اصغر فرهادی: چه کسی از آمریکایی‌ها خواسته ما را نجات دهند؟

فرارو- اصغر فرهادی، کارگردان ایرانی، در جریان گفتگویی در جشنواره فیلم ریو، درباره دیدگاه هالیوود نسبت به کشورهایی همچون زادگاهش، ایران، سخن گفت. 

به گزارش فرارو به نقل از ورایتی، اصغر فرهادی، فیلمساز برنده دو جایزه اسکار که برای ارائه فیلم «قصه‌های موازی» در جشنواره فیلم ریو حضور دارد، درباره سلطه و هژمونیِ تصورشده‌ی سینمای آمریکا و اینکه نباید هالیوود را منبعی برای بازنمایی وفادارانه فرهنگ‌های خارجی دانست، سخن گفت. 

فرهادی در پاسخ به پرسشی درباره برنده شدن فیلم «آرگو» در بخش بهترین فیلم اسکار تنها یک سال پس از آنکه فیلم «جدایی» برنده جایزه بهترین فیلم بین‌المللی همان مراسم شده بود گفت که این فیلم را در زمان اکرانش تماشا کرده و آن را اثری با حال‌وهوای «هالیوودی» یافته است. در این فیلم که تا حدی بر اساس داستانی واقعی ساخته شده، بن افلک (کارگردان اثر) نقش متخصص عملیات خروج (نجات) را ایفا می‌کند؛ فردی با تبار لاتین که برای نجات شش آمریکاییِ گرفتار در تهران در جریان بحران گروگان‌گیری، خود را به عنوان یک تهیه‌کننده هالیوودی جا می‌زند. مجری برنامه نیز اشاره کرد که فیلم افلک، ایران را به‌گونه‌ای به تصویر می‌کشد که گویی «در جهنم هستید». 

او افزود: «مشکل این نوع فیلم‌های هالیوودی و برخی افراد در ایالات متحده این است که آن‌ها از بالا به جهان نگاه می‌کنند. روزی باید از آن‌ها پرسید: چرا تصور می‌کنید شما در جایگاه بالا هستید و ما در پایین؟ من درک نمی‌کنم چرا آن‌ها چنین غروری دارند که خود را برتر و در جایگاهی بالاتر می‌بینند.» این کارگردان ایرانی سپس گفت که آمریکایی‌ها اغلب ادعا می‌کنند «دموکراسی دارند»، اما در واقع چنین نیست: «شما دموکراسی ندارید؛ این یک دروغ است.» 

فرهادی سپس به دورانی اشاره کرد که چند سال پیش برای کار روی پروژه‌ای در ایالات متحده به سر می‌برد و در جریان تحقیقات، برای گفتگو با زندانیان به سان‌فرانسیسکو سفر کرده بود. او گفت: «در زندان با افرادی ملاقات کردم که سیاه‌پوست بودند یا از کشورهای دیگر آمده بودند؛ آمریکای واقعی آنجا بود. اما مردم دنیا آن بخش از ایالات متحده را نمی‌بینند.» 

او در ادامه گفت: «مشکل من زمانی است که آن‌ها احساس می‌کنند در جایگاه بالاتری قرار دارند و با خود می‌گویند «دیگران هم باید مثل ما باشند». حتی اگر نیت‌شان خیر باشد و بخواهند با شما مهربانی کنند، آرزو دارند که «روزی شما هم مثل ما شوید»؛ اما نه، من نمی‌خواهم چنین باشم. »

این کارگردان در ادامه صحبت درباره فیلم «آرگو» گفت که فیلم‌هایی از این دست «عمق چندانی ندارند». «آن‌ها این فیلم‌ها را برای پول می‌سازند؛ این یک تجارت است. و در این فیلم‌ها، همیشه یک مرد سفیدپوست آمریکایی است که دیگران را نجات می‌دهد. سؤال من این است: چرا؟ چرا یک آمریکایی باید به کوبا یا ایران برود تا مردم را نجات دهد؟ مردم خودشان می‌دانند که می‌توانند خودشان را نجات دهند. چه کسی از شما خواسته بود بیایید و ما را نجات دهید؟» 

این فیلم‌ساز برجسته در پاسخ به پرسشی درباره نحوه پرداختن به سیاست در آثارش گفت که هرگاه «از جامعه سخن می‌گویید، در واقع دارید درباره سیاست حرف می‌زنید». «حتی وقتی درباره زندگی خانوادگی، روابط، دشواری‌ها و مشکلات آن‌ها صحبت می‌کنید، به‌طور غیرمستقیم دارید درباره سیاست حرف می‌زنید. من در فیلم‌هایم همیشه سعی می‌کنم مستقیماً به سیاست نپردازم، چون به نظرم این کار کمی از ماهیت سینما دور است. سینمای مطلوب من، سینمایی است که به تماشاگران مجال می‌دهد تا چیزهایی درباره خودشان کشف کنند.» 

سپس این کارگردان از فیلم «همشهری» ساخته عباس کیارستمی به عنوان «سیاسی‌ترین فیلم» ایران یاد کرد. این مستند که در سال ۱۹۸۳ ساخته شده، رانندگان را در خیابان‌های پایتخت ایران دنبال می‌کند. «او مستندی درباره رانندگان خودرو در تهران ساخت، اما وقتی آدم‌ها و نحوه صحبت کردنشان با پلیس را می‌بینید، لایه‌هایی عمیقاً سیاسی در آن آشکار می‌شود.» 

او افزود: «رسانه‌ها و سینما تصویر کاملی از زندگی روزمره مردم ارائه نمی‌دهند. اما نکته مهم درباره همدلی این است که مردم در سراسر جهان شبیه یکدیگرند. سینما بر پایه عشق و نفرت بنا شده است؛ و در مقوله عشق و نفرت، همه جا شرایط یکسان است. عشق میان مادر و فرزند در برزیل با عشق آن‌ها در تهران تفاوتی ندارد. شیوه ابراز آن متفاوت است، اما جوهره و اصل آن یکی است.» 

فرهادی گفت وقتی فیلمی برزیلی تماشا می‌کند، خیلی زود فراموش می‌کند که در حال دیدن داستانی از گوشه‌ای دیگر از جهان است و احساس می‌کند آن اثر، «فیلمی درباره ما» به عنوان انسان است. «اگر روزی مردم بتوانند به کشورهای دیگر سفر کنند و با یکدیگر دست بدهند، این بهترین راه برای شناخت آدم‌هاست، نه از طریق رسانه‌ها. من باور ندارم که رسانه‌ها بتوانند تصویری کامل از واقعیت به ما ارائه دهند.» 

این فیلم‌ساز تأکید کرد که دو فیلم اخیرش، «قهرمان» و «داستان‌های موازی» (Parallel Tales)، به نحوه نگرش ما به دیگران و چگونگی دیده شدنمان توسط آن‌ها می‌پردازند. این آثار همچنین به‌شدت تحت تأثیر «نحوه شکل‌گیری زندگی ما توسط شبکه‌های اجتماعی» هستند. 

او در ادامه گفت: «وقتی چیزی را در رسانه‌ها می‌بینیم، باید محتاط باشیم.» وی افزود که برای مثال، بخش عمده‌ای از اطلاعاتی که رسانه‌های جریان اصلی درباره ایران بازنشر می‌کنند، ناشی از «شناختی بسیار سطحی» از واقعیت زندگی در این کشور است. این کارگردان تلویحاً اشاره کرد که تداوم یک روایت واحد باعث می‌شود مردم وقتی می‌شنوند «آن‌ها دشمن هستند»، آماده پذیرش آن باشند. «این کاری است که رسانه‌ها انجام می‌دهند، زیرا قدرتمندترین رسانه‌ها متعلق به افراد قدرتمند است. مشکل همین‌جاست.» 

فرهادی توضیحات مختصری درباره فیلم بعدی‌اش داد و مجدداً تأکید کرد که این فیلم به زبان مادری‌اش، فارسی، ساخته خواهد شد. او در پاسخ به این پرسش که آیا فیلم ممکن است به جنگ کنونی در ایران و مناقشه فلسطین بپردازد، گفت: «نه به‌طور مستقیم»؛ و اشاره کرد که اگرچه فضای سیاسی کنونی موضوع اصلی پروژه او نیست، اما ممکن است تأثیری پنهان بر داستان داشته باشد. 

کارگردان فیلم «فروشنده» همچنین یادآور شد که قرار بود فیلم «داستان‌های موازی» در ایالات متحده ساخته شود. «سه سال آنجا ماندم و مشغول نوشتن، تحقیق و انتخاب بازیگر بودم. در آمریکا با بازیگران آمریکایی که نام‌های بسیار بزرگی هم بودند مراحل انتخاب بازیگر را انجام دادم. اما هر روز که به خانه برمی‌گشتم، به خودم می‌گفتم: نمی‌توانم با این کار ارتباط برقرار کنم. یک جای کار ایراد دارد. مشکل بزرگی بود. یک شب تصمیم گرفتم مسیر را تغییر دهم.» 

او گفت که تغییر لوکیشن فیلم به فرانسه و انتقال مراحل تولید به خارج از کشور «تصمیم آسانی نبود»، اما «دی‌ان‌ای (ماهیت) این فیلم بیشتر اروپایی است تا آمریکایی.» 

این کارگردان درباره گروه بازیگران سرشناس فیلم که شامل ایزابل هوپر، ویرژینی افیرا و ونسان کسل می‌شود گفت که پس از ورود به فرانسه، فیلمنامه را برای «چند نام منتخب» فرستاده و «بسیار خوش‌شانس» بوده که همه آن‌ها بلافاصله پاسخ مثبت داده‌اند. با این حال، وقتی سر صحنه فیلم‌برداری می‌رود، به «نام‌ها» فکر نمی‌کند. «همه آن‌ها تیم من، خانواده من و بازیگران من هستند. فرقی نمی‌کند که نامی بزرگ باشند یا نه؛ شیوه کار من یکسان است و آن‌ها هم آن را دوست دارند.»