ساماندهی فاضلاب ۱۶۹ روستای کردستان؛ چالش جدی حفاظت از منابع آب سدها

خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها: سدهای کردستان تنها سازه‌هایی برای ذخیره و تأمین آب نیستند، بلکه بخشی از زیرساخت حیاتی تأمین آب شرب و تضمین سلامت شهروندان به شمار می‌روند با این حال قرار گرفتن ۱۶۹ روستا در حوضه آبریز این سدها و ورود فاضلاب تولیدی برخی مناطق به منابع آبی، چالشی است که مدیریت آن دیگر نمی‌تواند صرفاً به اقدامات مقطعی و محدود خلاصه شود.

در شرایطی که توسعه زیرساخت‌های تصفیه فاضلاب در روستاهای بالادست سدها با نیاز اعتباری سنگینی روبه‌روست، شرکت آب و فاضلاب کردستان از هزینه‌کرد هزار میلیارد ریال و اجرای پروژه‌هایی در تعدادی از این روستاها خبر می‌دهد اما برآورد ۲ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومانی برای ساماندهی کامل فاضلاب ۱۶۹ روستا نشان می‌دهد مسیر حفاظت از منابع آبی استان همچنان با فاصله قابل توجهی میان نیازهای اجرایی و منابع مالی موجود مواجه است.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار می‌شود که پیامدهای بهداشتی ورود فاضلاب به منابع آب نیز مورد توجه قرار گیرد از نگاه مسئولان حوزه سلامت، هرچه حجم فاضلاب ورودی به منابع آبی بیشتر باشد، احتمال بروز آلودگی و تهدید سلامت مصرف‌کنندگان افزایش می‌یابد و به همین دلیل، احداث تصفیه‌خانه برای روستاهای بزرگ و پرجمعیت اطراف سدها باید در اولویت قرار گیرد.

اکنون مسئله اصلی تنها اجرای چند پروژه فاضلاب در حاشیه سدها نیست؛ بلکه ضرورت ایجاد یک برنامه منسجم، تأمین اعتبار پایدار و تقسیم مسئولیت میان دستگاه‌های متولی برای جلوگیری از ورود آلاینده‌ها به منابع تأمین آب شرب است؛ موضوعی که تعلل در آن می‌تواند هزینه‌های سنگین‌تری را در حوزه محیط زیست، منابع آبی و سلامت عمومی به دنبال داشته باشد.

هزار میلیارد ریال برای ساماندهی فاضلاب روستاهای بالادست سدها هزینه شد

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کردستان در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: بر اساس مطالعات انجام‌شده، ۱۶۹ روستا در حوضه آبریز سدهای استان قرار دارند که ساماندهی فاضلاب آنها به اعتبارات قابل توجهی نیاز دارد.

محمد فرهاد افزود: برای اجرای کامل طرح‌های ساماندهی فاضلاب این تعداد روستا، حدود ۲ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز است که مطالعات ماده ۲۴ آن انجام شده و به‌منظور دریافت ردیف اعتباری به سازمان برنامه و بودجه کشور ارسال شده است.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کردستان با اشاره به آغاز اقدامات اجرایی برای ساماندهی فاضلاب تعدادی از روستاهای حاشیه سدهای استان بیان کرد: آبفای کردستان با استفاده از منابع ملی، استانی و داخلی، اجرای بخشی از این طرح‌ها را در دستور کار قرار داده است.

بر اساس مطالعات انجام‌شده، ۱۶۹ روستا در حوضه آبریز سدهای استان قرار دارند که ساماندهی فاضلاب آنها به اعتبارات قابل توجهی نیاز دارد

فرهاد با اشاره به پیگیری تأمین اعتبار برای تعدادی از روستاهای واقع در حوضه آبریز سدهای استان ادامه داد: اقدامات لازم برای جذب اعتبار از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان برای روستاهای زونج، پیرخضران و باقل‌آباد در حاشیه سد آزاد، روستاهای گله‌سور و دباغ در بالادست سد سیازاخ، روستای میرکی در بالادست سد قوچم و روستاهای چالی‌سور، گویله و گله در حاشیه سد گاران انجام شده است.

وی درباره پروژه‌های اجرایی و در دست اقدام نیز گفت: احداث شبکه و پکیج تصفیه فاضلاب به روش ABR در روستاهای زونج و پیرخضران در حاشیه سد آزاد، اجرای شبکه فاضلاب تموته در حاشیه سد چراغ‌ویس و احداث تصفیه‌خانه فاضلاب در روستاهای سراب قامیش، قلیان و حسین‌آباد در بالادست سد قشلاق از جمله این اقدامات است.

مدیرعامل شرکت آبفای کردستان اضافه کرد: همچنین تصفیه‌خانه فاضلاب روستای خامسان در بالادست سد گاوشان در دست ساخت بوده و اجرای شبکه فاضلاب روستاهای گله‌سور و دباغ در بالادست سد سیازاخ و شبکه و پکیج تصفیه فاضلاب روستای میرکی در بالادست سد قوچم نیز در برنامه اجرایی قرار دارد.

فرهاد با اشاره به میزان اعتبارات هزینه‌شده برای این اقدامات خاطرنشان کرد: تاکنون نزدیک به هزار میلیارد ریال از محل منابع ملی، استانی و داخلی شرکت برای ساماندهی فاضلاب روستاهای بالادست سدهای استان هزینه شده است.

وی با تأکید بر اینکه تأمین منابع مالی نقش تعیین‌کننده‌ای در سرعت اجرای پروژه‌ها دارد، افزود: شرکت آب و فاضلاب در چارچوب وظایف قانونی خود اقدامات لازم را برای ساماندهی فاضلاب روستاهای حاشیه سدها انجام داده و تأمین اعتبارات مورد نیاز می‌تواند به تسریع در اجرای این طرح‌ها کمک کند.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کردستان همچنین به سند راهبردی بهبود کیفیت آب شرب اشاره کرد و گفت: دبیرخانه این سند در دانشگاه علوم پزشکی کردستان مستقر است و در آن وظایف وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مرتبط برای حفاظت از منابع آب شرب مشخص شده است.

فرهاد یادآور شد: دستگاه‌هایی از جمله محیط زیست، دانشگاه علوم پزشکی و بخش صنعت، معدن و تجارت در قالب جلسات و کمیته‌های تخصصی، موضوع حفاظت از منابع آب و بهبود کیفیت آب شرب را پیگیری می‌کنند.

ورود فاضلاب تصفیه‌نشده به سدها سلامت مصرف‌کنندگان را تهدید می‌کند

در کنار اقدامات زیرساختی و اعتبارات مورد نیاز برای ساماندهی فاضلاب روستاها، پیامدهای بهداشتی ورود پساب به منابع تأمین آب نیز از موضوعاتی است که مورد تأکید مسئولان حوزه سلامت قرار دارد.

معاون امور بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کردستان در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: ورود فاضلاب به منابع آبی می‌تواند سلامت آب و در نهایت سلامت مصرف‌کنندگان را تحت تأثیر قرار دهد و هرچه حجم فاضلاب ورودی به سدها بیشتر باشد، احتمال آلودگی نیز افزایش پیدا می‌کند.

هرگونه ورود فاضلاب به آب می‌تواند زمینه‌ساز بروز بیماری شود و به همین دلیل، ایجاد زیرساخت‌های لازم برای تصفیه فاضلاب، به‌ویژه در روستاهای پرجمعیت، باید در اولویت قرار گیرد

خالد رحمانی با اشاره به ضرورت مدیریت فاضلاب روستاهای واقع در حوضه آبریز سدها افزود: شرایط روستاهای کوچک و کم‌جمعیت با روستاهای بزرگ متفاوت است و در مناطقی که حجم فاضلاب تولیدی بالاتر است، احداث و بهره‌برداری از تصفیه‌خانه ضرورت بیشتری دارد.

معاون امور بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کردستان با اشاره به روستاهای بزرگ اطراف سدها تصریح کرد: تصفیه فاضلاب این مناطق باید به‌صورت جدی دنبال شود تا از ورود مستقیم فاضلاب به منابع تأمین آب جلوگیری شود.

رحمانی با تأکید بر اینکه مدیریت فاضلاب پیش از ورود آن به منابع آبی اهمیت زیادی دارد، گفت: هرگونه ورود فاضلاب به آب می‌تواند زمینه‌ساز بروز بیماری شود و به همین دلیل، ایجاد زیرساخت‌های لازم برای تصفیه فاضلاب، به‌ویژه در روستاهای پرجمعیت، باید در اولویت قرار گیرد.

پایش روزانه آب شرب در کردستان

وی در بخش دیگری از سخنان خود به وظایف دستگاه‌های مسئول در حوزه حفاظت از منابع آبی اشاره کرد و افزود: نظارت بر بستر رودخانه‌ها و مسائل مرتبط با محیط زیست بر عهده دستگاه‌های مسئول این حوزه است و دانشگاه علوم پزشکی نیز از منظر بهداشتی، کیفیت آب شرب را به‌صورت مستمر پایش می‌کند.

معاون امور بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کردستان ادامه داد: پایش و کنترل کیفیت آب شرب شهری به‌صورت روزانه از سوی حوزه بهداشت دانشگاه علوم پزشکی و شرکت آب و فاضلاب انجام می‌شود و فرآیند توزیع آب در شهرها و روستاها نیز تحت نظارت قرار دارد.

رحمانی با اشاره به موارد آلودگی آب در سال‌های گذشته بیان کرد: در برخی مقاطع، مواردی از آلودگی آب در استان گزارش شده که با ورود دستگاه‌های متولی و پیگیری دانشگاه علوم پزشکی، این مشکلات در کوتاه‌ترین زمان برطرف شده است.

وی تأکید کرد: جلوگیری از ورود فاضلاب روستاهای بزرگ و دارای حجم بالای پساب به سدها و ایجاد زیرساخت‌های لازم برای تصفیه آن، اقدامی ضروری در راستای حفاظت از منابع آب و صیانت از سلامت عمومی است.

شناسایی کانون‌های آلاینده و آلودگی بالا دست سدها در کردستان

مدیرکل حفاظت محیط زیست کردستان نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با هشدار نسبت به پیامدهای ورود فاضلاب به منابع آبی استان گفت: شناسایی کانون‌های آلاینده و الزام صنایع بالادست سدها به کنترل پساب با جدیت دنبال می‌شود.

فرزاد زندی اظهار کرد: ورود فاضلاب به منابع آبی استان موجب آلودگی میکروبی می‌شود و این موضوع به‌ویژه در سدهایی که تأمین‌کننده آب شرب هستند، از حساسیت بیشتری برخوردار است.

وی افزود: استاندار کردستان نیز به‌صورت مستقیم پیگیر ساماندهی وضعیت فاضلاب و جلوگیری از ورود آلاینده‌ها به منابع آبی استان است و در این زمینه، اقدامات دستگاه‌های مسئول با اولویت سدهای دارای مصارف شرب دنبال می‌شود.

مدیرکل حفاظت محیط زیست کردستان با اشاره به نقش این اداره کل در کاهش آلودگی منابع آبی بیان کرد: شناسایی کانون‌های آلاینده و اعمال نظارت و سخت‌گیری نسبت به صنایع مستقر در بالادست سدها از جمله اقداماتی است که برای جلوگیری از ورود فاضلاب و پساب به منابع آبی انجام می‌شود.

اقدامات زیست‌محیطی برای کنترل ورود پساب به منابع آبی

زندی با اشاره به برخی اقدامات انجام‌شده در این زمینه گفت: افتتاح تصفیه‌خانه کشتارگاه مرغ از جمله اقداماتی است که با هدف جلوگیری از ورود پساب این واحد به رودخانه و کاهش بار آلودگی منابع آبی انجام شده است..

وی ادامه داد: شهرک صنعتی شماره چهار نیز اقداماتی را برای ورود به فرایند ساماندهی فاضلاب آغاز کرده و احداث تصفیه‌خانه فاضلاب در این شهرک با هدف پیشگیری از ورود آلاینده‌ها به سدها در دستور کار قرار دارد.

شناسایی کانون‌های آلاینده و اعمال نظارت و سخت‌گیری نسبت به صنایع مستقر در بالادست سدها از جمله اقداماتی است که برای جلوگیری از ورود فاضلاب و پساب به منابع آبی انجام می‌شود

مدیرکل حفاظت محیط زیست کردستان همچنین از پیگیری ایجاد تصفیه‌خانه صنعتی و بهداشتی توسط مجموعه پتروشیمی خبر داد و عنوان کرد: انعقاد قرارداد مربوط به احداث این تصفیه‌خانه با پیمانکار مربوطه با هدف کاهش بار آلودگی منابع آبی در حال انجام است و این موضوع از سوی محیط زیست دنبال می‌شود.

زندی در پایان با تأکید بر اهمیت تأمین منابع مالی برای اجرای طرح‌های زیست‌محیطی خاطرنشان کرد: اجرای بخشی از برنامه‌های ساماندهی فاضلاب و تکمیل زیرساخت‌های مورد نیاز، به تأمین اعتبار وابسته است و با فراهم شدن منابع مالی، پیگیری این طرح‌ها با جدیت ادامه خواهد یافت.

ساماندهی فاضلاب ضرورتی فراتر از اجرای پروژه‌های عمرانی

با توجه به قرار گرفتن ۱۶۹ روستا در حوضه آبریز سدهای کردستان، ساماندهی فاضلاب این مناطق صرفاً یک پروژه عمرانی و خدماتی نیست، بلکه با امنیت منابع آب شرب و سلامت جمعیت مصرف‌کننده ارتباط مستقیم دارد.

اگرچه تاکنون هزار میلیارد ریال برای اجرای بخشی از طرح‌های ساماندهی فاضلاب هزینه شده و پروژه‌هایی نیز در چندین روستای استان در حال اجراست، اما فاصله میان اعتبارات هزینه‌شده و نیاز ۲ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومانی اعلام‌شده، نشان می‌دهد تکمیل این طرح‌ها به تأمین منابع مالی پایدار و هماهنگی جدی‌تر دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.

از سوی دیگر، تأکید مسئولان حوزه سلامت بر ضرورت احداث تصفیه‌خانه در روستاهای بزرگ و پرجمعیت، اهمیت اولویت‌بندی پروژه‌ها را نشان می‌دهد؛ چراکه حفاظت از سدهای تأمین‌کننده آب شرب، پیش از آنکه با هزینه‌های ناشی از آلودگی و تهدید سلامت عمومی مواجه شود، نیازمند مدیریت اصولی فاضلاب در مبدأ است.