نگهداری از نهال‌های کاشته‌شده، چالش طرح کاشت یک میلیارد درخت
زنجان- مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان گفت: موفقیت طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت به نگهداری اصولی از نهال‌ها و مشارکت عمومی وابسته است.
خبرگزاری مهر- گروه استانها: طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت با هدف توسعه پوشش گیاهی و حفاظت از منابع طبیعی اجرا می‌شود؛ طرحی که موفقیت آن علاوه بر تأمین نهال و اجرای عملیات کاشت، به مراقبت مستمر، مشارکت عمومی و حفاظت از پوشش گیاهی طبیعی وابسته است.
سید حسن حسینی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، به تشریح روند اجرای این طرح، عملکرد استان، ظرفیت تولید نهال، ضرورت حفاظت از بوته‌های گون، تعامل با جوامع محلی و بخش معدن، چالش‌های فرسایش خاک و نقش مردم و نهادهای فرهنگی در صیانت از منابع طبیعی پرداخت.
طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت را باید در چه مراحلی بررسی کرد و مهم‌ترین چالش اجرای آن چیست؟
اجرای این طرح را می‌توان در سه مرحله اصلی تولید نهال، انتقال و کاشت و نگهداری از نهال‌ها بررسی کرد. هر سه مرحله اهمیت دارند و ضعف در هر بخش می‌تواند بر نتیجه نهایی اثر بگذارد، اما آنچه موفقیت واقعی طرح را مشخص می‌کند، میزان ماندگاری و رشد نهال‌ها پس از کاشت است. در مرحله تولید، نهال مورد نیاز با استفاده از ظرفیت نهالستان‌های دولتی و خصوصی تأمین می‌شود.
در سه سال گذشته، نهال‌های تولیدی به عرصه‌های هدف منتقل و کاشته شده‌اند
در مرحله بعد، نهال‌ها به عرصه‌های تعیین‌شده منتقل و کاشته می‌شوند. در بخش تولید، با توجه به ظرفیت‌های موجود، امکان تأمین نیازهای فعلی فراهم شده و در زمینه انتقال و کاشت نیز با کسب تجربه، بخشی از دشواری‌های اولیه کاهش یافته است. با این حال، چالش اصلی این است که نهال‌های کاشته‌شده بتوانند در عرصه باقی بمانند و رشد کنند.
در سه سال گذشته، نهال‌های تولیدی به عرصه‌های هدف منتقل و کاشته شده‌اند و اکنون وضعیت آن‌ها، چه در عرصه‌های ملی و چه نهال‌های تحویل‌شده به اشخاص برای کاشت در اراضی شخصی، نیازمند پایش و ارزیابی مستمر است. بنابراین، نباید موفقیت طرح را صرفاً بر اساس تعداد نهال‌های تولیدشده یا کاشته‌شده ارزیابی کرد؛ بلکه باید مشخص شود چه تعداد از این نهال‌ها باقی مانده و توانسته‌اند در عرصه‌های هدف استقرار پیدا کنند.
وضعیت اجرای طرح کاشت یک میلیارد درخت در استان زنجان چگونه بوده است؟و برای سنجش موفقیت این طرح، چه مدت زمانی لازم است؟
بر اساس مستندات موجود، استان زنجان در اجرای برنامه‌های مربوط به این طرح عملکرد قابل قبولی داشته است. در سال ۱۴۰۲، میزان تولید نهال از سهمیه تعیین‌شده فراتر رفت و در سال ۱۴۰۳ نیز تقریباً سهمیه پیش‌بینی‌شده محقق شد. درباره عملکرد سال جاری هنوز برای ارزیابی قطعی زود است و باید روند اجرا و اطلاعات نهایی بررسی شود.
پس از مشخص شدن میزان تولید و کاشت و بررسی تلفات احتمالی، می‌توان ارزیابی دقیق‌تری از عملکرد استان ارائه داد. البته موضوع فقط به میزان تولید و کاشت محدود نیست. وضعیت نهال‌هایی که طی سال‌های گذشته کاشته شده‌اند نیز باید مورد بررسی قرار گیرد تا مشخص شود چه میزان از آن‌ها باقی مانده و توانسته‌اند استقرار پیدا کنند. در همین راستا، کاشت‌های انجام‌شده طی سه سال گذشته در عرصه‌های ملی و بخش‌های غیردولتی در حال پایش است. این بررسی‌ها می‌تواند ضمن مشخص کردن میزان ماندگاری نهال‌ها، اطلاعات لازم را برای اصلاح شیوه‌های اجرا و برنامه‌ریزی مراحل بعدی فراهم کند.
ارزیابی ماندگاری پوشش گیاهی به زمان نیاز دارد و نمی‌توان صرفاً با مشاهده نتایج اولیه درباره موفقیت نهایی طرح قضاوت کرد. تولید نهال و انجام عملیات کاشت، بخشی از فرایند است و نتیجه واقعی زمانی مشخص می‌شود که وضعیت رشد و بقای نهال‌ها در طول زمان بررسی شود. نگهداری نهال‌ها مرحله‌ای مهم و بلندمدت در اجرای این طرح است. برای ارزیابی واقعی میزان موفقیت آن، باید در افق‌های زمانی ۱۰ و حتی ۲۰ ساله نیز به عرصه‌های کاشت بازگردیم و وضعیت ماندگاری و رشد نهال‌ها را بررسی کنیم. اگر پس از کاشت، مراقبت کافی انجام نشود، بخشی از هزینه‌ها و تلاش‌های صورت‌گرفته ممکن است به نتیجه مطلوب نرسد. به همین دلیل، پایش مستمر و ثبت اطلاعات مربوط به عرصه‌های کاشته‌شده اهمیت زیادی دارد و نگاه بلندمدت باید در همه مراحل اجرای طرح وجود داشته باشد.
استان زنجان چه ظرفیت‌هایی برای تولید نهال دارد و آیا امکان افزایش این ظرفیت وجود دارد؟
در حال حاضر، یک نهالستان متعلق به اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری در استان زنجان فعال است که حدود ۵۰ هکتار مساحت دارد و نزدیک به ۳۰ هکتار از این مجموعه قابلیت بهره‌برداری دارد. ظرفیت موجود برای تأمین سهمیه و نیازهای فعلی استان کفایت می‌کند و حتی امکان پاسخگویی به نیازهای بیشتری نیز وجود دارد. با این حال، اگر در سال‌های آینده ضرورت توسعه تولید نهال در سطح گسترده‌تری مطرح شود، باید الزامات و زیرساخت‌های مورد نیاز بررسی شود.
یکی از موضوعات مهم در این زمینه، محدودیت منابع آبی است. تولید نهال به آب نیاز دارد و توسعه نهالستان‌ها باید متناسب با شرایط اقلیمی و ظرفیت منابع آب استان انجام شود. بنابراین، در برنامه‌ریزی برای افزایش تولید، صرفاً نباید به مساحت زمین یا امکان احداث نهالستان توجه کرد، بلکه تأمین پایدار آب نیز باید مورد بررسی قرار گیرد.
حفاظت از بوته‌های گون و سایر گونه‌های گیاهی چه اهمیتی در مدیریت منابع طبیعی دارد؟
حفاظت از منابع طبیعی نباید فقط به درختکاری محدود شود. بوته‌ها و سایر گونه‌های گیاهی نیز در حفظ خاک و پایداری عرصه‌های طبیعی نقش مهمی دارند و حفاظت از آن‌ها باید در کنار برنامه‌های توسعه درختکاری مورد توجه قرار گیرد. آنچه به‌صورت طبیعی از زمین می‌روید، بخشی از پوشش گیاهی و سرمایه طبیعی کشور است.
اگرچه درختان به دلیل شناخت عمومی مردم از اهمیت آن‌ها بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند، سایر گونه‌های گیاهی نیز نقش بسیار مهمی در پایداری اکوسیستم دارند. بوته‌های گون از جمله گونه‌هایی هستند که در تثبیت شن‌های روان، کنترل گردوغبار و جلوگیری از وقوع سیلاب‌های مخرب نقش مؤثری دارند.
حفاظت از بوته‌های گون از خطوط قرمز منابع طبیعی است و این عرصه‌ها مشمول ضوابط و محدودیت‌های قانونی هستند
بسیاری از کارکردهایی که برای درختان در حفاظت از خاک و طبیعت تعریف می‌شود، در مورد این گونه گیاهی نیز مصداق دارد. حفاظت از بوته‌های گون از خطوط قرمز منابع طبیعی است و این عرصه‌ها مشمول ضوابط و محدودیت‌های قانونی هستند. در همین راستا، دستورالعمل‌هایی برای مدیریت و بهره‌برداری از این پوشش گیاهی تدوین و به‌روزرسانی شده است.
در این دستورالعمل‌ها، متناسب با میزان و تراکم پوشش گیاهی و شرایط عرصه، ضوابط متفاوتی در نظر گرفته شده است. در برخی محدوده‌ها امکان واگذاری با رعایت شرایط قانونی وجود دارد، اما در عرصه‌هایی که از حدود تعیین‌شده فراتر می‌روند، هرگونه واگذاری ممنوع است.
چگونه می‌توان میان حفاظت از منابع طبیعی و فعالیت‌های اقتصادی، از جمله فعالیت‌های معدنی، تعادل برقرار کرد؟
در مدیریت عرصه‌های طبیعی باید ضمن حفاظت از پوشش گیاهی و منابع پایه، شرایط فعالیت‌های قانونی و نیازهای جوامع محلی نیز در نظر گرفته شود. این موضوع مستلزم تعامل با روستاییان، بهره‌برداران و فعالان اقتصادی است. در تعامل با جوامع محلی و بخش صنعت و معدن تلاش کرده‌ایم ضمن پایبندی به قوانین و ضوابط حفاظتی، زمینه فعالیت‌های قانونی و توسعه‌ای نیز فراهم شود. با توجه به اهمیت فعالیت‌های معدنی در اقتصاد کشور، رویکرد منابع طبیعی جلوگیری مطلق از فعالیت‌های قانونی نیست، بلکه مدیریت این فعالیت‌ها بر اساس ضوابط و دستورالعمل‌های مصوب و با رعایت ملاحظات زیست‌محیطی دنبال می‌شود.
در برخی موارد، بهره‌برداران معدنی در زمینه احیا و بازسازی عرصه‌های آسیب‌دیده همکاری می‌کنند که این موضوع می‌تواند در کاهش آثار فعالیت‌ها و بازگرداندن بخشی از شرایط طبیعی عرصه‌ها مؤثر باشد. در حوزه روستایی نیز بخش عمده مردم نسبت به اهمیت پوشش گیاهی و منابع طبیعی آگاهی و دغدغه دارند، اما گاهی برخی افراد به دلیل ناآگاهی، منفعت‌طلبی یا سودجویی اقدام به تخریب، شخم یا آتش‌زدن گونه‌های گیاهی می‌کنند. مقابله با این اقدامات به برخورد قانونی و فرهنگ‌سازی نیاز دارد. اصل اساسی این است که از آسیب‌های قابل پیشگیری جلوگیری شود و در مواردی که تخریب اجتناب‌ناپذیر باشد، اقدامات لازم برای احیا و جبران خسارت انجام گیرد.
فرسایش خاک چه اهمیتی در مدیریت منابع طبیعی دارد و چه اقداماتی برای کنترل آن انجام می‌شود؟
فرسایش خاک یکی از چالش‌های مهم محیط‌زیستی کشور است. خاک منبعی ارزشمند است که شکل‌گیری آن به زمان بسیار طولانی نیاز دارد، اما فعالیت‌های انسانی نامناسب ممکن است در مدت کوتاهی موجب تخریب آن شود. فعالیت‌هایی مانند شخم نامناسب، راه‌سازی و عملیات معدنی، در صورت رعایت نکردن ضوابط حفاظتی، می‌توانند به تخریب خاک و تشدید فرسایش منجر شوند. به همین دلیل، حفاظت از خاک باید در برنامه‌های توسعه و بهره‌برداری از عرصه‌های طبیعی جایگاه ویژه‌ای داشته باشد. اجرای برنامه‌هایی مانند آبخیزداری، مدیریت آبخوان‌ها، کنترل شن‌های روان، کاهش آثار سیلاب، حفظ آب حاصل از بارش‌ها و توسعه پوشش گیاهی می‌تواند در کاهش روند تخریب منابع طبیعی مؤثر باشد.
همچنین حفاظت از پوشش گیاهی طبیعی، از جمله درختان، بوته‌ها و گونه‌هایی مانند گون، در تثبیت خاک و کاهش آسیب‌پذیری عرصه‌های طبیعی اهمیت دارد. برای ارائه آمار دقیق درباره وضعیت فرسایش خاک در استان زنجان نیز باید به اطلاعات تخصصی و مستند دستگاه‌های مسئول، از جمله بخش‌های آب و خاک جهاد کشاورزی، مراجعه کرد.
مردم و رسانه‌ها چه نقشی در موفقیت طرح‌های حفاظت از منابع طبیعی دارند؟
مشارکت مردم یکی از عوامل مهم در موفقیت طرح‌های منابع طبیعی است. اگر جامعه نسبت به اهمیت پوشش گیاهی، حفاظت از خاک و نگهداری از نهال‌ها آگاهی کافی داشته باشد، اجرای برنامه‌ها با همراهی بیشتری روبه‌رو خواهد شد.
رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی می‌توانند با تبیین ضرورت حفاظت از منابع طبیعی، اطلاع‌رسانی درباره اقدامات انجام‌شده و تشویق مردم به مشارکت، نقش مؤثری ایفا کنند. مسئولیت درختکاری با کاشت نهال به پایان نمی‌رسد و مراقبت مستمر از نهال‌ها، حفاظت از پوشش گیاهی موجود و جلوگیری از تخریب عرصه‌های طبیعی باید به بخشی از فرهنگ عمومی تبدیل شود. تحقق اهداف طرح کاشت یک میلیارد درخت به همکاری دستگاه‌های اجرایی، نهادهای فرهنگی، جوامع محلی و مردم نیاز دارد و تنها با نگاهی بلندمدت می‌توان به نتایج پایدار در حفاظت از منابع طبیعی دست یافت.
در همین راستا اخیرا تفاهم نامه ای با اداره کل تبلیغات اسلامی استان زنجان امضا شده است. استفاده از ظرفیت‌های فرهنگی و تبلیغی برای اطلاع‌رسانی و تبیین اهمیت طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت و ضرورت حفاظت از پوشش گیاهی است. همکاری نهادهای فرهنگی با دستگاه‌های تخصصی می‌تواند به افزایش آگاهی عمومی و تقویت مشارکت اجتماعی کمک کند. موضوع درختکاری صرفاً یک اقدام اجرایی نیست، بلکه نیازمند تغییر نگرش و تقویت فرهنگ حفاظت از منابع طبیعی است.
رسانه‌ها و مجموعه‌های فرهنگی نیز می‌توانند با اطلاع‌رسانی مستمر، اهمیت مراقبت از نهال‌های کاشته‌شده و حفاظت از عرصه‌های طبیعی را برای جامعه تبیین کنند. خوشبختانه دستگاه‌ها و مجموعه‌های مختلف همکاری و همراهی خوبی با منابع طبیعی دارند و تقویت تعاملات بین‌بخشی و برون‌سازمانی می‌تواند به پیشبرد اهداف این طرح کمک کند. این هم‌افزایی در کنار نگهداری اصولی نهال‌ها و مشارکت مردم، زمینه دستیابی به نتایج پایدارتر در حفاظت از منابع طبیعی را فراهم می‌کند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.