دلیل سفر محرمانه نخست‌وزیر عراق به تهران چه بوده؟

سفر علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، به تهران در رأس هیئتی که فالح الفیاض، رئیس سازمان الحشد الشعبی نیز در آن حضور داشته، در شرایطی انجام شده است که بغداد بیش از هر زمان دیگری زیر فشار همزمان تهران و واشنگتن قرار دارد.

به گزارش دنیای اقتصاد، این سفر که به گفته یک منبع مطلع در وزارت خارجه عراق در روز شنبه و پس از یک پرواز محرمانه انجام شده، از منظر تحولات منطقه‌ای اهمیت ویژه‌ای دارد؛ به‌ویژه آنکه تنها چند روز پیش از آن، تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا، به بغداد سفر کرده و دونالد ترامپ نیز با نخست‌وزیر عراق تماس تلفنی داشته است. 

بر اساس ادعای میدل ایست نیوز، هیات عراقی حدود هشت ساعت با مقام‌های ایرانی مذاکره کرده است. یک منبع مطلع در وزارت خارجه عراق به این رسانه گفته است که الزیدی و الفیاض در این سفر حضور داشته‌اند، اما مذاکرات بدون دستیابی به نتیجه مشخصی پایان یافته است. همزمان، شبکه الحدث به نقل از منابع خود گزارش داده که این سفر پس از تماس تلفنی ترامپ با نخست‌وزیر عراق و سفر فرستاده ویژه آمریکا به بغداد صورت گرفته است. برخی گزارش‌ها نیز از انتقال پیام واشنگتن به تهران از طریق این هیات عراقی حکایت دارند؛ هرچند محتوای چنین پیامی تاکنون به‌طور مستقل تایید نشده است. 

اهمیت این تحرک دیپلماتیک را باید در موقعیت دشوار عراق در معادله جنگ آمریکا علیه ایران جست‌وجو کرد. بغداد از یک‌سو نمی‌خواهد روابط راهبردی خود با واشنگتن و همکاری‌های اقتصادی و امنیتی با آمریکا را به خطر بیندازد و از سوی دیگر، به دلیل مرزهای طولانی، پیوندهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی با ایران، نمی‌تواند نسبت به تحولات این کشور بی‌تفاوت بماند. در چنین شرایطی، هرگونه تشدید درگیری‌ها می‌تواند عراق را به یکی از نخستین جبهه‌های گسترش بحران تبدیل کند. 

فشار اقتصادی نیز بر پیچیدگی این موقعیت افزوده است. جنگ و اختلال در تردد دریایی تنگه هرمز، صادرات نفت عراق را با دشواری جدی مواجه کرده است. فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق، اخیرا اعلام کرد که اختلالات ناشی از جنگ و محدودیت صادرات نفت، حدود ۶۰میلیارد دلار به اقتصاد این کشور خسارت وارد کرده است. در کنار این فشارها، واشنگتن خواستار بسته شدن بخش عمده گذرگاه‌های مرزی عراق با ایران شده است.

وزیر خارجه عراق در گفت‌وگو با الجزیره تایید کرد که وزارت خزانه‌داری آمریکا از بغداد خواسته است به‌جز دو گذرگاه، سایر مبادی مرزی با ایران را مسدود کند. او هشدار داد که چنین اقدامی علاوه بر فشار بر تهران، اقتصاد عراق را نیز متضرر خواهد کرد؛ زیرا تجارت و رفت‌وآمد مرزی میان دو کشور بخش مهمی از مناسبات اقتصادی آن‌ها را تشکیل می‌دهد. 

این درخواست نشان می‌دهد که فشار آمریکا بر بغداد صرفا به حوزه امنیتی محدود نیست و واشنگتن تلاش می‌کند از ظرفیت جغرافیایی و اقتصادی عراق برای تشدید محاصره ایران استفاده کند. در چنین فضایی، سفر الزیدی به تهران را می‌توان تلاشی برای مدیریت همزمان دو نوع فشار دانست: از یک‌سو، جلوگیری از تبدیل خاک عراق به میدان رویارویی نیروهای آمریکایی و گروه‌های نزدیک به ایران و از سوی دیگر، حفظ کانال‌های ارتباطی با تهران برای جلوگیری از گسترش بحران به مرزهای عراق. 

تماس ترامپ با الزیدی و سفر بلافاصله پس از آن به تهران، این احتمال را تقویت می‌کند که بغداد در حال ایفای نقش یک کانال ارتباطی میان دو طرف باشد. با این حال، نمی‌توان صرفا بر اساس توالی این تحولات نتیجه گرفت که نخست‌وزیر عراق حامل پیشنهاد مشخصی برای توافق بوده است. نکته مهم آن است که گزارش میدل ایست نیوز از پایان مذاکرات بدون نتیجه حکایت دارد. این مساله نشان می‌دهد که حتی برای کشوری مانند عراق که انگیزه زیادی برای توقف جنگ دارد، ایجاد تفاهم میان تهران و واشنگتن آسان نیست.