تیرهای خشاب موشکی ایران/ بررسی خرمشهر ۴، موشکی با دو هزار کیلومتر بُرد برای شلیک به سمت اسرائیل

خبرآنلاین؛ در جریان دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه ایران توانست با قدرت موشکی و پهپادی، مقابل حملات اسرائیل و در جنگ دوم مقابل آمریکا و اسرائیل مقاومت کند. موشک‌ها و پهپادهایی که محصول ایران هستند و مسئول مقابله با حملات خارجی بودند و مسئولیت خود را هم طبق ماموریت انجام دادند.

خبرآنلاین قصد دارد در سلسله گزارش‌هایی به معرفی این موشک‌ها و پهپادها می‌پردازد. در نخستین بخش، موشک خرمشهر ۴ معرفی می‌شود.

موشک خرمشهر۴ یا همان «خیبر» یکی از مدرن‌ترین موشک‌های بالستیک ایران از خانواده خرمشهر است. این موشک خرداد ۱۴۰۲ رونمایی شد؛ البته نسل اول خرمشهر در رژه ۳۱ شهریور سال ۱۳۹۶ رونمایی شد و آن زمان هم سردار حاجی زاده فرمانده وقت نیروی هوافضا سپاه برد آن نسل را ۲ هزار کیلومتر اعلام کرد.

حالا نسل ۴ از سری موشک‌های خرمشهر هم همان برد ۲ هزار کیلومتری را دارد که باعث شد تا در رسانه‌های غربی سر و صدای زیادی به پا کند. این موشک قابلیت حمل کلاهکی به وزن یک و نیم تن را دارد؛ اما این تنها وجه تمایز خرمشهر ۴ با سایر اعضای خانواده‌اش نیست؛ استفاده از سوخت مایع هایپرگولیک و تغییراتی در سامانه هدایت و کنترل، از جمله ویژگی‌هایی است که در معرفی این موشک مورد تأکید قرار گرفته است.

خرمشهر-۴ در چهارم خرداد ۱۴۰۲ و هم‌زمان با ایام آزادسازی خرمشهر رونمایی شد. طراحی و ساخت این موشک کار سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع است.

روزنامه جوان همان روزهای رونمایی از این موشک، در گزارشی نوشت: «معمولا در موشک‌های سوخت مایع از ترکیباتی چون هیدروژن مایع یا متان استفاده می‌شود اما سوخت Hypergolic یا خود مشتعل، بیشتر در راکت‌های فضایی کاربرد دارد. به طور کلی، مزایایی برای پیشرانه هایپرگولیک ذکر می‌شود که شامل عدم نیاز به مکانیزم احتراق، قابلیت نگهداری در دمای معمولی، ظرفیت ذخیره‌سازی طولانی و چگالی بالاتر به معنای استفاده از مخازن سوخت کوچکتر است. موشک پروتون روسیه که یکی از موفق‌ترین پرتاب‌گرهای سنگین جهان است، از موشک‌هایی است که پیشرانه هایپرگولیک در تقویت کننده مرحله اول آن استفاده شده است. ضمن آنکه جستجوها نشان می‌دهد رانشگرهای سیستم کنترل واکنش ایستگاه فضایی بین‌المللی نیز از پیشرانه‌های هایپرگولیک برای انجام برخی مانورها استفاده می‌کند».

در ادامه این گزارش آمده است: «کلاهک این موشک با طول حدود ۴ متر (حدودا نصف موشک‌های نقطه زن همچون فاتح ۱۱۰)، یکی از بزرگترین و مرگبارترین سرجنگی‌های تولید شده در داخل کشور محسوب می‌شود که قابلیت حمل یک و نیم تن مواد منفجره در مدل‌های مختلف دارا است. ضمن آنکه سرعت بالای اصابت سرجنگی به هدف، باعث می‌شود سیستم‌های پدافندی دشمن، قادر به تشخیص و رهگیری و اقدام جهت انهدام سرجنگی را نداشته باشند».

برد ۲ هزار کیلومتری و کلاهک ۱۵۰۰ کیلوگرمی

بر اساس مشخصاتی که وزارت دفاع هنگام رونمایی اعلام کرد، خرمشهر ۴ بردی در حدود دو هزار کیلومتر دارد و می‌تواند یک کلاهک جنگی به وزن ۱۵۰۰ کیلوگرم حمل کند. این ویژگی از نظر نظامی اهمیت دارد؛ چراکه در موشک‌های بالستیک، افزایش وزن محموله جنگی معمولا بر برد نهایی موشک تأثیر می‌گذارد و میان این دو متغیر باید توازن برقرار شود.

طول موشک حدود ۱۳ متر و قطر بدنه آن نزدیک به یک و نیم متر است. این موشک از نوع بالستیک زمین به زمین و در رده موشک‌های میان‌برد قرار می‌گیرد. پرتابگر متحرک نیز امکان جابه‌جایی و استقرار آن در موقعیت‌های مختلف را فراهم می‌کند.

سوخت مایع؛ تفاوت مهم خرمشهر ۴

یکی از ویژگی‌های قابل‌توجه خرمشهر۴، استفاده از سوخت مایع هایپرگولیک است. در این نوع پیشرانه، سوخت و اکسیدکننده با تماس مستقیم با یکدیگر مشتعل می‌شوند و برای آغاز احتراق به جرقه یا سامانه روشن‌کننده جداگانه نیاز ندارند.

اهمیت استفاده از این نوع سوخت در قابلیت نگهداری آن در مخازن و کاهش زمان آماده‌سازی موشک برای پرتاب است. برخلاف برخی موشک‌های سوخت مایع که پیش از پرتاب به عملیات سوخت‌گیری نیاز دارند، سوخت‌های هایپرگولیک قابلیت نگهداری طولانی‌مدت‌تری دارند. همین مسئله می‌تواند زمان آماده‌سازی موشک را کاهش دهد.

در زمان رونمایی، مقام‌های وزارت دفاع اعلام کردند که خرمشهر۴ می‌تواند در حدود ۱۲ دقیقه برای پرتاب آماده شود. این موضوع از نظر عملیاتی اهمیت دارد؛ چراکه کاهش زمان آماده‌سازی، فرصت شناسایی و هدف قرار دادن موشک را پیش از پرتاب محدودتر می‌کند.

البته ترکیب شیمیایی دقیق سوخت و اکسیدکننده این موشک به‌طور رسمی اعلام نشده است و نمی‌توان درباره مواد تشکیل‌دهنده آن با قطعیت اظهارنظر کرد. آنچه در گزارش مؤسسه جینز نیز مورد اشاره قرار گرفته، استفاده از پیشرانه مایع هایپرگولیک و تأثیر آن بر کاهش زمان آماده‌سازی است.

سامانه هدایت؛ اصلاح مسیر خارج از جو

بخش دیگری از مشخصات خرمشهر۴ به سامانه هدایت و کنترل آن مربوط می‌شود. در معرفی این موشک اعلام شده که سرجنگی آن به سامانه هدایت و کنترل در مرحله میانی پرواز مجهز است و می‌تواند پس از جدا شدن از بدنه اصلی موشک، خارج از جو زمین نیز مسیر خود را اصلاح کند.

این قابلیت از آن جهت اهمیت دارد که موشک‌های بالستیک پس از پایان مرحله پیشران، بخش عمده‌ای از مسیر را در قالب یک مسیر بالستیک طی می‌کنند. امکان اصلاح مسیر در مرحله میانی، به‌ویژه در خارج از جو، می‌تواند دقت اصابت را افزایش دهد و پیش‌بینی مسیر نهایی سرجنگی را برای سامانه‌های دفاع موشکی دشوارتر کند.

جایگاه خرمشهر۴ در توان موشکی ایران

خرمشهر۴ را باید در چارچوب تلاش ایران برای ارتقای توان موشکی خود از نظر برد، قدرت تخریب و قابلیت‌های هدایت و کنترل بررسی کرد. در این میان، ترکیب کلاهک سنگین، سوخت مایع قابل نگهداری و کاهش زمان آماده‌سازی، ویژگی‌هایی هستند که به این موشک اهمیت عملیاتی می‌دهند.

در مجموع، خرمشهر۴ آخرین نسخه از خانواده خرمشهر است که در جنگ‌های اخیر نقش مهمی در ضربه زدن به اسرائیل و پایگاه‌های آمریکا ایفا کرد.

۲۹۲۹