حشره ای که کابوس کشاورزان کرمانی شد

خبرگزاری مهر- گروه استان ها: آفت مگس مدیترانه‌ای، که کشاورزان کرمانی آن را مگس میوه می‌نامند، در سال زراعی جاری به یکی از جدی‌ترین تهدیدها برای باغ‌های استان کرمان تبدیل شده است.

این حشره کوچک اما مخرب، با دامنه میزبانی بسیار گسترده، توانایی حمله به بیش از ۳۰۰ گونه گیاهی را دارد و همین ویژگی، آن را به خطری جدی برای محصولات باغی استان کرمان تبدیل کرده است.

بر اساس اعلام مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، حدود ۲۰ درصد از باغ‌های کرمان به این آفت خطرناک آلوده شده‌اند؛ رقمی که نشان‌دهنده ابعاد گسترده این بحران است.

این آفت طی دهه اخیر باغ های میوه کرمان را درگیر کرده و علی رغم وعده های مکرر مسئولان برای کنترل آفت اما همچنان قربانی می گیرد.

مگس مدیترانه‌ای با تخم‌ریزی در زیر پوست میوه، فرآیند تخریب را آغاز می‌کند.

لاروهایی که از تخم خارج می‌شوند، با تغذیه از گوشت میوه، موجب نرم شدن بافت، تغییر رنگ، پوسیدگی داخلی و در نهایت ریزش زودهنگام محصول می‌شوند.

وجود آثار نیش تخم‌ریزی روی سطح میوه، نخستین نشانه آلودگی است و در صورت عدم کنترل، این آفت توانایی از بین بردن تا ۱۰۰ درصد محصول را دارد.

در استان کرمان، طیف وسیعی از محصولات باغی در معرض حمله این آفت قرار دارند و هلو، شلیل، زردآلو، انجیر، انار، خرمالو، مرکبات، گلابی، سیب، به و انگور از جمله میزبان‌های اصلی این آفت هستند.

نکته حائز اهمیت آن است که خسارت آفت معمولاً همزمان با شروع تغییر رنگ و نزدیک شدن میوه‌ها به مرحله رسیدگی شدت می‌گیرد؛ زمانی که محصول در آستانه برداشت قرار دارد و ارزش اقتصادی آن در بالاترین سطح است.

نکته نگران کننده این است که در مناطقی مثل دلفارد مردم از آلوده شدن محصولات جالیزی هم می گویند.

آفت در مناطق مختلف کرمان پراکنده شده است

آلودگی به مگس مدیترانه‌ای در نقاط مختلف استان کرمان گزارش شده است.

منطقه دهبکری در شهرستان بم از جمله کانون‌هایی است که کارشناسان حفظ نباتات کشور و استان از آن بازدید کرده و شدت آلودگی و نحوه گسترش آفت را ارزیابی نموده‌اند.

در جنوب استان کرمان نیز باغ‌های دهستان دلفارد و باغات سردسیری جیرفت تحت پایش مستمر قرار دارند.

در مناطق مرکزی و شمالی استان کرمان، باغ‌های انار ماهان و باغات گلابی و هلوی گلزار نیز در برنامه تله‌گذاری و کنترل آفت قرار گرفته‌اند؛ همچنین در شهرستان سیرجان، مانور استانی مدیریت این آفت برگزار شده است.

وعده های مسئولان برای کنترل آفت ادامه دارد

در پاسخ به این تهدید، شبکه گسترده‌ای از اقدامات کنترلی در استان کرمان در جریان است.

بر اساس آخرین گزارش‌ها، مبارزه شیمیایی و غیرشیمیایی با این آفت در سطح ۱۰ هزار و ۴۵۲ هکتار از باغات کرمان انجام شده است و این عملیات شامل روش‌های تلفیقی متنوعی است که هدف آن کاهش جمعیت آفت و جلوگیری از طغیان نسل‌های بعدی است.

نصب تله‌های فرمونی و غذایی برای پایش جمعیت آفت و شناسایی کانون‌های آلودگی، از ارکان اصلی این برنامه است و طعمه‌پاشی با پروتئین هیدرولیزات نیز به عنوان روشی مؤثر در کنترل مگس میوه به کار می‌رود.

جمع‌آوری و دفن میوه‌های آلوده برای جلوگیری از چرخه تولیدمثل آفت، از دیگر اقدامات توصیه‌شده است و در مناطقی مانند دهبکری، مقرر شده عملیات سمپاشی عمومی با مشارکت هماهنگ کشاورزان اجرا شود تا از مهاجرت آفت به سایر باغ‌ها جلوگیری گردد.

سحر محمد تقی زاده، گیاه پزشک کرمانی در این خصوص به خبرنگار مهر گفت: کنترل نسل اول و دوم آفت از اهمیت حیاتی برخوردار است.

این گیاه پزشک ادامه داد: کاهش جمعیت آفت در ابتدای فصل، از افزایش تصاعدی و طغیان نسل‌های بعدی جلوگیری کرده و خسارت به درختان میزبان را به حداقل می‌رساند.

وی افزود: به همین منظور، مانورهای استانی متعددی در شهرستان‌های مختلف کرمان برگزار شده است تا آمادگی شبکه مراقبت افزایش یابد، پایش باغ‌ها تشدید شود و باغداران با روش‌های شناسایی و کنترل آفت آشنا شوند.

وی گفت: خسارت ناشی از مگس مدیترانه‌ای فراتر از کاهش محصول یک فصل است و آلودگی، کیفیت و بازارپسندی میوه را به شدت کاهش می‌دهد و در صورت گسترش، می‌تواند صادرات محصولات باغی استان را با موانع جدی مواجه کند.

محمد تقی زاده، بیان کرد: با توجه به اینکه ۲۰ درصد از باغ‌های استان کرمان به این آفت آلوده شده‌اند، مدیریت هماهنگ و مستمر برای جلوگیری از گسترش بیشتر آن، یک ضرورت انکارناپذیر است.

این گیاه پزشک افزود: همکاری باغداران با کارشناسان حفظ نباتات، اجرای به‌موقع توصیه‌های فنی و پایش مستمر باغات، سه ضلع اصلی راهبرد مقابله با این آفت محسوب می‌شوند تا از تبدیل شدن این تهدید کوچک به یک بحران فراگیر در باغ‌های استان کرمان جلوگیری شود.

شیوع آفت مگس مدیترانه‌ای در باغ‌های استان کرمان، امسال خسارت‌های سنگینی به کشاورزان وارد کرده است.

دو نفر از باغداران مناطق دهبکری و دلفارد در گفتگو با خبرنگار مهر، وضعیت باغ‌های خود را تشریح کردند و از کاهش شدید محصول، هزینه‌های بالای مبارزه و نبود حمایت کافی گلایه کردند.

بیمه پاسخگوی خسارت ها نیست

محمداسماعیل دلفاردی، از منطقه دهبکری بم که حدود چهار هکتار باغ هلو، شلیل و انار دارد، گفت: نخستین نشانه‌های آلودگی را اواخر بهار امسال روی میوه‌های هلو مشاهده کرده است.

وی افزود: در ابتدا تصور می‌کرده که مشکل از گرمای هوا یا کم‌ آبی است، اما پس از مراجعه به کارشناسان جهاد کشاورزی متوجه شده که مگس مدیترانه‌ای به باغش حمله کرده است.

به گفته این کشاورز، لاروهای این آفت زیر پوست میوه نفوذ می‌کنند و میوه را از داخل نرم و پوسیده می‌کنند، به‌ گونه‌ای که ظاهر میوه سالم به نظر می‌رسد، اما در فاصله چند روز، بافت آن کاملاً از بین می‌رود.

او ادامه می‌دهد: امسال حدود ۷۰ درصد محصول هلوی باغش از بین رفته و بخشی از انارها نیز پیش از رسیدن، دچار پوسیدگی و ریزش شده‌اند.

این باغدار تأکید می‌کند: هزینه خرید تله‌های فرمونی، طعمه‌پاشی و سموم مورد نیاز، بسیار بالا بوده و در حالی که درآمدش به شدت کاهش یافته، مجبور شده برای کنترل آفت هزینه زیادی پرداخت کند.

او گفت: تاکنون هیچ غرامتی دریافت نکرده و بیمه محصولات کشاورزی نیز پاسخگوی خسارت واقعی نیست.

این کشاورز، از مسئولان می‌خواهد که با ارائه تسهیلات کم‌ بهره، تأمین سموم یارانه‌ای و پرداخت غرامت، از باغدارانی که در آستانه ورشکستگی قرار دارند حمایت کنند.

حسن ابراهیم نژاد، از دهستان دلفارد جیرفت که باغی حدود ۶ هکتاری شامل مرکبات، انجیر و خرمالو دارد، می گوید: آلودگی امسال به حدی گسترده بوده که تقریباً هیچ بخشی از باغش در امان نمانده است.

وی می افزاید: مگس مدیترانه‌ای علاوه بر میوه‌های رسیده، به میوه‌های نارس نیز حمله می‌کند و همین موضوع، خسارت را چند برابر کرده است.

به گفته او، در سال‌های گذشته با نصب تله و طعمه‌پاشی می‌توانسته جمعیت آفت را تا حدی کنترل کند، اما امسال به دلیل گرمای زودرس و رطوبت بالا، جمعیت آفت به‌طور غیرمنتظره‌ای افزایش یافته و روش‌های معمول جواب نداده است.

این باغدار ادامه می‌دهد: میوه‌های آلوده را جمع‌آوری و در گودالی عمیق دفن کرده تا از چرخه تولید مثل آفت جلوگیری شود، اما این کار نیز هزینه و زحمت زیادی داشته است.

وی می گوید: بسیاری از همسایگانش به دلیل ناامیدی، باغ‌های خود را رها کرده‌اند و برخی نیز تصمیم گرفته‌اند زمین را بفروشند.

از نگاه او، مشکل اصلی نبود یک برنامه منسجم و هماهنگ برای مبارزه با این آفت در سطح منطقه است و هر باغدار به تنهایی نمی‌تواند از عهده کنترل آن برآید.

او از مسئولان استانی و کشوری می‌خواهد که با اجرای مانورهای منظم، آموزش باغداران، توزیع سموم مؤثر و پرداخت به‌موقع غرامت، از این صنعت در برابر تهدید مگس مدیترانه‌ای محافظت کنند.

کنترل نسل اول و دوم مگس مدیترانه‌ای

مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر راهکارهای مقابله با این آفت را تشریح کرد.

فاطمه منگلی، گفت: مگس مدیترانه‌ای به‌ عنوان یکی از مهمترین تهدیدات علیه تولید و تجارت محصولات باغی استان کرمان شناخته می‌شود که به دلیل دامنه میزبانی بسیار وسیع، توانایی حمله به بیش از ۳۰۰ گونه گیاهی مختلف را داراست.

وی افزود: در جغرافیای کشاورزی این دیار، محصولاتی نظیر هلو، شلیل، زردآلو، انجیر، انار، خرمالو، مرکبات، گلابی، سیب، به و انگور، دقیقاً در بازه زمانی تغییر رنگ و نزدیک شدن به مرحله رسیدگی، در معرض تهاجم این آفت قرار می‌گیرند.

وی ادامه داد: مکانیسم تخریب این حشره به این صورت است که مگس ماده با تخم‌ریزی در زیر پوست میوه، بستر خسارت را فراهم می‌کند و پس از خروج لاروها و تغذیه آن‌ها از بافت میوه، عوارضی همچون نرم‌شدگی، تغییر رنگ، پوسیدگی داخلی، ریزش زودهنگام و افت شدید کیفیت و بازارپسندی محصول رخ می‌دهد.

منگلی، تصریح کرد: مشاهده آثار نیش ناشی از تخم‌ریزی بر روی سطح میوه، نخستین نشانه هشداردهنده آلودگی است و در صورت عدم مدیریت صحیح، فعالیت لاروها به‌سرعت گسترش یافته و این آفت پتانسیل نابودی صددرصدی انواع محصولات را دارد.

وی ادامه داد: کلید موفقیت در مدیریت این بحران، کنترل نسل اول و دوم مگس مدیترانه‌ای است، چراکه سرکوب جمعیت آفت در ابتدای فصل، از رشد تصاعدی و طغیان نسل‌های بعدی جلوگیری کرده و خسارت به درختان میزبان را به حداقل ممکن می‌رساند.

مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان گفت: باید توجه داشت که این آفت توانایی تولید چهار تا پنج نسل در سال را دارد و یک جفت نر و ماده از آن قادرند به یک میلیون و ۲۰۰ هزار دانه میوه خسارت وارد کنند؛ به عبارت دیگر، اگر وزن هر میوه بین ۵۰ تا ۲۵۰ گرم باشد، هر جفت مگس مدیترانه‌ای پتانسیل از بین بردن ۵۰ تا ۲۰۰ تن محصول را داراست.

مانور استانی مقابله با مگس مدیترانه‌ای

وی افزود: در همین راستا، مانور استانی مقابله با مگس مدیترانه‌ای با مشارکت مدیریت‌های جهاد کشاورزی شهرستان‌ها، کارشناسان حفظ نباتات، کلینیک‌های گیاه‌پزشکی و خود بهره‌برداران در باغ‌های شهرستان‌های بافت، شهربابک، سیرجان، رابر، کرمان، زرند، بم، بردسیر، کوهبنان، رفسنجان، نرماشیر، ارزوئیه و راور در حال اجراست.

وی ادامه داد: هدف غایی این پویش، افزایش آمادگی شبکه مراقبت و پیش‌آگاهی، تشدید پایش باغ‌ها، ارتقای سطح آگاهی باغداران، شناسایی سریع کانون‌های آلودگی و اجرای به‌موقع اقدامات مدیریتی برای مهار گسترش این آفت است.

این مسئول افزود: به باغداران اکیداً توصیه می‌شود که با نصب تله‌های جلب‌کننده، حداقل دو هفته پیش از شروع تغییر رنگ میوه، جمعیت مگس مدیترانه‌ای را در باغ خود به‌صورت مستمر رصد کنند و با در نظر گرفتن میزان جمعیت آفت و مشورت با کارشناسان حفظ نباتات یا کلینیک‌های گیاه‌پزشکی منطقه، نسبت به انتخاب روش مناسب مبارزه اقدام نمایند.

استان کرمان که در تولید محصولات راهبردی نظیر پسته و خرما جایگاه ویژه‌ای در کشور دارد و باغ‌های آن علاوه بر تأمین نیاز داخل، ارزآوری قابل‌توجهی از طریق صادرات دارند، طی سال‌های اخیر شاهد تخریب گونه‌های مختلف گیاهی توسط این آفت بوده است، اما خوشبختانه با تلاش‌های مدیریت حفظ نباتات جهاد کشاورزی و همراهی بی‌دریغ بهره‌برداران، این آفت مخرب در تور مبارزه با آفات به‌ طور کامل تحت کنترل درآمده است.