دست کشاورزان بافت در پوست گردو؛ کرم خراط باغ ها را آلوده کرد

خبرگزاری مهر – گروه استان ها: شهرستان بافت در استان کرمان را می‌توان قطب تولید گردوی کشور دانست؛ منطقه‌ای که با تکیه بر اقلیم کوهستانی، پتانسیل‌های کم‌ نظیری برای تولید این محصول استراتژیک دارد.

بافت در بین شهرستان‌های گردوخیز کشور به‌عنوان یکی از قطب‌های اصلی تولید شناخته می‌شود.

استان کرمان با در اختیار داشتن رتبه دوم سطح زیرکشت گردوی کشور، سهم بسزایی در زنجیره ارزش این محصول دارد و در این میان، بافت با دارا بودن حدود ۷۵۰۰ هکتار باغ گردو، رتبه اول سطح زیرکشت و تولید را در استان به خود اختصاص داده است.

این شهرستان میزبان کهنسال‌ترین درختان گردوی ایران است و فرآیند ثبت جهانی درختان ۱۵۰۰ ساله گردو در منطقه بزنگ نیز در دستور کار قرار گرفته که نشان‌دهنده هویت تاریخی و ژنتیکی منحصربه‌فرد این منطقه است.

سالانه ۱۰ هزار تن گردو از باغ های گردو برداشت می شود

پیش‌بینی می‌شود سالانه حدود ۱۰ هزار تن گردو از باغات بافت برداشت شود و در سال‌های بدون سرمازدگی، تولید این شهرستان تا ۱۰ درصد افزایش می‌یابد.

میانگین عملکرد در هکتار حدود یک هزار و ۳۰۰ کیلوگرم گزارش شده و برنامه‌های علمی و اصلاحی برای ارتقای این رقم در دست اجرا است.

گردوی بافت به دلیل شرایط اقلیمی ویژه، ارتفاع بالای ۱۹۰۰ متر و اختلاف دمای شبانه‌روزی، دارای مغزهای درشت، پرروغن و خوش‌طعم است و از بهترین گردوهای کشور به حساب می‌آید.

این منطقه از نظر ژنتیکی نیز بسیار غنی است؛ به‌ طوری که تاکنون ۵۰ ژنو تیپ گردو در استان کرمان شناسایی شده و بافت و رابر به‌عنوان مناطق اصلی کشت و کار و تولید گردو معرفی شده‌اند.

در کنار ارقام بومی، ارقام اصلاح‌ شده نظیر چندلر، فرنور، پرشیا و جمال نیز در باغات منطقه توسعه یافته و بزرگ‌ترین باغ گردوی رقم چندلر با مساحت ۶۰ هکتار در بافت افتتاح شده که نهال‌های آن به روش کشت بافت و پیوندی تأمین شده است.

گردو در بافت نه‌ فقط یک محصول کشاورزی، بلکه ستون اقتصاد خانوارهای کوهستانی است و سهم بالای تولید گردو در اشتغال و اقتصاد کشاورزی شهرستان، آن را به برجسته‌ترین محصول باغی منطقه تبدیل کرده است.

بخش قابل‌توجهی از محصول «حدود ۴۰ درصد»در استان کرمان مصرف می‌شود و ظرفیت صادرات به بازارهای ملی و بین‌المللی نیز وجود دارد؛ اما در این میان آفت خرم خراط طی سالهای اخیر به مشکل جدی کشاورزان تبدیل شده و گویی راهکاری هم برای کنترل آن وجود ندارد.

آفت کرم خراط به‌عنوان یکی از مخرب‌ترین آفات چوب‌خوار، طی سال‌های اخیر به یک بحران جدی برای باغ‌های گردوی شهرستان بافت در استان کرمان تبدیل شده و معیشت پایدار خانوارهای کشاورز را با تهدید جدی مواجه کرده است.

این آفت برای نخستین بار در سال ۱۳۷۷ در منطقه ده گلوبند از توابع کیسکان بزنجان در شهرستان بافت مشاهده شد و از آن زمان به‌ تدریج در سطح وسیعی از باغ‌های منطقه گسترش یافته است.

هم‌اکنون حدود پنج هزار هکتار از باغ‌های شهرستان‌های بافت، رابر، بردسیر، سیرجان، زرند و شهربابک به این آفت آلوده هستند که نشان‌دهنده ابعاد گسترده این مشکل در سطح استان کرمان است.

یک کارشناس گیاه پزشکی در گفتگو با خبرنگار مهر می گوید: لاروهای کرم خراط با ایجاد دالان‌های عمیق در داخل سرشاخه‌ها، شاخه‌های اصلی و تنه درختان گردو، از بافت چوبی و آوندهای انتقال مواد مغذی تغذیه می‌کنند و این تغذیه مخرب باعث خشک شدن سرشاخه‌ها، ضعف ساختاری درختان و در نهایت زوال و مرگ تدریجی آن‌ها می‌شود.

سحر محمد تقی زاده، می افزاید: میوه‌های متصل به سرشاخه‌های آلوده نیز پوک، چروکیده و غیرقابل استفاده می‌شوند و خسارت اولیه آفت از رگبرگ‌ها، دمبرگ‌ها و شاخه‌های نازک آغاز می‌شود و به‌تدریج به شاخه‌های بزرگ‌تر و تنه اصلی درخت سرایت می‌کند. حرکت لاروها نیز از پایین به سمت بالای درخت است و در نهایت می‌تواند تنه درخت را کاملاً خشک کند.

وی ادامه می دهد: در سال‌های اخیر، گزارش‌ها از خسارت بالای ۸۰ درصدی محصول گردو در برخی باغ های شهرستان بافت حکایت دارد که عمدتاً ناشی از ترکیب سرمای بهاره و افزایش جمعیت آفت کرم خراط بوده است؛ علاوه بر این، کیفیت محصول در بسیاری از باغ‌های آلوده کاهش یافته و بخشی از محصول با مشکلاتی نظیر سیاه‌ شدن مواجه شده است.

محمدتقی زاده، تصریح می کند: دلایل متعددی برای شیوع و گسترش این آفت در منطقه بافت شناسایی شده است که در رأس آن‌ها خشکسالی‌های متوالی و تنش‌های آبی قرار دارد و کمبود آب و ایجاد تنش آبی حتی برای یک دوره آبیاری در ماه‌های گرم سال، مهم‌ترین عامل در جلب این آفت و افزایش آسیب‌پذیری درختان محسوب می‌شود.

وی می گوید: افزایش بی‌رویه سطح زیر کشت باغ‌های گردو در سه دهه گذشته، که سطح زیر کشت استان کرمان را سه برابر کرده است، بدون توجه به ظرفیت منابع آبی، شرایط را برای گسترش آفت مساعدتر کرده است.

وی با بیان اینکه عدم مشارکت کافی کشاورزان در انجام عملیات مناسب باغی مانند آبیاری منظم و کافی، تغذیه و هرس اصولی نیز از دیگر عوامل مؤثر در گسترش این آفت است می افزاید: تغییرات اقلیمی و گرم شدن تدریجی هوا نیز به‌ عنوان عوامل زمینه‌ساز افزایش و گسترش آفات در منطقه شناخته می‌شود.

محمدتقی زاده، عنوان می کند: برای مقابله با این بحران، راهبرد مدیریت تلفیقی آفت (IPM) به‌عنوان مؤثرترین رویکرد معرفی شده است که ترکیبی از روش‌های مکانیکی، زراعی، بیولوژیکی و در موارد ضروری شیمیایی را در بر می‌گیرد.

این کارشناس گیاه پزشکی، می گوید: در بخش عملیات مکانیکی، هرس و حذف سرشاخه‌های آلوده به‌ عنوان مهم‌ترین اقدام کنترلی شناخته می‌شود و تزریق انواع گل، بتونه و سم داخل دالان‌های فعال لاروی، مفتول‌کشی برای خارج‌سازی لاروها و جمع‌آوری لاروها از روش‌های ساده و مؤثری هستند که کشاورزان می‌توانند به‌کار گیرند.

به گفته وی در حوزه عملیات زراعی، آبیاری به‌ موقع و مؤثر، تغذیه مناسب درختان برای افزایش مقاومت آن‌ها و هرس اصولی برای بهبود تهویه و نورگیر بودن باغ از عوامل کلیدی در کاهش آسیب‌پذیری درختان محسوب می‌شود.

محمد تقی زاده، می افزاید: در بخش بیولوژیکی، استفاده از تله‌های فرمونی جنسی برای شکار انبوه و اخلال در جفت‌یابی، و بهره‌گیری از عوامل بیمارگر مانند نماتودهای بومی و قارچ‌های بیماری‌زا مورد توجه قرار گرفته است و مدیریت حفظ نباتات استان کرمان اقداماتی نظیر تشکیل ستاد کرم خراط، تشکیل شبکه‌های مراقبت و پیش‌آگاهی، تدوین طرح پنج‌ساله مدیریت تلفیقی در سطح پنج هزار هکتار با اعتبار قابل‌توجه و برگزاری کارگاه‌های آموزشی متعدد را در دستور کار قرار داده است؛ اما با این حال، به دلیل ماهیت چوب‌خوار این آفت و فعالیت لاروها در داخل بافت میزبان، سم‌پاشی نه‌تنها تأثیر چندانی در کنترل آن ندارد، بلکه می‌تواند اثرات منفی زیست‌محیطی نیز به همراه داشته باشد.

وی ادامه می دهد: بنابراین، موفقیت در کنترل این آفت مستلزم تعامل مستمر باغداران با کارشناسان، آموزش باغداران از طریق مدارس باغی، عرضه نهاده‌های بیولوژیکی و ارائه خدمات مشاوره‌ای است تا بتوان ضمن کاهش جمعیت آفت، احیای باغ‌های گردو و حفظ معیشت کشاورزان منطقه را محقق ساخت.

تولید گردو مهمترین محل ارتزاق کشاورزان بافت

نماینده مردم شهرستان های بافت، رابر و ارزوئیه در مجلس شورای اسلامی، نیز با اشاره به مخاطرات این آفت برای کشاورزی بافت می گوید: تولید گردو در شهرستان بافت مهمترین راه ارتزاق کشاورزان است و بخش قابل توجهی از مردم منطقه نیز کشاورز هستند.

یاسر سلیمانی، با اشاره به اینکه بافت و رابر از قطب‌های اصلی تولید گردو در استان کرمان هستند می افزاید: با استمرار حمایت جهاد کشاورزی، آفت درختان گردو در این مناطق به‌ طور کامل مهار شود.

وی با اشاره به دیدارش با وزیر جهاد کشاورزی ادامه می دهد: با دستور وزیر، بودجه‌ای برای اجرای برنامه‌های مقابله با این آفت‌ها اختصاص یافت و این بودجه قرار است صرف اجرای برنامه‌های عملیاتی مقابله با کرم خراط در باغ‌های گردوی بافت و رابر شود.

سلیمانی، کرم خراط را نه فقط یک مشکل باغی، بلکه تهدیدی برای معیشت خانوارهای کشاورز منطقه می‌داند و پیگیری‌های خود را در دو سطح ملی برای جذب بودجه و همراهی وزارت جهاد کشاورزی و استانی برای هماهنگی با سازمان جهاد کشاورزی کرمان برای بازدید میدانی و اجرای برنامه‌های مقابله متمرکز کرده است.

با این حال به نظر می رسد پس از گذشت سال ها از شیوع این آفت هنوز راهکار مناسب و تاثیر گذاری برای کنترل این آفت اندیشیده نشده است.

حمایت از کشاورزان برای مقابله با آفت کرم خراط

فرماندار شهرستان بافت هم در گفتگو با خبرنگار مهر از اجرای طرح مشترک هرس درختان آلوده در سطح بیش از ۶۰ هکتار با همکاری بسیجیان و کارشناسان جهاد کشاورزی خبر می دهد.

مژگان تاج‌الدینی، هدف از این طرح، کنترل و پیشگیری از گسترش هرچه بیشتر آفت در سطح باغات این شهرستان عنوان می کند و با اشاره به اینکه شیوع این آفت پس از انتقال نهال‌های آلوده از استان‌های همجوار به کرمان آغاز شد، می افزاید: در کنار بحران خشکسالی سنوات گذشته، خسارات جبران‌ناپذیری به گردوی منطقه وارد شده است.

وی تنها راه مبارزه با گسترش بیماری را قطع و هرس درختان آلوده و آتش زدن آنها می داند و ادامه می دهد: تغذیه درختان آلوده با کودهای پوسیده حیوانی و شیمیایی نقشی حیاتی دارد.

فرماندار بافت همچنین از اقدامات آموزشی و اطلاع‌رسانی برای باغداران خبر می دهد و می گوید: اطلاعیه‌هایی در اختیار دهیاری‌ها و شوراها قرار گرفته و کلاس‌های آموزشی برای توجیه کشاورزان و باغداران در خصوص مبارزه با این آفت برگزار شده است.

سال هاست مسئولان وعده می دهند

دو باغدار بافتی که سال‌ها با آفت کرم خراط دست‌وپنجه نرم کرده‌اند، از عدم مهار این آفت گلایه مند هستند.

علی سیوندی، یکی از کشاورزان روستای خبر از توابع شهرستان بافت، درباره علت اصلی افول گردوی منطقه می‌گوید: کم‌زآبی، آفت کرم خراط و بی‌توجهی مسئولان طی سال‌های گذشته علت اصلی افول گردوی این شهرستان است که باید تا دیر نشده در این خصوص تدبیری اندیشیده شود.

وی با اشاره به کاهش شدید محصول می افزاید: طی سال‌های گذشته آفت کرم خراط و تغییرات اقلیمی محصول عمده کشاورزان شهرستان بافت را از بین برده، به طوری که امسال با کاهش محصول خود نسبت به سال‌های گذشته روبه‌رو هستیم؛ اما مسئولان تاکنون اقدام چندانی انجام نداده‌اند.

سیوندی، با تأکید بر اینکه شغل عمده مردم شهرستان‌های بافت کشاورزی است و از این راه امرار معاش می‌کنند، مشکلات دیگری نظیر کم‌ آبی و فقدان دانش فنی روز را نیز از موانع جدی پیش روی باغداران می‌داند.

هر سال شیوع آفت بیشتر می شود

علی زراعی، کشاورز دیگری از منطقه بافت، درباره ابعاد شیوع این آفت در گفتگو با خبرنگار مهر می گوید: آفت کرم خراط یکی از مشکلات اصلی تولید گردو است، به‌ طوری‌که در ۴۰ درصد باغ‌های استان کرمان توسعه‌یافته و هیچ راهکار مناسبی برای مبارزه با این بیماری وجود ندارد.

وی در تشریح شدت آلودگی، بهترین راهکار موجود را قطع درختان آلوده و سوزاندن آنها می داند.

اظهارات وی نشان‌ دهنده نا امیدی عمیق باغداران از کارایی روش‌های متعارف مقابله با این آفت چوب‌خوار است.

باید گفت با وجود گذشت سال ها از شیوع آفت کرم خراط به نظر نمی رسد راهکار واحد و تاثیر گذاری برای کنترل این آفت وجود داشته باشد و هر سال جهاد کشاورزی راهکارهای مقطعی و کم اثر را دنبال می کند که نتیجه قابل توجهی نداشته است.