تسویه‌حساب شخصی ترامپ با برزیل

فرارو– نیک کلیولند-استاوت، پژوهشگر همکار در برنامه دموکراتیک‌سازی سیاست خارجی در مؤسسه کوئینسی

به گزارش فرارو به نقل از نشریه ریسپانسیبل استیت کرفت، برزیلی‌ها روز یکشنبه برای انتخاب رئیس‌جمهور به پای صندوق‌های رأی می‌روند. اگر هیچ نامزدی بیش از ۵۰ درصد آرا را به دست نیاورد، انتخابات به دور دوم کشیده خواهد شد. بر اساس نظرسنجی بلومبرگ که روز سه‌شنبه منتشر شد، در یک دور دوم احتمالی، فلاویو بولسونارو ۴۷.۷ درصد و لولا ۴۷.۶ درصد آرا را به دست می‌آورند؛ فاصله‌ای که نشان‌دهنده رقابت بسیار نزدیک دو طرف است.

در چنین شرایطی، یکی از پرسش‌های مهم این است که دولت آمریکا چه نقشی در ادامه رقابت خواهد داشت. دونالد ترامپ به‌صورت رسمی از فلاویو بولسونارو حمایت نکرده است، اما اقدامات واشنگتن در ماه‌های اخیر باعث شده بسیاری در برزیل این تصور را داشته باشند که دولت آمریکا ترجیح می‌دهد بولسونارو پیروز شود.

اختلافات واشنگتن و دولت لولا تنها به انتخابات محدود نیست و موضوعاتی مانند تجارت، کوبا، ونزوئلا و دسترسی به ذخایر عناصر کمیاب برزیل را نیز دربرمی‌گیرد. ارتباط شخصی ترامپ با خانواده بولسونارو نیز به این پیچیدگی افزوده است.

تعرفه، تحریم و فشار سیاسی

فشار آمریکا بر دولت لولا از تابستان گذشته شدت گرفت. ادواردو بولسونارو، برادر فلاویو، از دولت ترامپ خواست علیه برزیل اقدام کند تا روند محاکمه ژائیر بولسونارو متوقف شود؛ محاکمه‌ای که ترامپ آن را «شکار جادوگر» توصیف کرده بود.

پس از آن، آمریکا تعرفه ۵۰ درصدی بر واردات برزیل و تحریم‌هایی علیه یکی از قضات دیوان عالی این کشور اعمال کرد. این اقدامات بعداً تعدیل شد، اما در ماه ژوئیه تعرفه‌های جدیدی به مجموع ۳۷.۵ درصد بر واردات برزیل اعمال شد. واشنگتن این بار از «رویه‌های تجاری ناعادلانه» سخن گفت و سامانه پرداخت «پیکس» برزیل را نیز هدف انتقاد قرار داد؛ سامانه‌ای که شرکت‌های کارت اعتباری آمریکایی از آن بابت از دست دادن بخشی از کارمزدهای تراکنش ناراضی هستند.

در ماه مه نیز وزارت خارجه آمریکا دو گروه جنایی بزرگ برزیل، «فرمان سرخ» و «نخستین فرماندهی پایتخت» را سازمان‌های تروریستی اعلام کرد. فلاویو بولسونارو نیز برای ترغیب ترامپ به اتخاذ این تصمیم به کاخ سفید رفت. این اقدامات در برزیل نگرانی‌هایی درباره گسترش دامنه مداخله آمریکا در امور داخلی ایجاد کرده است.

جیمز گرین، استاد مطالعات پرتغالی و برزیلی دانشگاه براون معتقد است این اقدامات نشان داد تهدیدهای واشنگتن صرفاً جنبه لفظی ندارند. گونتر رودزیت، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه اس‌پی‌ام، نیز مجموعه این اقدامات را تلاشی برای شکل دادن به فضای سیاسی انتخابات توصیف کرده است.

نگرانی از عدم پذیرش نتیجه انتخابات

یکی از حساس‌ترین سناریوها پس از انتخابات، نحوه واکنش واشنگتن در صورت پیروزی لولا خواهد بود. ادواردو بولسونارو در ماه سپتامبر گفته بود آمریکا می‌تواند از به‌رسمیت شناختن نتیجه انتخابات برزیل خودداری کند؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره احتمال مناقشه بر سر نتایج انتخابات را افزایش داده است.

در همین حال، دولت برزیل نیز نسبت به احتمال دخالت خارجی هشدار داده است. سازمان اطلاعات برزیل در ماه اوت گزارشی برای چندین نهاد دولتی ارسال کرد و درباره احتمال مداخله آمریکا در انتخابات هشدار داد. همچنین مقام‌های برزیلی درخواست روادید دو مقام وزارت خارجه آمریکا را رد کردند و گفتند هدف از سفر آنها تضعیف اعتماد به سلامت نظام انتخاباتی برزیل بوده است.

اقدامات دیگری نیز حساسیت برازیلیا را افزایش داده است؛ از جمله نشست کنسولگری آمریکا در سائوپائولو با چهره‌های محافظه‌کار فعال در شبکه‌های اجتماعی و گزارش‌هایی درباره برنامه وزارت خارجه آمریکا برای اختصاص یک میلیون دلار به گروه‌هایی در برزیل که با آنچه «دخالت قضایی و سانسور» توسط دیوان عالی این کشور توصیف شده، مخالف هستند.

آیا فشار ترامپ می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد؟

با وجود فشارهای واشنگتن، مشخص نیست این اقدامات الزاماً به نفع بولسونارو تمام شود. بخشی از جامعه برزیل ممکن است فشار آمریکا را دخالت در حاکمیت ملی و استقلال اقتصادی کشور تلقی کند؛ موضوعی که لولا سال‌هاست در گفتمان سیاسی خود بر آن تأکید دارد.

کامیلـا فیکس ویدال، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه فدرال سانتا کاتارینا می‌گوید تعرفه‌های آمریکا، علاقه واشنگتن به ذخایر عناصر کمیاب برزیل و انتقاد از سامانه پیکس، دست‌کم در ابتدا به تقویت احساسات ملی‌گرایانه در برزیل کمک کرده است. دولت لولا نیز از همین موضوع در تبلیغات انتخاباتی استفاده کرده است.

در یکی از تبلیغات انتخاباتی جدید، فلاویو بولسونارو «نامزد ترامپ» معرفی شده و ادعا می‌شود هدف واشنگتن تضعیف استقلال برزیل و دسترسی به منابع این کشور است. رودزیت معتقد است هرچه ارتباط میان فشار خارجی و خانواده بولسونارو پررنگ‌تر شود، لولا آسان‌تر می‌تواند خود را نه فقط به‌عنوان رئیس‌جمهور مستقر، بلکه به‌عنوان مدافع استقلال ملی معرفی کند.

حتی در صورت پیروزی فلاویو بولسونارو، روابط برزیل و آمریکا الزاماً به معنای پذیرش کامل خواسته‌های آمریکا نخواهد بود. تجربه دولت ژائیر بولسونارو نشان داد که روابط اقتصادی برزیل با چین، محدودیت مهمی برای سیاست خارجی این کشور ایجاد می‌کند. برزیل برای اقتصاد خود به روابط تجاری گسترده با چین وابسته است و یک دولت نزدیک به واشنگتن نیز با فشارهای اقتصادی و سیاسی داخلی مواجه خواهد بود. بنابراین حتی اگر دولت آینده برزیل روابط نزدیک‌تری با آمریکا دنبال کند، حفظ منافع اقتصادی و راهبردی کشور می‌تواند مانع از همسویی کامل با سیاست‌های واشنگتن شود.

انتخاباتی فراتر از رقابت چپ و راست

انتخابات برزیل اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که مسائل داخلی با رقابت‌های ژئوپلیتیکی درهم آمیخته‌اند. اقتصاد، جرم و فساد همچنان موضوعات اصلی رقابت هستند، اما فشارهای آمریکا نیز به بخشی از فضای انتخاباتی تبدیل شده است.

هر دو نامزد با رقابتی نزدیک روبه‌رو هستند و حاشیه اندک میان آنها، احتمال مناقشه سیاسی پس از اعلام نتایج را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی، نحوه واکنش واشنگتن، رفتار نامزدها و میزان پذیرش نتیجه انتخابات از سوی جریان‌های سیاسی می‌تواند بر روابط آینده برزیل با آمریکا و همچنین جایگاه این کشور میان واشنگتن و پکن اثر بگذارد.