تندروها به منازعات خیابانی شدت می بخشند/ مرحله سوم شورش در آمریکا با ایجاد شکاف های هویتی و نژادی/ جمهوری خواهان همیشه به تروریسم دامن زده‌اند

گروه اندیشه: گروه اندیشه: وحید اسلام‌زاده کتاب باربارا اف. والتر به نام «چگونه جنگ داخلی شروع می شود» منتشر شده در سال ۲۰۲۲ را ترجمه کرده و قسمت یک و دو آن از فصل اول، فصل دوم قسمت اول  و قسمت دوم و فصل سوم این کتاب از نظرتان گذشت. در فصل چهارم، دو موضوع عمده مورد بحث واقع شد. یکی مسیرگذار از اعتراض مسالمت به جنگ داخلی که مرگ امید را به همراه دارد و در بخش دوم  چگونگی کشتن امید است توسط سرکوب و انتخابات توام با تقلب. در فصل پنجم قسمت اول، باربارا والتر، به طور مشخص به حوادث راجع به جنگ داخلی میانمار و شکست اصلاحات آنگ سان سوچی در این کشور اشاره کرد. او در قسمت دوم فصل پنجم، به بررسی مکانیسم نوظهور به قدرت رسیدن رهبران پوپولیست و ضددموکراتیک در جهان پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه سیاستمداران حاشیه‌ای و خارج از حلقه قدرت، با بهره‌گیری از پلتفرم‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، توانسته‌اند قواعد سنتی سیاست را دور بزنند.این رهبران با سوءاستفاده از الگوریتم‌های پلتفرم‌هایی چون فیس‌بوک، یوتیوب و توییتر، از قوی‌ترین محرک‌های جذب مخاطب یعنی «ترس» و «خشم» بهره می‌برند تا میان توده‌ها تفرقه ایجاد کنند، نهادهای دموکراتیک را بی‌اعتبار سازند و مشروعیت مطبوعات آزاد را زیر سوال ببرند. کمپین‌های اشاعه اطلاعات غلط، انتشار اخبار جعلی و پروپاگاندا، به کارآفرینان سیاسی و افراط‌گرایان اجازه می‌دهد تا با شیطان‌سازی از اقلیت‌ها، دامن زدن به بحران‌های ساختگی و ترویج سیاست مظلوم‌نمایی، بنیادهای تسامح و تکثرگرایی را نابود کنند.  

والتر در فصل ششم (قسمت اول) روایتی تحلیلی و روش‌شناختی از روند افول دموکراسی در ایالات متحده آمریکا ارائه می‌دهد که نقطه اوج آن در وقایع ششم ژانویه ۲۰۲۱ و حمله به ساختمان کپیتول نمود یافت. نویسنده در بخش نخست مقاله خود در این بخش با به کارگیری ابزارهای علوم سیاسی و شاخص «پولیتی» (Polity Index)، ارزیابی می‌کند که چگونه آمریکا پس از دو قرن ثبات، با افت امتیاز از ۱۰+ به ۵+، عملاً به وضعیت «آنوکراسی» یا نظام‌های نیمه‌دموکراتیک وارد شده است. این افت شدید ناشی از تضعیف تدریجی محدودیت‌های قوه مجریه، ساختارشکنی‌های سیاسی دوران ریاست‌جمهوری ترامپ، و ایجاد بی‌اعتمادی نسبت به نهادهای اصلی و انتقال مسالمت‌آمیز قدرت بوده است. اگرچه مقاومت دادگاه‌ها، مسئولان ایالتی و ارتش مانع فروپاشی کامل شد، اما سرعت زوال دموکراتیک در آمریکا را خطری بی‌سابقه قلمداد می‌کند. بخش دوم تحلیل، بر ریشه‌های ساختاری این بحران، یعنی تعمیق «جناح‌بندی قومی و هویتی» تمرکز دارد. برخلاف نگرانی بنیان‌گذاران آمریکا از شکاف‌های طبقاتی، جامعه آمریکا امروز بر اساس نژاد، دین، و شکاف جغرافیا (شهر و روستا) به دو قطب زیست‌بوم سیاسی متخاصم تقسیم شده است. 

 والتر در فصل ششم (قسمت دوم و پایانی) سه مرحله شکل گیری شورش را در آمریکا با توجه به نظریه های سیا بازنمایی می کند. جالب است که این سه مرحله به ویژه مرحله سوم، برای ایران نیز طرح ریزی شده بود. هرچند این کتاب در سال ۲۰۲۲ منتشر شده، اما به ویژه الگوی شورش در ایران، شباهت عجیبی با الگوش شورش و تحلیل سیا از آن دارد. با این همه والتر در فصل ششم (قسمت دوم و پایانی) روند فرسایش نهادی در ایالات متحده را واکاوی کرده و نشان می‌دهد چگونه تغییرات ساختار جمعیتی، حاشیه‌نشینی اقتصادی طبقه کارگر سفیدپوست و تعمیق شکاف‌های هویتی، جامعه را دوقطبی کرده است. از نظر او پیروزی باراک اوباما و افول امتیازات سنتی اکثریت پیشین، زمینه‌ساز شکل‌گیری نارضایتی‌های عمیق اجتماعی شد. بهره‌برداری سیاسی از این گله‌مندی‌ها، به ظهور پوپولیسم و تشدید رنجش‌های نژادی و فرهنگی انجامید. گسترش اخبار نادرست در شبکه‌های اجتماعی، احساس محرومیت نسبی را شتاب بخشید و شکاف میان مناطق شهری و روستایی را عمیق‌تر کرد. حوادثی مانند حمله به ساختمان کنگره در ژانویه ۲۰۲۱، گواهی بر این مدعاست که بخش‌هایی از شهروندان و گروه‌های افراطی دیگر به سازوکارهای قانونی اعتماد ندارند و پذیرش خشونت را به عنوان ابزاری سیاسی تایید می‌کنند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که جامعه آمریکا با سرعت به سوی شرایط نیمه‌دموکراتیک و وضعیت بحرانی حرکت می‌کند. بر اساس الگوهای تحلیلی نهادهای امنیتی، جریان‌های افراطی مراحل رشد شورش را از ایجاد هویت جمعی تا درگیری‌های پراکنده طی کرده‌اند. تداوم این وضعیت خطر بروز منازعات سازمان‌یافته را افزایش می‌دهد و ضرورت بازنگری در ساختارهای همگرایی اجتماعی را برجسته می‌سازد. در ادامه این مطلب را می خوانید:

****

تغییرات جمعیتی و تنش های هویتی

در ۲۱۹ سال نخست تاریخ آمریکا، تمام رؤسای جمهور مردانی سفیدپوست بودند. تقریباً تمام سناتورها، نمایندگان مجلس، قضات دادگاه عالی و اعضای کابینه نیز همین‌گونه بودند. اینکه بنیان‌گذاران اولیه، نسل‌کشی گسترده بومیان آمریکا را تأیید کرده بودند، یا اینکه بسیاری از آن‌ها برده‌دار بودند، فصل‌های ناخوشایندی در روایتِ اسطوره‌ایِ «آزادی و فرصت‌های بی‌کران» بود. همان‌طور که صرب‌ها «نبرد کوسوو» را داشتند، روس‌ها «کی‌یف روس» (این باور که مادر روسیه از اوکراین سرچشمه گرفته) و اسپانیایی‌ها «رِکونکویستا» (که سرزمین‌هایشان را برای کاتولیک‌ها بازپس گرفتند) را داشتند؛ ما نیز «زائرانی» داشتیم که در جستجوی زندگی جدید بودند. بر اساس داستانِ بنیادین ما، این «سرنوشت آشکارِ» مردم ما بود — دست‌کم آن‌هایی که سفیدپوست و پروتستان بودند — که در سراسر قاره گسترش یابند و ثروت‌های آن را درو کنند.

انتخاب باراک اوباما، رئیس‌جمهوری با پوست تیره و نامِ میانیِ مسلمان، آن اسطوره را درهم شکست. پیروزی او گواهی روشن بر این بود که ترکیب جمعیتی آمریکا و توازن قدرت سیاسی در حال تغییر است. آمریکایی‌ها نه تنها برای نخستین بار رئیس‌جمهوری سیاهپوست داشتند، بلکه اکثریت اعضای کابینه اوباما نیز غیرسفیدپوست بودند. این تغییر بنیادین و تکان‌دهنده که در چهره‌های دولت جدید نمایان بود، توسط تخمین‌های جمعیتی سال ۲۰۱۲ اداره سرشماری نیز تأیید شد؛ آماری که نشان داد برای اولین بار در تاریخ، اکثریت نوزادان متولد شده در ایالات متحده، غیرسفیدپوست بوده‌اند. جمعیت اسپانیایی‌تبارها و آسیایی‌ها در ده سال پیش از ۴۳ درصد رشد کرده بود، در حالی که جمعیت سفیدپوستان تنها ۶ درصد افزایش یافته بود. احتمالاً تا سال ۲۰۴۵، تعداد اقلیت‌ها در آمریکا از اکثریت سفیدپوستان پیشی خواهد گرفت. به گفته اندرو چرلین، جامعه‌شناس دانشگاه جانز هاپکینز، این سرشماری یک «نقطه عطف» بود؛ چرا که به ما نشان داد تا چه اندازه به کشوری چندفرهنگی تبدیل شده‌ایم.

انحراف رادیکال از سنت ها

در سال ۲۰۱۵، لین مانوئل میراندا، آهنگساز اهل نیویورک با تبار پورتوریکو و مکزیکی، نمایش «همیلتون» را برای نخستین بار روی صحنه برادوی برد. در این نمایش، تمام پدران بنیان‌گذار آمریکا توسط بازیگران رنگین‌پوست بازی می‌شدند. این نمایش موفقیتی خیره‌کننده به دست آورد؛ اما برای کسانی که زمانی در آمریکا احساس امنیت و جایگاه می‌کردند، این اتفاق به معنای انحرافی رادیکال از سنت‌ها بود. بسیاری از شهروندان سفیدپوست، به‌ویژه در مناطق روستایی، از پیش احساس می‌کردند که از نظر اقتصادی به حاشیه رانده شده‌اند. از سال ۱۹۸۹، کیفیت زندگی طبقه کارگر سفیدپوستی که تحصیلات دانشگاهی نداشت، تقریباً از هر جنبه‌ای در حال سقوط بود: سهم آن‌ها از درآمد کاهش یافته بود، نرخ خانه‌دار شدن و ازدواجشان به شدت سقوط کرده بود و امید به زندگی‌شان کاهش یافته بود. (این وضعیت برای خانواده‌های سیاهپوست یا لاتین‌های طبقه کارگر، و یا خانواده‌هایی که سرپرست آن‌ها فارغ‌التحصیل دانشگاه بود، صادق نبود؛ استانداردهای زندگی این گروه‌ها بین سال‌های ۱۹۸۹ تا ۲۰۱۶ ثابت مانده یا اندکی بهبود یافته بود).

گسترش روزافزون تجارت جهانی، صنعت تولید در آمریکا را تهی کرده بود. شهروندان شهر «هومستد» در پنسیلوانیا و «یانگ‌زتاون» در اوهایو، شاهد ناپدید شدن شغل‌های اتحادیه‌ای در کارخانه‌های فولاد محلی بودند و سپس دیدند که این کارخانه‌ها به طور کامل تعطیل شدند. آن‌ها شاهد بودند که فرزندانشان به جنگ‌های خارجی می‌روند و با دست خالی به کارهایی با حداقل دستمزد و بدون هیچ مزایایی بازمی‌گردند. آن‌ها داشتند دوستانشان را به دلیل اعتیاد به مواد افیونی یا خودکشی از دست می‌دادند.

احساس عمیق بیگانگی ترامپ را به قدرت رساند

سفیدپوستانِ طبقه کارگر، سال‌ها به عنوان «ستون فقرات آمریکا» ستایش شده بودند و سبک زندگی و ارزش‌هایشان در تابلوهای «نورمن راکول» ابدی شده بود. اما حالا، به نظر می‌رسید که دولت در حال رها کردن آن‌هاست. توافق‌نامه‌های تجاری جهانی امضا می‌شدند که تنها به نفع نخبگان ساحلی و شهرنشینان بود و به بهای ضربه زدن به آن‌ها به دست می‌آمد. مهاجرت‌ها ادامه داشت و چشم‌پوشی‌هایی در مورد مهاجران غیرقانونی صورت می‌گرفت.

برای سفیدپوستانِ در حال سقوط (از نظر اقتصادی و اجتماعی)، دولت ایالات متحده درست مانند دولت هند بود که بنگالی‌ها را به مهاجرت به «آسام» تشویق می‌کرد، یا دولت اندونزی که جاوان‌ها را به «پاپوآ غربی» می‌راند، و یا دولت سریلانکا که سینه‌هالی‌ها را به مناطق تامیلی فرستاده بود. آمریکایی‌های سفیدپوست می‌دیدند که جوانانی از کشورهایی مثل هند و چین — که زبان اولشان انگلیسی نبود و دینشان مسیحیت نبود — شغل‌های پردرآمد دنیای تکنولوژی را می‌گیرند و «رویای آمریکایی‌ای» را زندگی می‌کنند که دیگر برای خودِ آن‌ها وجود نداشت.

ترامپ به طور شهودی دریافت که این احساس عمیقِ «بیگانگی» می‌تواند او را به قدرت برساند. به همین دلیل، او فقط بر تفرقه افکندن و تخریب مسلمانان یا آمریکایی‌های سیاهپوست به عنوان «دیگری» تمرکز نکرد؛ بلکه بر این نکته تأکید ورزید که جایگاهِ اکثریت سابق (سفیدپوستان) تنزل یافته است؛ یعنی همان «پسران خاکِ» آمریکا. او نیز مانند دیگر تاجران فرصت‌طلبِ قومی پیش از خود، تمام گله‌ها و رنج‌های آمریکایی‌های سفیدپوست، مرد، مسیحی و روستایی را در چارچوبی ساده‌شده قرار داد؛ چارچوبی که آن‌ها را به عنوان قربانیانی نشان می‌داد که میراث برحقشان را به سرقت برده‌اند. او مدام از چیزهایی حرف می‌زد که در حال از دست رفتن بودند: حقوق مذهبی، حق مالکیت اسلحه و فرصت‌های شغلی. شعار انتخاباتی او، وعده بازگشت به دوران شکوه بود: «عظمت آمریکا را دوباره به آن بازگردانیم». مردم در او کسی را می‌دیدند که با تمام نامزدهای دیگر متفاوت بود؛ کسی که زندگی و رنج آن‌ها را می‌دید و به رسمیت می‌شناخت. در ژانویه ۲۰۱۷، او در سخنرانی تحلیف خود، وضعیت آن‌ها را «ویرانی آمریکایی» توصیف کرد. به ملت گفت: «درد آن‌ها، درد ماست؛ رویاهای آن‌ها، رویاهای ماست و موفقیت آن‌ها، موفقیت ما خواهد بود.»

شکاف میان جمعیت شهری و روستایی

امروزه در ایالات متحده، آمریکایی‌های سفیدپوست به طور نامتوازنی در مناطق روستایی سراسر شمال شرق، میان‌غرب و ایالت‌های کوهستانی متمرکز شده‌اند؛ در حالی که غیرسفیدپوستان بیشتر در مناطق شهری، جنوب و در امتداد سواحل حضور دارند. این شکافِ «شهر-روستا» به یکی از ویژگی‌های حیاتی در سایر جنبش‌های راست افراطی نیز تبدیل شده است؛ مانند ترکیه و تایلند، جایی که توزیع سرزمینیِ قدرت و منابع اقتصادی به طور فزاینده‌ای در شهرهای بزرگ متمرکز شده است؛ شهرهایی که معمولاً نسبت به مناطق روستاییِ یکدست‌تر، چندفرهنگی‌تر هستند. جنبش‌هایی که از نظر جغرافیایی متمرکز و عمدتاً روستایی هستند، احتمال بیشتری دارد که به مقاومت‌های خشونت‌آمیز روی آورند؛ زیرا در مناطقی که از پایتخت دور هستند، جذب سرباز، جمع‌آوری بودجه و گریز از دست پلیس آسان‌تر است. این موضوع در مورد سنی‌ها در سوریه، مردم «مورو» در میندانائو و پاپوآها در پاپوآی غربی صادق بود. تندروها در شهرهای آمریکا نیز وجود دارند، اما آن‌ها بیشتر در مناطق روستایی یافت می‌شوند؛ مناطقی که درصد بالاتری از سربازان سابق ارتش در آن ساکن هستند و فرهنگ مالکیت اسلحه در آن‌ها ریشه عمیقی دارد.

گله‌مندی‌های «پسران خاک»، حتی اگر همیشه مشروع نباشند، اما اغلب عمیقاً احساس می‌شوند؛ و دقیقاً همین مسئله است که باعث می‌شود سخنانِ رهبران سیاسی همچون ترامپ تا این حد اثرگذار باشد. رهبران «آی‌.ر.اِی موقت» (Provisional IRA) از خشم واقعی کاتولیک‌های ایرلندی نسبت به تبعیض‌های اقتصادی و سیاسی به دست پروتستان‌ها بهره‌برداری کردند. (خبرآنلاین: در آمریکا این کلمه به شاخه اصلی و مسلح ارتش جمهوری‌خواه ایرلند در دوران درگیری‌های خونین ایرلند شمالی معروف به The Troubles اطلاق می‌شود که رویکردی قاطعانه و مسلحانه برای اخراج نیروهای بریتانیایی داشتند.) رهبران حماس بر ناراحتی عمیق فلسطینی‌ها از دست دادن سرزمینشان دست گذاشتند. حزب جمهوری‌خواه نیز با پذیرفتن گله‌مندی‌های آمریکایی‌های سفیدپوست، شبیه به دیگر احزاب سیاسی شده است که حامی جنبش‌های «پسران خاک» در سراسر جهان بوده‌اند: مانند حزب رادیکال صرب در یوگسلاوی، حزب اسلامی فیلیپین در میندانائو، اتحاد ملی تامیلی در سریلانکا و احزاب راست افراطی که در اروپا ظهور کرده‌اند. برای مثال، «دموکرات‌های سوئد» با محور قرار دادن مسئله مهاجرت، تبلیغات کردند و رای آوردند. در آلمان، حزب پوپولیست «جایگزین برای آلمان» (AfD) پس از بحران پناهجویان سوری در سال ۲۰۱۵، از یک حزب شکست‌خورده به دومین حزب بزرگ کشور تبدیل شد. حزب «آزادی» اتریش نیز پس از دشواری‌های اوایل دهه ۲۰۰۰، در انتخابات ۲۰۱۷ با پلتفرم ضدمهاجرتی خود به موفقیتی عظیمی دست یافت و اکنون قدرت را با جناح راستِ میانه تقسیم می‌کند.

شبکه های اجتماعی و تقویت احساس مظلومیت و حق طلبی محافظه کاران سفیدپوست

تأکید ترامپ بر گله‌مندی‌ها و رنج‌ها، توسط دیگر «تاجران فرصت‌طلب قومی» تقویت شد؛ کسانی که تئوری‌های توطئه و نیمه‌حقیقت‌هایشان را به خوردِ مخاطبانی آسیب‌پذیر می‌دادند که از پیش متقاعد شده بودند تحت حمله هستند. خبرگزاری «برایت‌بارت» (Breitbart News) به رهبری استیو بنن، استراتژیست ارشد انتخاباتی ترامپ، بر آنچه بنن اخبار «راستِ جایگزین» (alt-right) می‌نامید، تأکید می‌کرد. این اخبار بر خطرات مهاجرت و احتمال استقرار «شریعت» در آمریکا متمرکز بود. مایک سرنوویچ، چهره‌ای در شبکه‌های اجتماعی، با پخش تئوری‌های توطئه‌ای مانند «پیتزاگیت» — که ادعا می‌کرد دموکرات‌ها شیطان‌پرست و پدوفیل هستند — صدها هزار دنبال‌کننده در توییتر جذب کرد و توانست شبکه فاکس را متقاعد کند تا داستان‌هایش را منتشر کند.

الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی — و توییت‌های پیاپی و سریع ترامپ — احساس مظلومیت و حق‌طلبی را در میان محافظه‌کاران سفیدپوست تقویت کرده است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۶ توسط پژوهشگران دانشگاه پرینستون و دانشگاه نیویورک نشان داد کسانی که خود را محافظه‌کار یا جمهوری‌خواه می‌دانند، نسبت به دموکرات‌ها و لیبرال‌ها، تمایل بیشتری به به‌اشتراک گذاشتن اخبار جعلی داشتند. پژوهشگران دانشگاه آکسفورد نیز به طور مشابه دریافتند که محافظه‌کاران بسیار بیشتر از لیبرال‌ها، اطلاعاتی را پخش می‌کنند که به طور عمدی گمراه‌کننده یا نادرست است. این الگو در آخرین انتخابات سال ۲۰۱۹ در بریتانیا نیز مشاهده شد. کلیر واردل، یکی از متخصصان برجسته شبکه‌های اجتماعی، دریافت که حزب محافظه‌کار تبلیغاتی را منتشر کرده که ۸۸ درصد محتوای آن توسط «راستی‌آزمایان» (Fact-checkers) به عنوان گمراه‌کننده شناسایی شده بود؛ در حالی که چنین وضعیتی در مورد سایر احزاب وجود نداشت.

تهدید جایگاه؛اقلیت ها بیشتر از سفیدپوستان می شوند

ترامپ به نامزدهای آینده نشان داد که چگونه می‌توان بخش خاصی از رای‌دهندگان سفیدپوست را تثبیت و آن‌ها را برای حضور در صندوق‌های رای بسیج کرد. یک مطالعه بسیار متقاعدکننده نشان داد که بهترین عامل برای پیش‌بینی رفتار رای‌دهندگانی که رای خود را از اوباما به ترامپ تغییر دادند، تغییر در وضعیت مالی آن‌ها نبود — چرا که رفاه مالی تأثیر اندکی بر انتخاب نامزد داشت — بلکه دغدغه‌های مربوط به «تهدیدِ جایگاه» بود؛ از جمله اضطرابی عمیق درباره ظهور «آمریکای اقلیت-اکثریت» (وضعیتی که در آن اقلیت‌ها در مجموع بیشتر از سفیدپوستان می‌شوند). جاستین گست نشان داد که بهترین راه برای پیش‌بینی حمایت از حزب جمهوری‌خواه، این است که خیلی ساده از آمریکایی‌های سفیدپوستِ طبقه کارگر بپرسیم که در چند دهه گذشته، چه مقدار از قدرت و جایگاه اجتماعی خود را از دست داده‌اند. آمریکایی‌های سفیدپوستی که احساس می‌کردند در حال از دست دادن قدرت هستند، به طور قاطع به جمهوری‌خواهان رای دادند. در مطالعه‌ای دیگر، پژوهشگران دریافتند که اگر به طور آزمایشی، حسِ تهدیدِ جایگاه اجتماعی سفیدپوستان را تحریک کنند، می‌توانند حمایت آن‌ها را از سیاست‌های تنبیهی علیه اقلیت‌ها به شدت افزایش دهند.

تقریباً تمام کسانی که در یک معیار معتبر برای سنجش «رنجش نژادی»، بالاترین نمرات را گرفته بودند، در سال ۲۰۱۶ به ترامپ رای دادند؛ در حالی که تقریباً تمام کسانی که در نقطه مقابل این طیف قرار داشتند، از هیلاری کلینتون حمایت کردند. حتی با در نظر گرفتن تعصبات حزبی، رنجشِ سفیدپوستان از پیشرفت‌های سیاهپوستان و مطالبه آن‌ها برای حقوق برابر، تأثیری بسیار چشمگیر بر نتایج رای‌ها داشت. بر اساس یک تحلیل، جمهوری‌خواهانی که نمرات رنجش نژادی بالایی داشتند، حدود ۳۰ درصد بیشتر از هم‌حزبانِ کمتر رنجیده‌ی خود، از ترامپ حمایت کردند. شاید متقاعدکننده‌ترین بخش، مطالعاتی باشد که نشان می‌دهند نگرش‌های نژادی به شدت قادرند «تغییر حزب» افراد را پیش‌بینی کنند. کسانی که امروز دچار رنجش نژادی هستند، به احتمال بسیار زیاد فردا به جمهوری‌خواه تبدیل خواهند شد.

چرا ابداع رنجش نژادی

پژوهشگرانی که معیار سنجش رنجش نژادی را ابداع کردند، استدلال می‌کنند که دیدگاه‌های نژادی آمریکایی‌های سفیدپوست در نیم قرن گذشته تغییری بنیادین داشته است. آن‌ها می‌نویسند که ایالات متحده از ملتی که در آن اکثریت جمعیت باور داشتند اقلیت‌های نژادی «پایین‌تر» هستند، به ملتی تبدیل شده است که در آن بسیاری از آمریکایی‌ها معتقدند همه نژادها برابرند، اما از آفریقایی-آمریکایی‌ها و دیگر اقلیت‌ها رنج می‌برند، چون معتقدند آن‌ها در درخواستِ امتیازات ویژه و تسهیلات، زیاده‌روی می‌کنند. این نگرش‌ها، در کنار ضدسیاهپوست بودن، توسط تقدسِ «فردگراییِ سخت‌کوش» تغذیه می‌شوند: سفیدپوستانِ رنجیده احساس می‌کنند سیاهپوستان با درخواست حمایت و حفاظت دولت، به ارزش‌های مرتبط با «اخلاق کاری پروتستان» پایبند نیستند. در مطالعه ملی انتخابات آمریکا در سال ۲۰۱۶، حدود ۴۰ درصد از آمریکایی‌ها (و تقریباً ۵۰ درصد از سفیدپوستان) را می‌شد در دسته «رنجیدگان نژادی» قرار داد؛ آماری که نشان می‌دهد این شکلِ جدید و نامحسوس‌ترِ تعصب، بسیار رایج است. به یاد داشته باشید، این‌ها نیستند که از شدت فقر، جنگ‌های داخلی را به راه می‌اندازند، بلکه کسانی هستند که زمانی دارای امتیاز بودند و حالا احساس می‌کنند جایگاهی را که به زعم خودشان «حقشان» بوده، در حال از دست دادن هستند.

در طول تاریخ، انسان‌ها زمان و انرژی زیادی را صرف توجیه ادعاهایشان بر سر مالکیت یک مکان یا جایگاه کرده‌اند. جنوبی‌های آمریکا پس از جنگ داخلی همین کار را کردند: گروه‌هایی مانند «دختران متحد کنفدراسیون»، «انجمن سربازان سابق متحد کنفدراسیون» و «کیو.کی.کی»[۱] (Ku Klux Klan)، که نمی‌خواستند واقعیتِ شکست را بپذیرند، با دقت روایتی را طراحی کردند از جنوبیِ باوقار و مبادی آدابی که فرهنگ و سبک زندگی‌اش توسط شمالِ پول‌پرست و صنعتی نابود شده بود. نمادهای کنفدراسیون — از بناهای یادبود و عمارت‌های اربابی گرفته تا پرچم‌ها — روایتِ «آرمان از دست رفته» را ترویج می‌کردند: نوستالژی برای دوران بهتر و ساده‌تری در آمریکا، زمانی که سلطه‌ی جنوب بدون هیچ چالش و رقیبی پذیرفته شده بود.

ترامپ در پی شکستش در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۰، روایتی مشابه را سرهم کرد. درست همان‌طور که طرفداران کنفدراسیون به داستان «آرمان از دست رفته» چسبیده بودند — و می‌گفتند جنوبی‌ها مردان برتری داشتند و هرگز واقعاً شکست نخوردند — ترامپ نیز همین کار را کرد و پافشاری نمود که او در واقع نباخته است و از آن مهم‌تر، ادعا کرد که انتخابات از «وارثان برحقش» به سرقت رفته است. پس از آنکه حمله به ساختمان کنگره نتوانست نتایج دلخواه او را به بار آورد، افسانه‌ی ترامپ دقیقاً همان خط داستانی را به او و پیروانش داد که به آن نیاز داشتند. [با این روایت، آن‌ها پذیرفتند که] مهاجران را بیرون نرانده‌اند، بلکه فقط از آن‌ها خواسته‌اند طبق قوانین بازی کنند؛ آن‌ها نابردبار نبودند، بلکه به خدا احترام می‌گذاشتند؛ آن‌ها افراط‌گرا نبودند، بلکه وطن‌پرستانی بودند که به کشورشان اهمیت می‌دادند. و این همان چیزی بود که آن‌ها برایش می‌جنگیدند.

****

چرا یک جنبش به خشونت روی می آورد؟

انتخابات سال ۲۰۲۰ برای جمهوری‌خواهان ویران‌گر بود. آن‌ها با تعداد رای‌دهندگانی رکوردشکن برای حمایت از رئیس‌جمهور مستقر (ترامپ) به صندوق‌ها رفتند، اما با این حال، کاخ سفید را با اختلاف بیش از هفت میلیون رای از دست دادند. دو ماه بعد، پیروزی دموکرات‌ها در ایالت جورجیا — که یکی از ایالت‌های کلیدی و نوسانی در انتخابات ریاست‌جمهوری بود — باعث شد تا معاون رئیس‌جمهور جدید، که زنی سیاه‌پوست و آسیایی-جنوب شرقی اهل کالیفرنیا بود، تبدیل به «رای تعیین‌کننده» در مجلس سنا شود.

یک جنبش زمانی به خشونت روی می‌آورد که تمام امیدها را از دست بدهد. همان‌طور که حمله به ساختمان کنگره به وضوح نشان داد، شهروندانی که در جناح راست قرار دارند، دیگر فقط از سقوط جایگاه اجتماعی خود رنجیده نیستند، بلکه حالا باور کرده‌اند که کل سیستم علیه آن‌هاست و طوری طراحی شده که آن‌ها شکست بخورند. هر کسی که به او اعتماد داشتند — از شبکه فاکس نیوز گرفته تا سناتورهایشان — همین را به آن‌ها گفته است. در نظرسنجی‌ای که چند روز پس از محاصره ساختمان کنگره انجام شد، نزدیک به سه چهارمِ رای‌دهندگان احتمالیِ جمهوری‌خواه، همچنان به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری شک داشتند. نظرسنجی‌ها همچنین فاش کرد که ۴۵ درصد از جمهوری‌خواهان از حمله به ساختمان کنگره حمایت می‌کردند. حتی بیش از شش ماه پس از انتخابات، اکثریت جمهوری‌خواهانِ مورد بررسی، همچنان ادعا می‌کردند که انتخابات به سرقت رفته و دونالد ترامپ رئیس‌جمهور واقعی است. حتی مراسم صلح‌آمیزِ تحلیف رئیس‌جمهور بایدن نیز نتوانست دیدگاه‌های آن‌ها را تغییر دهد.

آمریکایی‌ها در تمام طیف‌های سیاسی، به جای آنکه از خشونت فاصله بگیرند، بیش از پیش در حال پذیرفتنِ خشونت به عنوان ابزاری برای دستیابی به اهداف سیاسی هستند. داده‌های نظرسنجی‌های اخیر نشان می‌دهد که ۳۳ درصد از دموکرات‌ها و ۳۶ درصد از جمهوری‌خواهان، استفاده از خشونت را «تا حدی توجیه‌پذیر» می‌دانند؛ در حالی که در سال ۲۰۱۷، تنها ۸ درصد از مردم هر دو حزب چنین احساسی داشتند. نظرسنجی اخیر دیگری نشان داد که ۲۰ درصد از جمهوری‌خواهان و ۱۵ درصد از دموکرات‌ها بر این باورند که اگر تعداد زیادی از اعضای حزب مقابل بمیرند، اوضاع ایالات متحده بهتر خواهد شد. اما چه زمانی است که خشونت‌های پراکنده، به یک جنگ داخلی تبدیل می‌شود؟ و چگونه می‌توان دقیقاً لحظه‌ای را شناسایی کرد که در آن، امید از دست رفته است؟

سی‌آی‌ای (CIA) دهه‌هاست که برای پاسخ به این سؤال تحقیق می‌کند تا بتواند شورش‌ها را در سراسر جهان سرکوب کند — در واقع، هدفش این است که جلوی جنگ‌های داخلی را پیش از آنکه آغاز شوند، بگیرد. اگرچه مأموریت این سازمان، ارائه اطلاعات درباره کشورهای خارجی است، اما یک گزارش از سال ۲۰۱۲ که از حالت محرمانه خارج شده، پرده از این برمی‌دارد که «افراط‌گراییِ بومی» معمولاً چگونه تکامل می‌یابد. این گزارش اشاره می‌کند که اکثر شورش‌ها در طول چرخه حیات خود، «مراحل رشد مشابهی را طی می‌کنند». در مرحله‌ی «پیش‌شورش»، گروهی شروع به شناسایی مجموعه‌ای از رنج‌های مشترک می‌کنند و بر اساس یک روایتِ گیرنده و جذاب، یک هویت جمعی می‌سازند — همان داستان یا افسانه‌ای که به آن‌ها کمک می‌کند تا حامیان خود را بسیج کرده و اقداماتشان را توجیه کنند. سپس شروع به جذب نیرو می‌کنند و برخی از این نیروها حتی برای آموزش به خارج از کشور می‌روند. و در نهایت، شروع به ذخیره‌سازی سلاح و تجهیزات می‌کنند.

تشکیل گروه شبه نظامی در مرحله اول: «پیش شورش» ؛تقویت تروریسم راست گرا در زمانی که جمهوری خواهان در قدرت نبودند

ایالات متحده احتمالاً در اوایل دهه ۱۹۹۰ و با تشکیل گروه‌های شبه‌نظامی، وارد مرحله «پیش‌شورش» شد. این اتفاق در پی رویارویی‌های مرگباری رخ داد که ابتدا در «روبی ریج» در ایالت آیداهو اتفاق افتاد — جایی که ماموران فدرال، همسر و پسرِ «رندی ویور»، فعال راست‌گرا را به قتل رساندند — و سپس در محاصره پنجاه و یک روزه در «واکو» در ایالت تگزاس؛ حادثه‌ای که پس از تلاش اف‌بی‌آی (FBI) برای حمله به اقامتگاه «برنچ داویدیان‌ها» و آتش زدن آن توسط خودشان، منجر به مرگ هشتاد نفر، از جمله بیست و دو کودک شد. تا اواسط دهه ۹۰، گروه‌های شبه‌نظامی تقریباً در هر پنجاه ایالت فعال شده بودند و اوج فعالیت آن‌ها درست پس از آن بود که «تیموتی مک‌وی» با کشتن ۱۶۸ نفر در اوکلاهما سیتی، مرگبارترین حمله تروریستی داخلی در تاریخ آمریکا را رقم زد. تعداد این گروه‌های شبه‌نظامی در ایالات متحده دوباره از سال ۲۰۰۸، یعنی زمانی که باراک اوباما به ریاست‌جمهوری رسید، شروع به رشد کرد. پیش از سال ۲۰۰۸، تنها حدود ۴۳ گروه شبه‌نظامی وجود داشت، اما تا سال ۲۰۱۱، این تعداد به ۳۳۴ گروه رسید.

شبه‌نظامیان امروزی از نظر ماهوی با گروه‌های گذشته متفاوت‌اند. در دهه ۱۹۷۰، بیشترِ گروه‌های افراطیِ خشونت‌طلب در ایالات متحده، گرایش‌های چپ داشتند؛ اما امروز، کمتر از یک چهارم آن‌ها چنین گرایشی دارند. در دوران ریاست‌جمهوری اوباما، کشور شاهد افزایش سازمان‌های راست افراطی بود که برای حملاتی با انگیزه‌های نژادی توطئه می‌کردند. امروزه حدود ۶۵ درصد از افراط‌گرایان راست در آمریکا، دارای عناصر «برتری‌پنداری سفیدپوستان» هستند. این گروه‌ها، به تعبیر اف‌بی‌آی (FBI)، «با انگیزه نفرت از سایر نژادها و مذاهب» فعالیت می‌کنند و نسبت به شبه‌نظامیان گذشته، سلاح‌ها و اعضای بیشتری دارند. زیرمجموعه‌ای از آن‌ها — حدود ۲۹ درصد — همچنین عضو جنبش «شهروندان مستقل» هستند که هرگونه اعتبار دولت فدرال را رد می‌کنند. دو مورد از سرشناس‌ترین گروه‌های شبه‌نظامی آمریکا، یعنی «قسم‌خوران» (Oath Keepers) و «سه درصدی‌ها» (Three Percenters)، پس از ریاست‌جمهوری اوباما و بر اساس این باور شکل گرفتند که دولت فدرال «در پی نابودی آزادی‌های آمریکایی‌هاست». عضو جدیدتر این جمع، گروه ضدِ مهاجر و تماماً مردانه‌ی «پسران مغرور» (Proud Boys) است. تا مارس ۲۰۲۱، ده نفر از مرتبطین با گروه «قسم‌خوران» به دلیل کمک به سازماندهی محاصره ساختمان کنگره در ۶ ژانویه بازداشت شده‌اند. اما نکته نگران‌کننده‌تر این است که اعضای هر سه سازمان، در روزهای منتهی به ۶ ژانویه فعالانه با یکدیگر در ارتباط بودند، که این موضوع نشان‌دهنده یک اتحاد احتمالی است. به گفته «جی‌جی مک‌نب»، یکی از متخصصان جهانی سازمان‌های افراطی: «شما در گذشته با گروه‌های متمایزی روبرو بودید — شهروندان مستقل، معترضان به مالیات، شبه‌نظامیان، بقاطلبان، قسم‌خوران و سه درصدی‌ها — اما فکر می‌کنم آن‌ها اکنون در حال تبدیل شدن به یک خانواده‌ی بزرگ و آشفته هستند.»

 مرحله دوم شورش: درگیری های آغازین

تروریسم راست‌گرا پیش از این، بسته به اینکه چه کسی رئیس‌جمهور بود، کم و زیاد می‌شد: زمانی که یک جمهوری‌خواه در کاخ سفید بود، این تروریسم کاهش می‌یافت و زمانی که یک دموکرات در قدرت بود، شدت می‌گرفت. اما رئیس‌جمهور ترامپ این الگو را شکست. برای نخستین بار، گروه‌های خشونت‌طلبِ راست‌گرا در دوران یک دولت جمهوری‌خواه، فعالیت‌های خود را افزایش دادند. رئیس‌جمهور به جای آنکه سعی کند صداهای افراطی‌تر در میان حامیانش را آرام کند یا آن‌ها را به حاشیه براند، آن‌ها را تشویق کرد. برای این پیروان، پیروزی ترامپ در سال ۲۰۱۶ پایانِ مبارزه‌ی آن‌ها نبود، بلکه آغاز آن بود. همان‌طور که ترامپ در اولین مناظره‌ی ریاست‌جمهوری‌اش در برابر جو بایدنِ دموکرات بیان کرد، آن‌ها باید «عقب می‌ایستادند و آماده می‌ماندند» [منتظر فرمان می‌ماندند].

مرحله دوم شورش، که سی‌آی‌ای آن را مرحله «درگیری‌های آغازین» می‌نامد، با اقدامات خشونت‌آمیزِ پراکنده شناخته می‌شود. حمله تیموتی مک‌وی در اوکلاهما سیتی را می‌توان به عنوان اولین نمونه از این حملات دانست که از برخی جهات، سال‌ها پیش از موعدش رخ داد. هدف شورشیان در این مرحله این است که مأموریت خود را به دنیا اعلام کنند، حمایت‌ها را جلب نمایند و دولت را تحریک کنند تا در واکنش به خشونت‌های آن‌ها، واکنشی بیش از حد و تند نشان دهد؛ تا از این طریق، شهروندان میانه‌روتر نیز رادیکال شده و به جنبش بپیوندند. مرحله دوم زمانی است که دولت متوجه گره‌های پشت این حملات می‌شود، اما به گفته‌ی سی‌آی‌ای، این خشونت‌ها اغلب نادیده گرفته شده و «به عنوان کارِ راهزنان، جنایتکاران یا تروریست‌ها» قلمداد می‌شوند. برای بسیاری از آمریکایی‌ها، تیموتی مک‌وی یک عامل «تک‌رو» به نظر می‌رسید؛ اما مک‌وی و همدستش، تری نیکولز، مظنون به عضویت در شبه‌نظامیان میشیگان بودند. در سال ۲۰۱۲، تعداد حملات و توطئه‌های تروریستی راست‌گرا چهارده مورد بود؛ اما تا اوت ۲۰۲۰، این رقم به شصت و یک مورد رسید که یک رکورد تاریخی است.

مرحله شورش آشکار؛ خشونت های مستمر افراط گرایان

مرحله «شورش آشکار»، که طبق گزارش سی‌آی‌ای آخرین مرحله است، با خشونت‌های مستمر شناخته می‌شود؛ جایی که افراط‌گرایانِ هر روز فعال‌تر، حملاتی را آغاز می‌کنند که ترکیبی از تروریسم و جنگ‌های چریکی است؛ اقداماتی نظیر ترورهای هدفمند، کمین‌ها و همچنین حملات سریع و برق‌آسایی (بزن و دررو) به واحدهای پلیس و نظامی. این گروه‌ها همچنین تمایل دارند از سلاح‌های پیشرفته‌تری مانند بمب‌های دست‌ساز استفاده کنند و به جای حمله به افراد، زیرساخت‌های حیاتی (مانند بیمارستان‌ها، پل‌ها و مدارس) را هدف قرار دهند. در این حملات، تعداد جنگجویان بیشتر می‌شود و برخی از آن‌ها تجربه میدان نبرد را دارند. در این مرحله، اغلب شواهدی از «نفوذ شورشیان و تخریب درونی در ارتش، پلیس و سازمان‌های اطلاعاتی» دیده می‌شود. همچنین اگر حمایت‌های خارجی از شورشیان در جریان باشد، در این مرحله است که این حمایت‌ها آشکارتر می‌شود. در این وضعیت، افراط‌گرایان سعی می‌کنند مردم را مجبور کنند که یکی از دو طرف را انتخاب کنند؛ آن‌ها این کار را تا حدی با نشان دادن این موضوع به شهروندان انجام می‌دهند که دولت دیگر قادر نیست امنیت آن‌ها را تأمین کند یا نیازهای اولیه را فراهم آورد. شورشیان تلاش می‌کنند ثابت کنند که این آن‌ها هستند که باید قدرت سیاسی را در دست داشته باشند و این آن‌ها هستند که باید حکومت کنند. هدف نهایی، تخریب اعتبار دولت و افزایش حمایت‌ها از اقدامات افراطی است تا از این طریق، یک جنگ داخلی گسترده‌تر به راه بیفتد.

ایالات متحده امروز در کجاست؟ ما یک «آنوکرسیِ» [نظام میان‌رده بین دموکراسی و دیکتاتوری] تفرقه‌یافته هستیم که با سرعت در حال نزدیک شدن به مرحله «شورش آشکار» است؛ و این یعنی ما به جنگ داخلی بسیار نزدیک‌تر هستیم تا آن چیزی که هر یک از ما دوست داریم باور کنیم. محاصره ساختمان کنگره، دولت را در وضعیتی قرار داد که دیگر نمی‌تواند تهدیدی را که گروه‌های راست افراطی برای ایالات متحده و دموکراسی‌اش ایجاد کرده‌اند، نادیده بگیرد. اتفاقات ۶ ژانویه، در واقع بیانیه‌ی رسمیِ دست‌کم برخی گروه‌ها — مانند «قسم‌خوران» — بود که اعلام کردند در حال حرکت به سمت خشونتِ تمام‌عیار هستند. بسیاری از افراد حاضر در جمعیت، این تصمیم را با تابلوها و تی‌شرت‌های سیاهی که روی آن‌ها نوشته شده بود «جنگ داخلی ماگا، ۶ ژانویه ۲۰۲۱» فریاد می‌زدند. در حقیقت، حمله به ساختمان کنگره را می‌توان به راحتی اولین مورد از سلسله حملات سازمان‌یافته در مرحله «شورش آشکار» دانست. این حمله، زیرساخت‌ها را هدف قرار داد. نقشه‌هایی برای ترور برخی سیاست‌مداران وجود داشت و تلاش‌هایی برای هماهنگی فعالیت‌ها صورت گرفت. همچنین، تعداد زیادی از جنگجویان در این حمله حضور داشتند که برخی از آن‌ها تجربه میدان نبرد را داشتند. تصور می‌شود دست‌کم ۱۴ درصد از کسانی که بازداشت و متهم شده‌اند، با ارتش یا نیروهای انتظامی ارتباط داشته‌اند.

همان‌طور که تیم آلبرتا، خبرنگار ارشد سیاسی پولی‌تیکو، پس از این شورش در توئیتی نوشت: «چیزهایی که در ۷۲ ساعت گذشته شنیده‌ام — از اعضای کنگره و دوستانم در نیروهای انتظامی گرفته تا صاحبان فروشگاه‌های اسلحه و طرفداران سرسخت ماگا — به شدت تکان‌دهنده و وحشت‌آور است. ما باید خودمان را برای موجی از خشونت در این کشور آماده کنیم؛ نه فقط برای چند هفته آینده، بلکه برای چند سال پیش‌ رو.»

ما هنوز نمی‌دانیم که آیا حمله به ساختمان کنگره تکرار خواهد شد یا تبدیل به یک الگو می‌شود. اگر چنین شود، آمریکایی‌ها کم‌کم احساس ناامنی خواهند کرد و حس می‌کنند که دولت دیگر از آن‌ها محافظت نمی‌کند. آن‌ها این سؤال را پیش می‌کشند که «اصلاً چه کسی قدرت را در دست دارد؟». در این میان، برخی از هرج و مرج موجود سوءاستفاده می‌کنند تا از طریق خشونت، به چیزهایی دست یابند که نتوانستند از طریق روش‌های متداول و قانونی به دست آورند. آنجاست که خواهیم فهمید واقعاً وارد مرحله «شورش آشکار» شده‌ایم. اما در حال حاضر، یک چیز روشن است: افراط‌گرایان در آمریکا در حال سازمان‌یافته‌تر شدن، خطرناک‌تر شدن و مصمم‌تر شدن هستند و آن‌ها قصد ندارند به این راحتی‌ها کنار بروند.

پانوشت:

[۱] - KKK یک سازمان نژادپرستانه، سفیدپوست‌طلب و تروریستی در آمریکاست که هدفش حفظ «برتری سفیدپوستان» و مبارزه با هر کسی است که سفیدپوست نباشد (به‌ویژه سیاهپوستان).

۲۱۶۲۱۶