اصغر فرهادی: ایالات متحده دموکراسی ندارد؛ این یک دروغ است/ آمریکایی‌ها خود را در جایگاه بالاتری می‌بینند و آرزو می‌کنند یک روز دیگران هم مثل آن‌ها شوند؛ نه، من نمی‌خواهم/ چرا در فیلم‌های آمریکایی، یک سفیدپوست آمریکایی به کوبا یا ایران می‌رود تا مردم را نجات دهد؟ چه کسی از شما خواسته ما را نجات دهید؟

پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) :

ورایتی نوشت: اصغر فرهادی، کارگردان ایرانی در گفت‌وگویی مفصل در جشنواره فیلم ریو درباره نگاه هالیوود به کشورهایی مانند ایران، سرزمین مادری‌اش، صحبت کرد.

به گزارش انتخاب، ریو دو ژانیرو، برزیل – اصغر فرهادی، فیلمساز ایرانی و برنده دو جایزه اسکار، که برای نمایش فیلم «داستان‌های موازی» در جشنواره فیلم ریو حضور دارد، درباره سلطه ادراک‌شده سینمای آمریکا و این موضوع صحبت کرد که چرا نباید هالیوود را منبعی برای ارائه تصویری دقیق و وفادارانه از فرهنگ‌های خارجی دانست.

از فرهادی درباره این موضوع پرسیده شد که فیلم «آرگو» تنها یک سال پس از آنکه «جدایی» جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان را دریافت کرد، برنده جایزه بهترین فیلم اسکار شد. فرهادی گفت که در زمان اکران، فیلم را دیده و احساس کرده است که یک «چیز هالیوودی» است.

فیلم «آرگو» که به‌طور آزاد بر اساس یک داستان واقعی ساخته شده، بن افلک را در نقش یک متخصص خروج مخفیانه از کشور نشان می‌دهد که خود را به‌عنوان یک تهیه‌کننده هالیوودی جا می‌زند تا شش آمریکایی را که در جریان بحران گروگان‌گیری ایران در تهران گرفتار شده‌اند، نجات دهد. مجری گفت که افلک در این فیلم ایران را «مثل جهنم» به تصویر کشیده است.

فرهادی در ادامه گفت: «مشکل این نوع فیلم‌ها در هالیوود و برخی افراد در ایالات متحده این است که آنها جهان را از بالا به پایین نگاه می‌کنند. یک روز باید از آنها بپرسید: چرا احساس می‌کنید شما بالا هستید و ما پایین؟ من نمی‌فهمم چرا آنها چنین غروری دارند که فکر می‌کنند در جایگاه بالاتری قرار دارند.»

این کارگردان ایرانی سپس گفت که آمریکایی‌ها اغلب ادعا می‌کنند «دموکراسی دارند»، اما به گفته او چنین نیست: «شما دموکراسی ندارید. این یک دروغ است.»

فرهادی سپس به دوره‌ای اشاره کرد که چند سال پیش برای کار روی یک پروژه مدتی در آمریکا زندگی می‌کرد. او در جریان تحقیقات خود به سان‌فرانسیسکو سفر کرده بود تا با مردانی که در زندان بودند گفت‌وگو کند.

او گفت: «من با افرادی در زندان ملاقات کردم که برخی سیاه‌پوست بودند و برخی از کشورهای دیگر آمده بودند؛ آمریکای واقعی آنجا بود. اما مردم جهان آن بخش از ایالات متحده را نمی‌بینند.»

او ادامه داد: «مشکل من این است که آنها خودشان را در جایگاه بالاتر می‌بینند و فکر می‌کنند "دیگران باید مثل ما باشند." حتی اگر این کار از روی نیت خوب باشد و بخواهند با شما مهربان باشند، آرزو می‌کنند "یک روز شما هم مثل ما شوید"، و نه، من نمی‌خواهم.»

فرهادی درباره «آرگو» نیز گفت فیلم‌هایی از این دست «عمیق نیستند». او افزود: «آنها این فیلم‌ها را برای پول می‌سازند؛ این یک کسب‌وکار است. و در این فیلم‌ها همیشه یک مرد سفیدپوست آمریکایی وجود دارد که دیگران را نجات می‌دهد. سؤال من این است: چرا؟ چرا یک آمریکایی به کوبا یا ایران می‌رود تا مردم را نجات دهد؟ مردم می‌دانند که خودشان می‌توانند خودشان را نجات دهند. چه کسی از شما خواست بیایید و ما را نجات دهید؟»

وقتی از فرهادی درباره نحوه پرداختن به سیاست در فیلم‌هایش سؤال شد، این فیلمساز سرشناس گفت: «هر وقت درباره جامعه صحبت می‌کنید، در حال صحبت درباره سیاست هستید. حتی وقتی درباره زندگی خانوادگی، روابط آنها، دشواری‌ها و مشکلاتشان صحبت می‌کنید، به‌طور غیرمستقیم درباره سیاست حرف می‌زنید.»

او افزود: «در فیلم‌هایم همیشه سعی می‌کنم مستقیماً درباره سیاست صحبت نکنم، چون از نظر من این موضوع کمی از سینما فاصله دارد. سینمایی که من به آن باور دارم، نوعی از سینماست که به مخاطب فضا می‌دهد تا چیزهایی را درباره خودش کشف کند.»

این کارگردان سپس به فیلم «همشهری» ساخته عباس کیارستمی اشاره کرد و آن را «سیاسی‌ترین فیلم ایران» دانست. این مستند محصول سال ۱۹۸۳، رانندگان را در خیابان‌های پایتخت ایران به‌شدت دنبال می‌کند.

فرهادی گفت: «او یک مستند درباره رانندگان خودرو در تهران ساخت، اما وقتی مردم را می‌بینید، نحوه صحبت کردن آنها با پلیس را می‌بینید، متوجه می‌شوید که لایه‌های مختلفی در آن وجود دارد که بسیار سیاسی هستند.»

او افزود: «رسانه‌ها و سینما تصویر کاملی از زندگی روزمره مردم به ما نمی‌دهند. اما مسئله درباره همدلی این است که مردم در سراسر جهان به یکدیگر شباهت دارند. سینما بر پایه نفرت و عشق است. و وقتی صحبت از نفرت و عشق می‌شود، همه‌جا یکسان است. عشق میان یک مادر و فرزند در برزیل و تهران یکسان است. نحوه ابراز آن متفاوت است، اما جوهره آن یکی است.»

فرهادی گفت وقتی فیلمی برزیلی تماشا می‌کند، خیلی زود فراموش می‌کند که در حال دیدن داستانی از نقطه‌ای دیگر در جهان است و احساس می‌کند این فیلم «درباره ما» به‌عنوان انسان‌هاست.

او گفت: «اگر روزی مردم بتوانند به کشورهای دیگر سفر کنند و اگر با یکدیگر دست بدهند، این بهترین راه برای شناخت مردم است، نه از طریق رسانه‌ها. من باور ندارم رسانه بتواند تصویر کاملی به ما بدهد.»

این فیلمساز در ادامه تأکید کرد که دو فیلم اخیرش، «قهرمان» و «داستان‌های موازی»، درباره این هستند که ما دیگران را چگونه می‌بینیم و دیگران در مقابل ما را چگونه می‌بینند. این آثار همچنین به‌شدت تحت تأثیر این موضوع قرار گرفته‌اند که «شبکه‌های اجتماعی چگونه زندگی ما را شکل داده‌اند.»

او ادامه داد: «وقتی چیزی را در رسانه می‌بینیم، باید مراقب باشیم.» فرهادی افزود که بیشتر اطلاعاتی که رسانه‌های جریان اصلی، برای مثال درباره ایران، بازنشر می‌کنند، از «شناخت بسیار ساده‌ای» از زندگی واقعی در این کشور ناشی می‌شود.

به گفته او، وقتی یک روایت واحد دائماً تکرار می‌شود، نتیجه این است که مردم «آماده پذیرش» این ادعا می‌شوند که «آنها دشمن هستند».

فرهادی گفت: «این کاری است که رسانه‌ها انجام می‌دهند، چون قدرتمندترین رسانه‌ها متعلق به افراد قدرتمند هستند. مشکل همین است.»

فرهادی درباره فیلم بعدی خود بسیار کوتاه صحبت کرد و بار دیگر تأکید کرد که این فیلم به زبان مادری‌اش، فارسی، ساخته خواهد شد.

وقتی از او پرسیده شد آیا این فیلم ممکن است به جنگ کنونی در ایران و درگیری در فلسطین بپردازد، پاسخ داد: «نه به‌طور مستقیم.» با این حال، اظهارات او نشان می‌داد که فضای سیاسی کنونی ممکن است با وجود اینکه موضوع اصلی فیلم نیست، به‌صورت غیرمستقیم بر داستان آن تأثیر بگذارد.

کارگردان «فروشنده» همچنین به یاد آورد که قرار بود «داستان‌های موازی» در آمریکا فیلمبرداری شود.

او گفت: «سه سال آنجا ماندم، نوشتم، تحقیق کردم و بازیگران را انتخاب کردم. در آمریکا با بازیگران آمریکایی، از جمله نام‌های بسیار بزرگ، تست بازیگری انجام دادم. اما هر روز که به خانه‌ام برمی‌گشتم، به خودم می‌گفتم: من نمی‌توانم با این ارتباط برقرار کنم. یک چیزی درست نیست. این یک مشکل بزرگ بود. یک شب تصمیم گرفتم تغییرش بدهم.»

فرهادی گفت تغییر محل وقوع داستان فیلم به فرانسه و انتقال روند تولید به خارج از آمریکا «تصمیم آسانی نبود»، اما افزود: «DNA این فیلم بیشتر اروپایی است تا آمریکایی.»

درباره گروه بازیگران پرستاره فیلم، از جمله ایزابل هوپر، ویرژینی افیرا و ونسان کسل، فرهادی گفت پس از ورود به فرانسه، فیلمنامه را برای «تعدادی از نام‌های منتخب» فرستاد و «خیلی خوش‌شانس» بود، زیرا همه آنها بلافاصله موافقت کردند.

با این حال، او گفت وقتی سر صحنه فیلمبرداری می‌رود، به «اسم‌ها» فکر نمی‌کند: «همه آنها اعضای تیم من، خانواده من و بازیگران من هستند. فرقی نمی‌کند نام بزرگی باشند یا نه. شیوه کار من همان است و آنها هم این شیوه را دوست دارند.»