان نیز با برخورداری از منابع آبی و شرایط متفاوت اقلیمی، امکان توسعه سایر گونه‌های آبزی و پرورش ماهیان گرمابی را دارند.
میانگین بارندگی سالانه استان در برخی آمارهای منابع طبیعی حدود ۶۵۱ میلی‌متر گزارش شده و حجم نزولات جوی سالانه نیز حدود ۱۱ میلیارد مترمکعب برآورد می‌شود، همچنین بر اساس آمارهای منتشرشده از سوی مدیرعامل آب منطقه‌ای کهگیلویه و بویراحمد، حجم آب‌های سطحی استان با احتساب جریان‌های ورودی از سایر استانها حدود ۷ میلیارد و ۸۰۴ میلیون مترمکعب است و مجموع پتانسیل آب تجدیدشونده سطحی و زیرزمینی نیز حدود ۸ میلیارد و ۳۶۴ میلیون مترمکعب برآورد شده است.
بخش مهمی از این ظرفیت آبی در قالب رودخانه‌هایی همچون بشار، خرسان، ماربر، کبگیان، زهره، مارون و شیو جریان دارد، رودخانه بشار با عبور از مناطق سردسیری و برخورداری از جریان دائمی، یکی از مهم‌ترین کانون‌های استقرار مزارع پرورش ماهیان سردآبی استان محسوب می‌شود، دره‌های عمیق و مسیرهای کوهستانی نیز در کنار چشمه‌ها و منابع آب زیرزمینی، بستر مناسبی برای توسعه واحدهای آبزی‌پروری ایجاد کرده‌اند.
البته برخورداری از منابع آبی به معنای امکان استفاده نامحدود از آن نیست و پایداری جریان رودخانه‌ها، کیفیت آب، حقابه محیط زیست و مدیریت مصرف در شرایط تغییرات اقلیمی باید در توسعه مزارع مورد توجه قرار گیرد.
رتبه سوم تولید قزل‌آلا در کشور
ظرفیت‌های طبیعی استان در کنار سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده، موجب شکل‌گیری شبکه گسترده‌ای از واحدهای پرورش ماهی شده است، بر اساس اعلام استاندار کهگیلویه و بویراحمد، بیش از ۳۱۲ واحد پرورش ماهیان سردآبی در استان وجود دارد که ۳۰۷ واحد آن فعال هستند و سالانه حدود ۲۹ هزار و ۱۰۰ تن ماهی قزل‌آلا تولید می‌کنند.
این میزان تولید، کهگیلویه و بویراحمد را در جایگاه سوم کشور در تولید ماهیان سردآبی قرار داده است که اهمیت اقتصادی و راهبردی بخش شیلات استان را نشان می‌دهد.
در کنار تولید قزل‌آلا، توسعه پرورش ماهیان خاویاری نیز در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته و فعالیت مزارع بزرگ این حوزه، ظرفیت تازه‌ای برای تنوع‌بخشی به تولیدات شیلاتی استان ایجاد کرده است.
با وجود این جایگاه، بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی صنعت شیلات استان همچنان در مرحله تولید اولیه متوقف مانده است، نبود زیرساخت کافی برای فرآوری، بسته‌بندی، نگهداری و صادرات مستقیم، یکی از حلقه‌های مفقوده این صنعت به شمار می‌رود، موضوعی که ضرورت حرکت از تولید خام به سمت ایجاد زنجیره کامل ارزش را دوچندان می‌کند.
تولید بالا بدون فرآوری؛ حلقه مفقوده صنعت شیلات
تولید سالانه نزدیک به ۳۰ هزار تن ماهی، به معنای ایجاد یک بازار اقتصادی بزرگ در استان است که می‌تواند علاوه بر تأمین نیاز مصرف‌کنندگان، زمینه اشتغال در حوزه‌های حمل‌ونقل، صنایع غذایی، بسته‌بندی، سردخانه‌داری و صادرات را فراهم کند.
با این حال، زمانی که محصول تولیدی برای فرآوری و بسته‌بندی به خارج از استان منتقل شود، بخش قابل توجهی از ارزش افزوده، فرصت‌های شغلی و درآمد حاصل از فعالیت‌های پس از تولید نیز در مناطق دیگر ایجاد خواهد شد.
فرآوری ماهی تنها به پاک‌کردن و بسته‌بندی محصول محدود نمی‌شود، بلکه تولید فیله، محصولات منجمد و آماده طبخ، بسته‌بندی با استانداردهای صادراتی، تولید پودر ماهی از ضایعات قابل استفاده و ایجاد شبکه توزیع و صادرات را نیز در بر می‌گیرد.
از سوی دیگر، وجود واحدهای فرآوری در مجاورت مراکز تولید می‌تواند هزینه حمل‌ونقل محصول تازه را کاهش دهد، امکان عرضه با کیفیت بالاتر را فراهم کند و قدرت چانه‌زنی تولیدکنندگان را در بازار افزایش دهد.
در چنین شرایطی، ایجاد نخستین واحد فرآوری و بسته‌بندی آبزیان در استان به یکی از موضوعات مهم توسعه زنجیره شیلات تبدیل شده است؛ طرحی که با ورود سرمایه‌گذار بخش خصوصی و حمایت مدیریت استان وارد مرحله پیگیری اجرایی شده است.
تولید ۲۹ هزار تن آبزیان و فعال‌سازی واحدهای پرورش ماهی
رضا فرازی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت‌های شیلاتی استان اظهار کرد: تولید آبزیان در سال گذشته به حدود ۲۹ هزار تن رسید و استان رتبه سوم کشور را در تولید ماهیان سردآبی به خود اختصاص داد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های مناسب استان در حوزه پرورش ماهی افزود: برخورداری از منابع آبی و شرایط اقلیمی مناسب، زمینه توسعه مزارع پرورش ماهیان سردآبی را فراهم کرده و حمایت از تولیدکنندگان و فعال‌سازی واحدهای غیرفعال از برنامه‌های مهم بخش شیلات است.
فرازی با بیان اینکه توسعه واحدهای پرورش ماهی می‌تواند نقش مؤثری در ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی مناطق روستایی داشته باشد، گفت: فعال‌سازی ۲۱ واحد جدید و راکد از جمله اقدامات انجام‌شده برای افزایش ظرفیت تولید و تثبیت جایگاه استان در صنعت آبزی‌پروری است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد همچنین توسعه پرورش ماهیان خاویاری را از دیگر ظرفیت‌های مهم شیلات استان دانست و یادآور شد: تکمیل زیرساخت‌های تولید، تکثیر و اصلاح نژاد، تأمین نهاده‌ها و حمایت از سرمایه‌گذاری در این حوزه ضروری است.
وی تکمیل زنجیره تولید، فرآوری و بسته‌بندی محصولات آبزی را ضروری دانست و اضافه کرد: با افزایش بهره‌وری مزارع و توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز می‌توان ضمن افزایش تولید، زمینه اشتغال پایدار و حضور مؤثرتر محصولات شیلاتی استان در بازارهای مصرف را فراهم کرد.
اعلام آمادگی سرمایه‌گذار برای احداث نخستین واحد فرآوری آبزیان
در ادامه برنامه‌های استان برای تکمیل زنجیره ارزش شیلات، موضوع ورود سرمایه‌گذار بخش خصوصی برای ایجاد واحد فرآوری ماهیان سردآبی در دستور کار قرار گرفته است.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به اعلام آمادگی سرمایه‌گذار بخش خصوصی برای راه‌اندازی واحد فرآوری ماهیان سردآبی در استان اظهار کرد: راه‌اندازی این واحد می‌تواند زمینه‌ساز توسعه صنایع تبدیلی و اشتغال‌آفرینی در استان باشد.
یدالله رحمانی اولویت حوزه سرمایه‌گذاری در بخش شیلات را تمرکز بر تکمیل زنجیره‌های ارزش دانست و بیان کرد: بیش از ۳۱۲ واحد پرورش ماهی سردآبی در استان وجود دارد که ۱۰۷ سایت آن فعال است و سالانه تولیدات قابل توجهی دارند.
رحمانی با اشاره به وجود مرکز تکثیر و اصلاح نژاد ماهیان سردآبی در استان افزود: این مرکز نیمه‌تمام است و مراحل نهایی خود را طی می‌کند.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد با بیان اینکه فرآوری و بسته‌بندی از حلقه‌های مهم زنجیره شیلات است، تصریح کرد: با توجه به اعلام آمادگی سرمایه‌گذار، زیرساخت‌های لازم برای احداث نخستین واحد فرآوری ماهیان سردآبی استان در شهرک صنعتی تأمین می شود.
وی ادامه داد: با توجه به ظرفیت گمرک استان، این مجموعه می‌تواند علاوه بر فرآوری و بسته‌بندی، در حلقه‌های بعدی زنجیره از جمله تولید پودر ماهی و صادرات نیز فعالیت کند.
رحمانی با اشاره به خلأ موجود در صادرات آبزیان استان گفت: از حدود ۲۰۰ مزرعه، هیچ بخشی از تولیدات از محل گمرکات استان صادر نمی‌شود که در صورت تمرکز سرمایه‌گذاران، می‌توان از این ظرفیت نیز استفاده کرد.
وی با اشاره به علاقه‌مندی سرمایه‌گذار برای ایجاد زیرساخت‌های لازم، افزود: با همکاری دستگاه‌های متولی، توسعه حوزه‌های دیگر از جمله تکمیل مرکز اصلاح نژاد ماهیان سردآبی و توسعه مزارع ماهیان خاویاری در آب‌های سرد و گرم استان نیز فراهم خواهد شد.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد اضافه کرد: تیم کارشناسی این مجموعه قرار است سایر حوزه‌های مرتبط با زنجیره شیلات را بررسی کند تا در کنار واحد فرآوری، از ظرفیت این مجموعه که یکی از کانون‌های تولید و بسته‌بندی آبزیان کشور است، به نحو مؤثر در استان استفاده شود.
برای اجرای طرح فرآوری به تسهیلات نیاز نداریم
سرمایه‌گذار بخش خصوصی نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت‌های قابل توجه استان در حوزه تولید ماهیان سردآبی گفت: کهگیلویه و بویراحمد در زمینه پرورش ماهیان سردآبی ظرفیت بسیار خوبی دارد، اما با وجود حجم قابل توجه تولید، کارخانه فرآوری آبزیان در استان وجود ندارد.
اسماعیل مومنی افزود: با ایجاد کارخانه فرآوری، امکان انجام مراحل آماده‌سازی، بسته‌بندی و صادرات آبزیان در داخل استان فراهم می‌شود و به این ترتیب بخش مهمی از ارزش افزوده تولیدات شیلاتی در خود استان باقی خواهد ماند.
مومنی با اشاره به برنامه سرمایه‌گذاری برای اجرای این طرح تصریح کرد: برای اجرای این پروژه نیازی به پرداخت تسهیلات نداریم و با برنامه‌ریزی انجام‌شده، پس از آماده شدن اسناد و مدارک و صدور مجوزهای لازم، عملیات اجرایی طرح آغاز خواهد شد.
این سرمایه‌گذار بخش خصوصی پیش‌بینی کرد طرح مذکور ظرف یک سال به بهره‌برداری برسد.
زنجیره ارزش؛ از مزرعه تا بازارهای صادراتی
آنچه از مجموعه آمارها و اظهارات مسئولان و سرمایه‌گذار بخشخصوصی برمی‌آید، این است که صنعت شیلات کهگیلویه و بویراحمد از مرحله اثبات ظرفیت تولید عبور کرده و اکنون برای تبدیل‌شدن به یک صنعت اقتصادی کامل، به توسعه حلقه‌های پس از تولید نیاز دارد.
استانی که سالانه حدود ۲۹ هزار تن ماهی قزل‌آلا تولید می‌کند و در جایگاه سوم کشور قرار دارد، نمی‌تواند صرفاً به افزایش تعداد مزارع و حجم تولید بسنده کند، حفظ و ارتقای این جایگاه مستلزم آن است که هم‌زمان با توسعه مزارع، زیرساخت‌های فرآوری، نگهداری، حمل‌ونقل و صادرات نیز متناسب با میزان تولید گسترش یابد.
در این میان، احداث واحد فرآوری و بسته‌بندی آبزیان می‌تواند نقطه آغاز تحول در ساختار اقتصادی شیلات استان باشد زیرا چنین واحدی در صورت برخورداری از ظرفیت مناسب و برنامه‌ریزی دقیق، می‌تواند محصولات مزارع مختلف را تجمیع کرده و با ایجاد استانداردهای یکسان در فرآوری و بسته‌بندی، زمینه ورود مستقیم تولیدات استان به بازارهای بزرگ‌تر را فراهم کند.
از سوی دیگر، تکمیل مرکز تکثیر و اصلاح نژاد ماهیان سردآبی اهمیت ویژه‌ای دارد، تأمین بچه‌ماهی و تخم چشم‌زده باکیفیت، کاهش وابستگی به منابع تأمین خارج از استان و ارتقای عملکرد مزارع، از نتایج مورد انتظار این زیرساخت است. در کنار آن، توسعه تولید خوراک آبزیان و ایجاد ظرفیت‌های مکمل در صنایع وابسته می‌تواند هزینه‌های تولید را مدیریت کند.
ضرورت عبور از تولید خام
با وجود ظرفیت‌های طبیعی و جایگاه تولیدی استان، توسعه شیلات نباید تنها بر افزایش تناژ تولید متمرکز باشد، منابع آبی استان سرمایه‌ای محدود و ارزشمند هستند و توسعه مزارع باید بر اساس ظرفیت واقعی رودخانه‌ها، کیفیت آب، ملاحظات زیست‌محیطی و پایداری جریان‌های آبی صورت گیرد.
همچنین لازم است وضعیت واحدهای فعال و غیرفعال، میزان واقعی تولید هر مزرعه، ظرفیت اسمی و عملیاتی مراکز پرورش و سهم محصولات فرآوری‌شده به شکل دقیق و مستمر پایش شود تا برنامه‌ریزی توسعه‌ای بر پایه آمارهای یکپارچه انجام گیرد.
از منظر اقتصادی نیز باید میان تولید، فروش و ارزش افزوده تفاوت قائل شد. تولید ۲۹ هزار تن ماهی زمانی به یک مزیت پایدار برای استان تبدیل می‌شود که بخش بیشتری از مراحل اقتصادی آن، از تأمین نهاده و تکثیر گرفته تا فرآوری، بسته‌بندی، برندسازی و صادرات، در داخل استان انجام شود.
اعلام آمادگی سرمایه‌گذار بخش خصوصی برای ایجاد واحد فرآوری، فرصتی برای آغاز این مسیر است که تحقق آن به تسهیل صدور مجوزها، تأمین زمین و زیرساخت، همکاری دستگاه‌های اجرایی و زمان‌بندی روشن برای اجرای پروژه وابسته است.
در نهایت، آینده صنعت شیلات کهگیلویه و بویراحمد نه فقط در افزایش تعداد مزارع و تولید ماهی، بلکه در توانایی استان برای نگهداری، فرآوری، عرضه و صادرات محصول تولیدی خود رقم می‌خورد، مسیری که می‌تواند رتبه سوم تولید ماهیان سردآبی را از یک افتخار آماری به مزیتی ملموس برای اشتغال، درآمد و توسعه اقتصادی استان تبدیل کند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.