راهکارهای علمی برای عبور از بحران درختکاری و مدیریت اکولوژیک بیابان‌ها

به گزارش خبرنگار مهر نشست تخصصی بررسی چالش‌های درختکاری و مدیریت پوشش گیاهی امروز، با هدف شناسایی موانع اجرایی و علمی در حوزه جنگل‌کاری و توسعه بیابان، در پردیس دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران برگزار شدو در این نشست با حضور مدیران پژوهشی، اساتید دانشگاه و متخصصان اکولوژی، به بررسی راهکارهای مقابله با ابرچالش‌هایی نظیر خشکسالی، گردوغبار و مدیریت نادرست منابع آب پرداخت.

بیابان؛ از تهدید محیط‌زیستی تا فرصت توسعه

در حاشیه این نشست، حمیدرضا ناصری، رئیس مرکز تحقیقات بین‌المللی بیابان دانشگاه تهران، در گفتگو با خبرنگار مهر با تبیین ماموریت‌های این مرکز، بر لزوم تغییر نگرش نسبت به مناطق بیابانی تأکید کرد. وی گفت: «هدف ما فراهم کردن زمینه‌های توسعه در مناطق بیابانی است. با تکیه بر نیم قرن تجربه، تلاش می‌کنیم تا مناطق بیابانی نه به عنوان یک تهدید، بلکه به عنوان فرصتی برای توسعه تلقی شوند.

ناصری با اشاره به چالش‌های پیش روی توسعه پوشش گیاهی در مناطق خشک و نیمه‌خشک، تصریح کرد: «کمبود منابع آب و نیاز به نیروی متخصص، از جمله موانع اصلی هستند. ما در این نشست به دنبال رفع تضاد آرای میان بخش‌های آموزش، پژوهش، اجرا و بخش خصوصی هستیم تا با تدوین پروتکل‌های علمی، سرمایه‌گذاری‌ها در این حوزه به نتایج مطلوب منجر شود.

وی همچنین از طرح نوآورانه «سفیران جنگل» با مشارکت دانشجویان رشته‌های جنگل و محیط‌زیست برای ترویج علمی جنگل‌کاری و آموزش به عموم مردم خبر داد.

پاشنه آشیل درختکاری؛ نبود تخصص و مدیریت پس از کاشت

همچنین حسین آذرنیوند، مدرس دانشگاه منابع طبیعی تهران، با تأکید بر لزوم تغییر رویکرد از «کاشت صرف» به «مدیریت پایدار» به خبرنگار مهر گفت: «یکی از بزرگترین اشتباهات در پروژه‌های پوشش گیاهی، عدم توجه به بررسی‌های منطقه‌ای است. برای ایجاد هرگونه پوشش گیاهی، چه در محیط‌های شهری و چه در عرصه‌های طبیعی، اولین و مهم‌ترین گام، بررسی سازگاری گونه با اقلیم، نوع خاک و میزان دسترسی به منابع آب است.

آذرنیوند با اشاره به ظرفیت تحمل مناطق افزود: ما نمی‌توانیم بدون توجه به ظرفیت اکولوژیک یک منطقه، تراکم درختان را بیش از حد توان آن افزایش دهیم؛ چرا که این امر مستقیماً منجر به شکست پروژه خواهد شد.

وی همچنین هشدار داد که بسیاری از پروژه‌ها در مرحله کاشت موفق هستند اما به دلیل فراموشی دوره‌های آبیاری و نبود تداوم در مراقبت، با شکست مواجه می‌شوند و وضعیت خشکیدگی بخش بزرگی از پارک جنگلی چیتگر، نمونه‌ای بارز از این عدم مدیریت صحیح است.

مدیریت بهره‌برداری؛ مرز میان توسعه و تخریب

آذرنیوند در بخش تخصصی دیگری از سخنانش به موضوع «مدیریت بهره‌برداری اصولی» پرداخت و هشدار داد: «حفاظت از پوشش گیاهی تنها به کاشت نیست، بلکه به مدیریت استفاده از آن مربوط می‌شود. پوشش‌های گیاهی، از مراتع گرفته تا جنگل‌ها، طی فرآیندهای طولانی و پیچیده اکولوژیک شکل گرفته‌اند و باید با حساب و کتاب از آن‌ها استفاده کرد.

وی در مورد مدیریت مراتع و جنگل‌ها تأکید کرد: ورود دام به مراتع باید متناسب با ظرفیت تولید آن منطقه باشد؛ چرا که ورود بیش از حد دام، پوشش گیاهی را تخریب می‌کند. به همین ترتیب در جنگل‌ها نیز، قطع درختان باید با مدیریت مشخص و با در نظر گرفتن جایگزین‌های طبیعی یا مصنوعی انجام شود. اگر میلیاردها تومان هزینه کنیم تا پوشش گیاهی را به صورت مصنوعی ایجاد کنیم اما مدیریت نگهداری و بهره‌برداری اصولی را رعایت نکنیم، تمام این هزینه‌ها هدر خواهد رفت.