رد پای قاتل خاموش در شب‌های سرد فارس

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز فارس، ساعت هفت صبح است که زنگ مرکز پیام اورژانس فارس به صدا درمی‌آید. صدایی لرزان پشت خط، از پیکر بی‌جان اعضای یک خانواده در شهری سردسیر در شمال استان خبر می‌دهد.

وقتی امدادگران از راه می‌رسند، اولین چیزی که حس می‌کنند سوز سرمای خانه نیست؛ گرمای سنگین و هوای اشباع‌شده‌ای است که راه نفس را می‌بندد. در گوشه اتاق، پیکر‌ها چنان آرام و بی‌حرکت آرام گرفته‌اند که گویی دقایقی پیش به خوابی عمیق رفته‌اند. اما وقتی دست امدادگر به بدنه لوله بخاری می‌خورد، سردی فلز و شعله‌های زرد و نارنجی واقعیتی هولناک را برملا می‌کنند: مسیر دودکش مسدود بوده و مونوکسید کربن در تمام طول شب، به‌جای خروج به آسمان، ذره‌ذره در ریه ساکنان خانه تزریق شده است.

این تصویر دردناک، تنها یک حادثه اتفاقی نیست؛ داستانی تکراری است که هر سال با ورود نخستین موج سرما به استان فارس و راه‌اندازی شتاب‌زده وسایل گرمایشی رقم می‌خورد. مونوکسید کربن؛ گازی بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌صدا که پیش از آنکه متوجه حضورش شوید، فرصت هر واکنشی را از شما می گیرد.

قاتل خاموش همچنان قربانی می‌گیرد

با وجود تکرار هشدار‌ها در رسانه‌ها، قاتل خاموش همچنان قربانی می‌گیرد. بر پایه گزارش سازمان پزشکی قانونی کشور، سال گذشته ۸۳۱ نفر بر اثر مسمومیت با این گاز جان باختند؛ آماری که نسبت به سال پیش از آن تنها سه‌درصد کاهش نشان می‌دهد.

در استان فارس نیز وضعیت به همین اندازه نگران‌کننده است. به گفته دکتر عابد، رئیس اورژانس پیش‌بیمارستانی و مدیریت حوادث دانشگاه علوم پزشکی شیراز، سال گذشته در سطح استان فارس، ۶۶۶ نفر دچار مسمومیت با گاز مونوکسید کربن شدند که متأسفانه ۱۵ نفر از آنان جان خود را از دست دادند.

عابد می گوید: امسال نیز آمار‌های اولیه زنگ خطری جدی است؛ از ابتدای سال تاکنون، ۲۲۲ مورد مسمومیت و یک فوتی ناشی از استنشاق این گاز کشنده در استان به ثبت رسیده است.

الفبای ایمنی وسایل گازسوز

محترمی، سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور، با تأکید بر لزوم بازبینی دقیق وسایل گرمایشی پیش از راه‌اندازی می‌گوید: شهروندان باید در نصب، سرویس و نگهداری وسایل گازسوز نظیر بخاری، آبگرمکن و پکیج، استاندارد‌های فنی را موبه‌مو رعایت کنند تا خطر نشت و مسمومیت به صفر برسد.

برای اتصالات حتماً باید از شیلنگ‌های ویژه گاز با بست‌های فلزی محکم و ضدزنگ استفاده شود. طول شیلنگ نباید از ۱.۵ متر تجاوز کند. همچنین پس از هر بار نصب، آزمون کفِ صابون برای اطمینان از عدم نشت الزامی است؛ شهروندان به‌هیچ‌وجه نباید برای تشخیص نشتی از شعله کبریت یا فندک استفاده کنند.

محترمی به مشخصات یک وسیله استاندارد نیز پرداخت: شعله سالم همواره آبی، یکنواخت و پایدار می‌سوزد. زرد یا نارنجی شدن شعله، نشانه آشکار احتراق ناقص و زایش مونوکسید کربن در فضای خانه است. در صورت مشاهده چنین وضعیتی، باید وسیله را خاموش و رفع نقص را به متخصص واگذار کرد.

از خطرات لوله‌های آکاردئونی تا دودکش‌های کور

بسیاری از حوادث ناشی از مسدود بودن مسیر دودکش تا بام به‌ویژه بر اثر لانه‌سازی پرندگان رخ می‌دهد. استفاده از لوله‌های فنری و آکاردئونی به‌دلیل آسیب‌پذیری بالا، افتادگی و احتمال نشت گاز کاملاً ممنوع است.

مسیر دودکش باید شیب رو به بالا داشته باشد و در خروجی پشت‌بام، حتماً از کلاهک استاندارد H استفاده شود.

ارتفاع دودکش در پشت‌بام باید دست‌کم ۸۰ سانتی‌متر بالاتر از سطح باشد. علاوه بر این، ساده‌ترین آزمون برای شهروندان، لمس لوله دودکش در زمان فعالیت وسیله است؛ اگر لوله سرد باشد، به این معناست که گاز‌های سمی تخلیه نمی‌شوند و داخل خانه بازمی‌گردند.

ابتکار آتش نشانی شیراز در بازدید رایگان دودکش منازل

در کنار آموزش‌های همگانی، طرح‌های عملیاتی مؤثری نیز در استان کلید خورده است. هادی عیدی‌پور، رئیس سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری شیراز، از اجرای طرح بازدید رایگان دودکش منازل تا پایان آبان خبر داد و می‌گوید: شهروندان شیرازی می‌توانند با ارسال نشانی دقیق و شماره تماس خود به سامانه پیامکی ۳۰۰۰۷۵۱۲۵، از خدمات رایگان کارشناسان آتش‌نشانی برای بررسی سلامت فنی دودکش‌ها و اتصالات گرمایشی بهره‌مند شوند؛ اقدامی که مستقیماً حوادث مرگبار ناشی از گازگرفتگی را مهار می‌کند.

تله مرگبار درزگیری کامل خانه

یکی از باور‌های غلط شهروندان در روز‌های سرد، بستن کامل تمام روزنه‌هاست.

مسدود کردن دریچه‌های تأمین هوای تازه، به‌ویژه در آپارتمان‌های کم‌متراژ، زمینه کاهش اکسیژن و تولید گاز سمی را مهیا می‌کند.

همچنین حفظ دمای آسایش خانه بین ۱۸ تا ۲۱ درجه و استفاده از پوشش گرم زمستانی، هم مصرف انرژی را تعدیل می‌کند و هم مانع فشار بیش از حد به وسایل گرمایشی می‌شود.

نشانه‌های خطر و لحظات سرنوشت‌ساز نجات جان مصدوم

نشانه‌های اولیه گازگرفتگی بسیار شبیه به یک سرماخوردگی یا خستگی مفرط ساده است: سردرد مبهم، سرگیجه، تهوع، ضعف عمومی و خواب‌آلودگی. در صورت رویارویی با چنین وضعیتی:

۱. خونسردی و خروج سریع: بدون فوت وقت، پنجره‌ها و در‌ها را باز کنید و فرد مصدوم را به هوای آزاد برسانید.

۲. امدادخواهی فوری: بی‌درنگ با شماره‌های ۱۱۵ اورژانس و ۱۲۵ آتش‌نشانی تماس بگیرید.

۳. آزادسازی مجاری تنفسی: لباس‌های تنگ، شال و دکمه‌های یقه بیمار را شل کنید تا تنفس آسان شود.

۴. پرهیز از خوراکی‌ها: به بیمار بی‌حال یا نیمه‌هوشیار مطلقاً آب، چای یا دارو ندهید؛ این کار خطر آسپیراسیون و خفگی را به شدت افزایش می‌دهد.

فصل سرما در راه است؛ بررسی چنددقیقه‌ای مسیر یک دودکش، بستن یک بست ساده و باز گذاشتن یک درز کوچک برای جریان هوا، تفاوت میان گرمای زندگی و سرمای مرگ خاموش را رقم می‌زند.

نوشین اکوان

تحریره خبرگزاری صدا و سیمای مرکز فارس