برای حفظ فرصت جمعیتی ایران فقط ۱۵ سال زمان داریم

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز آذربایجان شرقی، علیرضا رحیمی امروز در سومین کنگره بین‌المللی سالمندی فعال در تبریز اظهار کرد: اگر از فرصت باقی‌مانده برای اصلاح روند‌های جمعیتی استفاده نکنیم، در آینده با کاهش جدی نیروی کار مولد و منابع انسانی مورد نیاز توسعه کشور مواجه می‌شویم. برای حفظ فرصت جمعیتی ایران فقط ۱۵ سال زمان داریم.

وی با اشاره به روند تغییرات جمعیتی کشور افزود: نرخ باروری در ایران، بر اساس پیش‌بینی‌های خوش‌بینانه، حدود ۱.۶ و در پیش‌بینی‌های بدبینانه و شاید واقع‌بینانه‌تر، حدود ۱.۳ است. با ادامه این روند، در آینده نه‌چندان دور بخش قابل توجهی از نیروی کار مولد و تأثیرگذار کشور و منابع انسانی مورد نیاز برای توسعه پایدار را از دست خواهیم داد.

رحیمی با بیان اینکه پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۳۰ از هر سه نفر جمعیت کشور، یک نفر سالمند باشد گفت: اگر از منظر جوانی جمعیت به موضوع نگاه کنیم، تنها تا سال ۱۴۲۰ برای استفاده از فرصت جمعیتی و حفظ ظرفیت‌های جمعیت جوان کشور زمان داریم. هر فردی که به تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران علاقه‌مند است، باید به این موضوع حساس باشد، چراکه فرصت زیادی برای اصلاح روند‌های جمعیتی باقی نمانده است.

معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان ادامه داد: رشد جمعیت کشور به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند و در مقابل ۲ کشور همسایه ایران، پاکستان و افغانستان، در سال ۱۴۳۰ در بالاترین دوره رشد جمعیت جوان خود قرار خواهند گرفت. این موضوع یک هشدار جدی است، چراکه بدون نیروی کار مولد و منابع انسانی کافی، دستیابی به توسعه دشوار خواهد بود.

وی با بیان اینکه موضوع کاهش جمعیت، محدود به یک دولت یا دوره مدیریتی نیست اظهار کرد: چه در کنگره سالمندی درباره آینده جمعیت صحبت کنیم و چه در کنگره جوانی جمعیت، باید این مسئله را به‌عنوان دغدغه‌ای ملی در نظر بگیریم. آمار‌ها نشان می‌دهد میزان ازدواج در کشور طی سال‌های متوالی کاهش یافته و نرخ رشد جمعیت و میزان باروری نیز روند نزولی دارد. این مسائل به دولت چهاردهم یا دولت‌های بعدی مربوط نیست، موضوع، آینده ایران است و همه باید نسبت به آن احساس مسئولیت کنیم.

معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان با اشاره به مشکلات اقتصادی و اجتماعی جامعه گفت: با وجود مشکلات متعدد اقتصادی و اجتماعی و اینکه بنا بر آماری که در این نشست به آن اشاره می‌کنم، حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد جمعیت ایران زیر خط فقر قرار دارند، نمی‌توان صرفاً از مردم خواست فرزندآوری را افزایش دهند، بی‌آنکه شرایط و دشواری‌های زندگی آنان را در نظر گرفت. بیان دغدغه جمعیت به معنای نادیده گرفتن این مشکلات نیست، بلکه نشان‌دهنده حساسیت نسبت به آینده کشور است.

رحیمی با اشاره به جایگاه سالمندان در جامعه افزود: سالمندان سرمایه‌های ارزشمند اجتماعی و فرهنگی کشور هستند و تجربه و اثرگذاری آنان می‌تواند در کنار ظرفیت جوانان، به حل مسائل جامعه کمک کند. باید از جوانان نیز خواست که نسبت به سالمندان و نقش آنان در جامعه توجه بیشتری داشته باشند و زمینه حضور و مشارکت این گروه را فراهم کنند.

وی با بیان اینکه سالمندی فعال از سال‌های پیش از ورود افراد به دوره سالمندی آغاز می‌شود ادامه داد: پیشگیری، مناسب‌سازی محیط و شرایط زندگی و فراهم کردن زمینه مشارکت فعال سالمندان، اقداماتی است که باید از امروز مورد توجه قرار گیرد. سالمندی فعال نباید صرفاً به زمانی موکول شود که فرد وارد دوره سالمندی شده است، بلکه باید از دوران اشتغال و فعالیت افراد برای این مرحله از زندگی برنامه‌ریزی کرد.

معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان با انتقاد از ضعف آینده‌پژوهی در تصمیم‌سازی‌ها گفت: یکی از مشکلات همیشگی کشور این بوده که معمولاً به آینده به‌موقع فکر نکرده‌ایم و زمانی به دنبال حل مسائل رفته‌ایم که فرصت‌های زیادی از دست رفته است. مطالعات آینده‌پژوهی در تصمیم‌سازی‌های ما جایگاه مناسبی نداشته و گاهی بدون توجه کافی به پیامد‌های بلندمدت، تصمیم‌هایی اتخاذ شده است.

وی افزود: اکنون که پیش‌بینی می‌کنیم در سال ۱۴۳۰ چه شرایط جمعیتی خواهیم داشت، باید از همین امروز زمینه‌های لازم را فراهم کنیم، در غیر این صورت، ممکن است ۲۰ سال دیگر امکان انجام بسیاری از اقدامات را نداشته باشیم. سالمندی فعال باید از امروز و با برنامه‌ریزی برای همه گروه‌های جمعیتی آغاز شود، حتی افرادی که هنوز به مرحله سالمندی نرسیده‌اند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مفهوم اقتصاد نقره‌ای گفت: در ادبیات جمعیت‌شناختی و اجتماعی، دوره فعالیت و اشتغال افراد را می‌توان دوره طلایی و دوره سالمندی را دوره نقره‌ای نامید. اقتصاد نقره‌ای نیز به ظرفیت‌ها و فرصت‌های اقتصادی و اجتماعی مرتبط با سالمندان اشاره دارد. از نگاه من، این عنوان می‌تواند یادآور ارزش و تجربه‌ای باشد که گذر زندگی به سالمندان بخشیده است.

رحیمی ادامه داد: اقتصاد نقره‌ای به این معنا نیست که فرد پس از بازنشستگی مجبور باشد برای تأمین زندگی خود همچنان کار کند، بلکه هدف این است که سالمند از امکان مشارکت فعال در جامعه محروم نشود و بتواند متناسب با توانایی‌ها، علاقه‌مندی‌ها و شرایط خود در فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی حضور داشته باشد.

وی با بیان اینکه جامعه توانمند می‌تواند بخش قابل توجهی از مسائل خود را حل کند، گفت: در این مسیر، گروه‌های فعال اجتماعی و به‌ویژه سالمندان و پیشکسوتان نقش مهمی دارند. برنامه‌های مبتنی بر مشارکت اجتماعی ظرفیت آن را دارند که به الگویی در سطح کشور تبدیل شوند. لازم است از حضور، راهنمایی و مشارکت پیشکسوتان و گروه‌های اثرگذار اجتماعی برای تقویت این برنامه‌ها استفاده کنیم.