اعرافی: ظرفیت‌های کنونی حوزه پاسخگوی رسالت جهانی آن نیست

به گزارش خبرنگار مهر، آیت‌الله علیرضا اعرافی بعدازظهر دوشنبه در جریان بازدید از مدرسه علمیه حقانی قم و در جمع مسئولان، استادان و طلاب این مدرسه، با تبیین جایگاه تاریخی حوزه‌های علمیه و فرصت‌های پیش‌روی آن در عصر جدید اظهار کرد: تحولات یکصد سال اخیر حوزه قم و به‌ویژه پنجاه سال عصر نهضت و انقلاب اسلامی، افق‌هایی گسترده و بی‌سابقه را پیش‌روی حوزه‌های علمیه گشوده است.

وی با بیان اینکه ظرفیت‌های کنونی حوزه، متناسب با گستره مسئولیت‌های پیش‌رو نیست، افزود: حتی اگر امروز توانمندی‌های حوزه‌های علمیه ۱۰۰ برابر شود، باز هم برای پاسخگویی به نیازها و افق‌هایی که پیش‌روی اسلام، انقلاب اسلامی و ارزش‌های متعالی الهی قرار دارد، کافی نخواهد بود.

مدیر حوزه‌های علمیه با اشاره به ضرورت تربیت نیروهای متناسب با این مسئولیت‌ها تصریح کرد: طلبه امروز باید از دانش، حکمت، جامعیت علمی، قدرت پاسخگویی و ابزارهای لازم برای حضور در عرصه‌های بزرگ برخوردار باشد تا بتواند در تراز تحولات پیش‌رو نقش‌آفرینی کند.

عضو فقهای شورای نگهبان با تأکید بر جایگاه ممتاز مدرسه علمیه حقانی در پرورش نخبگان حوزوی گفت: از میان حدود ۵۰۰ مرکز و مؤسسه حوزوی، اگر بخواهیم ۲۰ مجموعه برتر را معرفی کنیم، مدرسه حقانی در شمار رتبه‌های نخست قرار می‌گیرد و این موقعیت، در کنار افتخار، مسئولیتی سنگین برای مجموعه آن به همراه دارد.

وی با اشاره به اینکه آینده حوزه‌های علمیه به دست نیروهای توانمند و نخبه رقم خواهد خورد، خاطرنشان کرد: حدود ۲۰ مدرسه در قم و دیگر مناطق کشور از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند و نخبگان حوزه در این مراکز حضور دارند، ازاین‌رو انتظار از مجموعه‌هایی مانند مدرسه حقانی برای تربیت نیروهای اثرگذار بسیار بالاست.

طلبه امروز باید نگاه جهانی داشته باشد

آیت‌الله اعرافی یکی از الزامات طلبگی در شرایط کنونی را عبور از نگاه محدود و محلی و برخورداری از بینش راهبردی و جهانی دانست و اظهار کرد: اگر از زاویه‌ای گسترده‌تر به تحولات جهان نگاه کنیم، با مسئولیت‌ها و عرصه‌هایی روبه‌رو می‌شویم که برای پاسخگویی به آنها به ظرفیت‌های علمی و انسانی بسیار بیشتری نیاز داریم.

وی با اشاره به تجربه‌های میدانی خود در عرصه‌های بین‌المللی افزود: این سخن را طلبه‌ای با شما در میان می‌گذارد که برای انجام مأموریت‌های حوزوی در ده‌ها کشور جهان حضور داشته و در عمق مسائل بیش از یکصد کشور، مطالعات و بررسی‌هایی انجام داده و با جریان‌های فکری و ظرفیت‌های موجود در این مناطق آشنا شده است.

مدیر حوزه‌های علمیه با بیان اینکه تجربه‌های بین‌المللی، ابعاد تازه‌ای از مسئولیت حوزه را آشکار می‌کند، تصریح کرد: افق‌هایی که امروز در برابر اسلام، انقلاب اسلامی و ارزش‌های الهی قرار گرفته، بسیار گسترده است و برای بهره‌گیری از این فرصت‌ها، شناخت دقیق تحولات و برخورداری از عزم جدی ضرورت دارد.

عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه با اشاره به طرح مسائل جهانی در نشست‌های خود با مسئولان نظام گفت: بارها درباره جابه‌جایی معادلات کشورها و فرصت‌هایی که در عرصه بین‌المللی پدید آمده است، با مسئولان و افراد تأثیرگذار سخن گفته‌ام.

وی ادامه داد: در روزهای ابتدایی حضور آقای محسن رضایی در شعام، رابط ما در همان روزهای نخست به قم آمد و در آن جلسه ۱۱ نکته را مطرح کردم که مسائل خارج از کشور و عرصه‌های جدید پیش‌روی ایران نیز از جمله آنها بود.

آیت‌الله اعرافی با تأکید بر اینکه شرایط موجود در کنار دشواری‌ها، فرصت‌های کم‌نظیری نیز ایجاد کرده است، خاطرنشان کرد: امروز با چالش‌های بزرگی مواجه هستیم، اما در مقابل، ظرفیت‌ها و افق‌هایی پدید آمده که فوق‌العاده و بی‌نظیر است و باید برای شناخت و بهره‌برداری از آنها برنامه‌ریزی کرد.

انقلاب اسلامی از نقاط عطف تاریخ حوزه است

مدیر حوزه‌های علمیه با مرور فرازهای مهم تاریخ حوزه‌های علمیه، انقلاب اسلامی را سرآمد تحولات تاریخی این نهاد در بیش از هزار سال گذشته توصیف کرد و گفت: در طول تاریخ، چند تحول بزرگ سیاسی و اجتماعی از بستر حوزه‌های علمیه برخاسته و زمینه‌ساز تغییرات گسترده در عرصه‌های مختلف شده است.

وی نخستین مقطع مهم را دوره پس از اواخر غیبت صغری و عصر شیخ مفید دانست و افزود: در آن دوران، حوزه‌های کهن بغداد، ری و قم شکل گرفتند و با تلاش شخصیت‌هایی همچون شیخ مفید و شیخ طوسی، زمینه شکوفایی اندیشه اهل‌بیت(ع) و گسترش معارف الهی فراهم شد.

عضو فقهای شورای نگهبان دومین مقطع تاریخی را عصر مغول و دوران فعالیت شخصیت‌هایی همچون علامه حلی و خواجه نصیرالدین طوسی عنوان کرد و اظهار کرد: در آن دوره، عالمان با مدیریت شرایط دشوار ناشی از تهاجم مغول، نقش مؤثری در تحولات حوزه‌های علمیه ایران و دیگر سرزمین‌های اسلامی ایفا کردند و زمینه‌های رشد علمی و فرهنگی را فراهم آوردند.

آیت‌الله اعرافی عصر صفویه را از دیگر دوره‌های اثرگذار در تاریخ حوزه برشمرد و تصریح کرد: در این مقطع، شخصیت‌هایی همچون محقق کرکی، شیخ بهایی، ملاصدرا و میرداماد در تحولات علمی، فرهنگی و سیاسی نقش‌آفرینی کردند و حوزه‌های علمیه وارد مرحله تازه‌ای از فعالیت و شکوفایی شدند.

وی با اشاره به اینکه تاریخ بیش از هزارساله حوزه‌های علمیه را می‌توان در هفت یا هشت مقطع برجسته بررسی کرد، افزود: آنچه در عصر کنونی با نهضت یکصدساله قم و انقلاب اسلامی شکل گرفته، از نظر گستره و تأثیرگذاری، جایگاهی ممتازتر از تحولات پیشین دارد و باید این فرصت تاریخی را به‌درستی شناخت.

تحولات بزرگ، مجاهدت بیشتری می‌طلبد

مدیر حوزه‌های علمیه با اشاره به ضرورت شناخت تجربه‌های تاریخی برای درک مسئولیت‌های امروز حوزه گفت: هر اندازه یک حادثه و تحول بزرگ‌تر باشد، مخاطرات و مسئولیت‌های ناشی از آن نیز سنگین‌تر خواهد بود و مجاهدت بیشتری را طلب می‌کند.

وی با اشاره به مطالعات تاریخی خود در ماه‌های اخیر اظهار کرد: در ایام جنگ، با وجود خانه‌به‌دوشی، رفت‌وآمدها و گرفتاری‌های مختلف، در فرصت‌های شبانه و ساعات بیداری حدود ۱۳۰ کتاب تاریخی مطالعه کردم.

عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه با اشاره به نقش محقق کرکی در تحولات دوره صفویه افزود: محقق کرکی از فقیهان بزرگی بود که از لبنان برخاست و با دعوت پادشاهان صفوی، دو بار به اصفهان آمد و در تحولات علمی و فرهنگی این دوره نقش‌آفرینی کرد.

آیت‌الله اعرافی با بیان اینکه شماری از فقیهان و فیلسوفان بزرگ در آن دوره بر معادلات سیاسی ایران و منطقه اثر گذاشتند، تصریح کرد: حوزه اصفهان در قرن دهم و یازدهم هجری به یکی از کانون‌های برجسته علمی تبدیل شد و در زمینه‌هایی همچون فلسفه، کلام، حدیث، تاریخ، معماری، شهرسازی، سیاست، نمازهای جمعه و مطالعات فقهی و اصولی فعالیت‌های گسترده‌ای در آن شکل گرفت.

وی خاطرنشان کرد: این مجموعه از تحولات با نقش‌آفرینی گروهی از شخصیت‌های بزرگ علمی و دینی، نه‌تنها ایران را متحول کرد، بلکه حوزه‌های علمیه را نیز در موقعیت جدیدی قرار داد و زمینه‌ساز تحولات گسترده‌تری شد.

مدیر حوزه‌های علمیه با تأکید بر تفاوت جایگاه کنونی حوزه با دوره‌های پیشین گفت: طلبه امروز در ادامه زنجیره نقاط عطف تاریخی حوزه، در موقعیتی بسیار ویژه قرار گرفته و برای ایفای این مسئولیت به سطح بالاتری از توان علمی، فکری و عملی نیاز دارد.

وی با اشاره به نقش اندیشه‌های امام شهید در ترسیم افق پیش‌روی حوزه اظهار کرد: این همان حقیقتی بود که امام شهید و بزرگوار ما بیش از همه آن را درک و دنبال می‌کرد و دیگران را نیز به آن فرامی‌خواند و آخرین مواضع و سخنان ایشان درباره حوزه پیشرو و سرآمد نیز بازتاب‌دهنده همین نگاه بود.

افق جهانی حوزه بی‌سابقه است

عضو فقهای شورای نگهبان گسترش فعالیت‌های حوزوی در عرصه بین‌المللی را از ویژگی‌های برجسته دوره جدید دانست و گفت: یکی از تفاوت‌های اساسی حوزه امروز با ادوار گذشته، گشوده‌شدن افق‌های جهانی است که در طول هزار سال گذشته، با چنین گستره‌ای سابقه نداشته است.

آیت‌الله اعرافی با اشاره به توسعه الگوی آموزشی و تربیتی حوزه در کشورهای مختلف جهان افزود: امروز در بیش از یکصد کشور جهان، با الهام از قم، الگوی آموزشی و تربیتی حوزه و شیوه طلبگی و فعالیت‌های روحانیت پایه‌ریزی شده است.

وی با اشاره به گستره جغرافیایی این فعالیت‌ها اظهار کرد: از مناطق مختلف آفریقا تا اروپا و آمریکا و از قفقاز تا شرق دور و جنوب شرق آسیا، مسیرهای تازه‌ای برای گسترش فعالیت‌های حوزوی و نشر معارف اهل‌بیت(ع) گشوده شده است.

مدیر حوزه‌های علمیه با قدردانی از تلاش‌های نخستین مبلغان و روحانیون ایرانی در این مسیر تصریح کرد: پایه‌گذاران این حرکت، عالمانی بودند که به مناطق مختلف جهان اعزام شدند و در ادامه، نیروهای بومی نیز رشد کردند و در این عرصه مسئولیت برعهده گرفتند.

وی با اشاره به شکل‌گیری ظرفیت گسترده نیروی انسانی حوزوی در جهان خاطرنشان کرد: در سایه انقلاب اسلامی، جمع بزرگی از نیروهای حوزوی در نقاط مختلف جهان حضور یافته‌اند و افق‌های تازه‌ای را برای حوزه‌های علمیه، معارف اهل‌بیت(ع) و اندیشه اسلامی گشوده‌اند.

آیت‌الله اعرافی تأکید کرد: این ظرفیت عظیم، مسئولیتی تاریخی برای همه حوزویان ایجاد کرده است و شکوفایی هرچه بیشتر این فرصت، به تلاش و مجاهدت نیروهای علمی و تربیت‌یافته حوزه وابسته است.