شش مسئله ملی دردستورکار دانشگاهیان؛ ازناترازی ارزی تا ذخیره‌سازی انرژی
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور گفت: مأموریت امروز دانشگاه‌ها تبدیل «دانایی» به «توانایی» است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، میرسامان پیشوایی، رئیس سازمان بسیج اساتید کشور و عضو هیئت علمی و استاد تمام دانشگاه علم و صنعت ایران، در جمع استادان دانشگاه‌های استان مرکزی با اشاره به ضرورت عبور از کمیت‌گرایی در نظام علمی و حرکت به سمت حل مسائل واقعی کشور گفت: ایران در چهار دهه گذشته دستاوردهای ارزشمندی در عرصه تولید علم داشته است، اما مأموریت امروز دانشگاه‌ها تبدیل «دانایی» به «توانایی» و بهره‌گیری از ظرفیت علمی کشور برای دستیابی به اقتدار ملی، تولید ثروت و تقویت توان اقتصادی است.
وی با اشاره به تحولات اخیر کشور، نقش‌آفرینی مردم را یکی از مهم‌ترین عوامل حفظ انسجام و استمرار حرکت‌های اجتماعی دانست و تصریح کرد: مردم در بسیاری از مقاطع جلوتر از مسئولان حرکت کرده‌اند و با حضور آگاهانه و مسئولانه خود، اجازه نداده‌اند حرکت‌های مردمی و اجتماعی دچار رکود و سردی شود.
پیشوایی با اشاره به استمرار تجمعات مردمی در میادین شهر افزود: در برخی موارد، با وجود کاهش یا قطع حمایت‌های مالی دستگاه‌های اجرایی و شهرداری‌ها، مردم با مشارکت مالی و تشکیل صندوق‌های مردمی، هزینه‌های مورد نیاز برای استمرار این تجمعات را تأمین کرده‌اند که این موضوع نشان‌دهنده جایگاه سرمایه اجتماعی و اراده مردمی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های کشور است.
رشد علمی ایران؛ دستاورد شکل‌گیری جریان نهادی
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور در تشریح روند پیشرفت علمی ایران پس از انقلاب اسلامی با محوریت موضوع خیزش علمی اظهار کرد: رتبه علمی ایران در سال 1380 حدود 80 جهان بود، اما این جایگاه تا سال 1391 به رتبه 17 ارتقا یافت و کشور در مقاطعی سریع‌ترین شتاب رشد علمی جهان را تجربه کرد.
وی تصریح کرد: چنین پیشرفتی را نمی‌توان صرفاً به تلاش چند فرد یا نخبه نسبت داد، بلکه شکل‌گیری یک جریان نهادی و ایجاد سازوکارهای پشتیبان علم و فناوری، زمینه‌ساز این تحول بوده است.
پیشوایی با اشاره به نقش راهبردی و راهبری رهبر شهید انقلاب در توسعه علمی کشور عنوان کرد: توجه مستمر به علم و فناوری صرفاً در حد توصیه و ترسیم چشم‌انداز باقی نماند، بلکه در موارد متعددی به شکل‌گیری نهادهای مؤثر در این حوزه منجر شد.
وی تشکیل بنیاد ملی نخبگان و معاونت علمی ریاست جمهوری را از نمونه‌های این رویکرد دانست و افزود: ایجاد پارک‌های علم و فناوری، مراکز رشد و توسعه زیرساخت‌های دانشگاهی نیز در امتداد همین نگاه راهبردی شکل گرفت تا ظرفیت علمی کشور از مرحله تولید دانش عبور کند و به مؤلفه‌ای برای اقتدار و تولید ثروت ملی تبدیل شود.
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با اشاره به تأکیدات رهبر شهید انقلاب بر ضرورت آمایش آموزش عالی خاطرنشان کرد: توزیع رشته‌ها و ظرفیت‌های دانشگاهی باید متناسب با مزیت‌های منطقه‌ای و نیازهای واقعی کشور باشد و نمی‌توان بدون توجه به ظرفیت‌های جغرافیایی و اقتصادی مناطق، درباره استقرار رشته‌های دانشگاهی تصمیم‌گیری کرد.
وی با طرح این پرسش که چرا رشته‌های مرتبط با صنایع بندری و دریایی باید در تهران متمرکز شوند، در حالی که مناطقی مانند بندرعباس و مناطق ساحلی ظرفیت طبیعی و عملیاتی مناسب‌تری برای توسعه این رشته‌ها دارند، ادامه داد: استقرار رشته‌های دانشگاهی در کنار میدان واقعی فعالیت، ارتباط آموزش با صنعت را تقویت می‌کند و زمینه پرورش نیروهای متخصص متناسب با ظرفیت‌های منطقه‌ای را فراهم می‌آورد.
پیشوایی با اشاره به تجربه دانشگاه آنتورپ بلژیک در حوزه لجستیک دریایی اظهار کرد: بی‌توجهی به آمایش آموزش عالی، علاوه بر ایجاد تمرکز نامتوازن در برخی مناطق، موجب فاصله گرفتن دانشگاه‌ها از مسائل واقعی و ظرفیت‌های بومی کشور می‌شود.
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی عنوان کرد: علم و فناوری نخستین محور از هفت محور مورد تأکید در این بیانیه است و این موضوع جایگاه راهبردی دانش را در آینده کشور و تحقق تمدن نوین اسلامی نشان می‌دهد.
وی با بیان اینکه بخش مهمی از مؤلفه‌های اقتدار ایران در تحولات و جنگ‌های اخیر ریشه در توان علمی و فناورانه کشور دارد، افزود: پیشرفت در حوزه‌هایی مانند صنعت موشکی، فناوری هسته‌ای، صنایع پزشکی، کشاورزی و شرکت‌های دانش‌بنیان، حاصل تلاش مستمر استادان، پژوهشگران و دانشجویان ایرانی است.
پیشوایی با اشاره به شهادت حدود 300 نخبه دانشگاهی در دو جنگ 12روزه و رمضان بیان کرد: دشمن به‌خوبی می‌داند سرمایه اصلی قدرت علمی ایران صرفاً تجهیزات و تأسیسات نیست، بلکه شبکه‌ای از نخبگان، دانشمندان و نیروهای متخصص است که دانش و فناوری را در کشور تولید و بازتولید می‌کنند.
وی اضافه کرد: حذف یک دانشمند یا تخریب یک زیرساخت، هرچند می‌تواند هزینه‌ها و وقفه‌هایی برای کشور ایجاد کند، به معنای نابودی دانش بومی و توان فناورانه ایران نیست؛ چراکه این ظرفیت در قالب شبکه‌ای از متخصصان و شاگردان تربیت‌شده در کشور استمرار دارد.
شکاف میان دانایی و توانایی؛ چالش اصلی نظام علمی کشور
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با تأکید بر ضرورت ارتقای اثرگذاری دستاوردهای علمی چهار دهه گذشته اظهار کرد: ایران در گام نخست انقلاب توانست به جایگاه قابل توجهی در تولید علم دست یابد و به تعبیر بیانیه گام دوم، به کشوری دانا تبدیل شود، اما مأموریت اصلی در مرحله کنونی، تبدیل این دانایی به توانایی است.
وی با اشاره به فاصله میان جایگاه علمی ایران و عملکرد کشور در شاخص‌های نوآوری تصریح کرد: رتبه ایران در تولید علم طی سال‌های اخیر در محدوده 16 تا 18 جهان قرار داشته، اما جایگاه کشور در شاخص جهانی نوآوری (GII) عمدتاً بین رتبه‌های 60 تا 80 بوده است.
پیشوایی ادامه داد: شاخص جهانی نوآوری، توانایی کشورها در تبدیل دانش و ایده به محصول، فناوری، ثروت و ارزش اقتصادی را ارزیابی می‌کند؛ بنابراین فاصله میان جایگاه علمی ایران و رتبه آن در این شاخص، بیانگر شکافی جدی میان تولید دانش و بهره‌برداری اقتصادی از آن است.
وی افزود: مسئله اصلی این است که چرا کشوری با ظرفیت علمی قابل توجه، هنوز نتوانسته متناسب با این ظرفیت، در عرصه نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان به جایگاه مطلوب برسد. برای رفع این چالش، علاوه بر حفظ جایگاه علمی، باید از کمیت‌گرایی فاصله گرفت و به سمت کیفیت‌گرایی، کاربردی‌سازی پژوهش‌ها و تبدیل دستاوردهای دانشگاهی به مؤلفه‌های اقتدار و ثروت ملی حرکت کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران یکی از مشکلات اساسی نظام علم و فناوری کشور را ضعف در هدایت تحقیقات دانست و عنوان کرد: در حال حاضر بخش قابل توجهی از ظرفیت‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی و اعتبارات تحقیقاتی بدون جهت‌دهی مؤثر به سمت اولویت‌های راهبردی کشور فعالیت می‌کنند.
وی افزود: در بسیاری از موارد، استادان دانشگاه در انتخاب موضوعات پژوهشی خود با سازوکار مشخصی مواجه نیستند که اولویت‌های کشور و حوزه‌های نیازمند حمایت مالی و زیرساختی را به آنان معرفی کند.
پیشوایی با اشاره به تجربه شخصی خود بیان کرد: از زمان ورود به دانشگاه در سال 1380 تا رسیدن به مرتبه استاد تمامی در سال 1401، سازوکار مؤثری برای هدایت مستقیم فعالیت‌های پژوهشی خود به سمت اولویت‌های ملی مشاهده نکرده است.
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با بیان اینکه وجود اسناد بالادستی به‌تنهایی برای تحقق اهداف علمی کافی نیست، تصریح کرد: نقشه جامع علمی کشور زمانی اثرگذار خواهد بود که اولویت‌های تعیین‌شده در آن به سطح دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، نظام تخصیص اعتبار و فرآیندهای اجرایی منتقل شود.
وی این مسئله را ناشی از ضعف نظام تنظیم‌گری دانست و خاطرنشان کرد: میان سیاست‌گذاری در سطح کلان و اجرای آن در سطوح عملیاتی فاصله وجود دارد و سیاست‌ها باید به سازوکارهای اجرایی، تقسیم کار مشخص، نظام نظارت و پاسخ‌گویی و ابزارهای حمایتی متصل شوند.
سه جریان نخبگی؛ توجیه‌گری، سیاه‌نمایی و اصلاح‌گری
پیشوایی در بخش دیگری از سخنان خود با تبیین سه رویکرد در میان جریان‌های نخبگانی کشور اظهار کرد: یک جریان، رویکرد توجیه‌گرانه دارد و تلاش می‌کند همه مسائل و عملکردها را مطلوب جلوه دهد؛ به‌گونه‌ای که حتی نقد عملکرد مدیران و دستگاه‌ها را نیز برنمی‌تابد. جریان دوم رویکردی مبتنی بر سیاه‌نمایی دارد و با برجسته‌سازی مشکلات، امکان اصلاح و بهبود در چارچوب ظرفیت‌های موجود را نادیده می‌گیرد.
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با بیان اینکه هر دو رویکرد در نهایت به بن‌بست اصلاح منتهی می‌شوند، اضافه کرد: جریان سوم، جریان نخبگانی اصلاح‌گر و مسئله‌محور است که باید تقویت شود؛ در این رویکرد، مشکلات نه پنهان می‌شوند و نه به ابزاری برای تضعیف و تخریب تبدیل می‌شوند، بلکه باید مسائل را پیش از تبدیل‌شدن به بحران شناسایی کرد و برای رفع آنها راهکار عملی ارائه داد.
وی با اشاره به سه‌گانه «توجیه، تضعیف و تکلیف» به‌عنوان چارچوبی برای تبیین مسئولیت نخبگان خاطرنشان کرد: وظیفه جریان نخبگی اصیل، نه توجیه مشکلات است و نه تضعیف سرمایه‌های کشور، بلکه انجام مسئولیت و تکلیف در مسیر اصلاح، پیشرفت و حل مسائل است.
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با انتقاد از غلبه فعالیت‌های جلسه‌محور و گزارش‌محور در برخی مجموعه‌ها بیان کرد: یکی از آسیب‌های جدی کشور این است که پس از طرح یک مطالبه یا صدور فرمان راهبردی، جلسات و همایش‌های متعددی برگزار می‌شود، اما در نهایت اقدام عملی متناسب با آن شکل نمی‌گیرد.
وی با اشاره به برخی مطالبات مطرح‌شده در حوزه‌هایی مانند جنبش نرم‌افزاری و مهندسی فرهنگی عنوان کرد: در مواردی به جای طراحی سازوکار اجرایی و تقسیم کار میان دستگاه‌های مسئول، تمرکز بر برگزاری همایش و تولید مقاله درباره موضوع قرار گرفته است؛ در حالی که هدف اصلی، تحقق عملی آن مطالبه است.
پیشوایی تصریح کرد: جلسات و نشست‌های تخصصی زمانی ارزشمند هستند که به اقدام مشخص، حل مسئله و نتیجه قابل ارزیابی منجر شوند و صرف برگزاری ده‌ها یا صدها جلسه، تدوین نقشه راه و ارائه گزارش عملکرد، نمی‌تواند جایگزین حل واقعی مسائل کشور شود.
وی با بیان اینکه بسیج اساتید نیز باید عملکرد خود را بر اساس میزان اثرگذاری و حل مسائل ارزیابی کند، افزود: هنر یک مجموعه دانشگاهی این نیست که تعداد زیادی استاد را در برنامه‌های مختلف شرکت دهد، بلکه باید مشخص باشد چه مسئله‌ای از کشور با تلاش آن مجموعه حل شده است.
شش مسئله ملی روی میز دانشگاهیان؛ از ناترازی ارزی تا ذخیره‌سازهای انرژی
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با تشریح یکی از اقدامات عملی این سازمان در مسیر حل مسائل کشور از طراحی یک رویداد ملی مسئله‌محور خبر داد و اظهار کرد: در این رویداد، شش مسئله اولویت‌دار کشور در دو حوزه حکمرانی و توسعه فناوری تعریف شده است تا استادان و دانشجویان برای ارائه راهکارهای عملی و فناورانه وارد میدان شوند.
وی سه مسئله حوزه حکمرانی را شامل ناترازی ارزی، غلبه بر انسداد لجستیکی و روش‌های تأمین مالی بازسازی نقاط آسیب‌دیده جنگ عنوان کرد و ادامه داد: سه محور توسعه فناوری نیز شامل توسعه فناوری‌های ذخیره‌ساز انرژی، فناوری‌های بازچرخانی و شیرین‌سازی آب و فناوری‌های تولید نهاده‌های دامی و محصولات پروتئینی است.
پیشوایی با اشاره به اهمیت فناوری‌های ذخیره‌سازی انرژی اظهار کرد: هدف از توسعه این فناوری‌ها، ذخیره برق در زمان مازاد تولید و استفاده از آن در ساعات اوج مصرف است؛ چراکه در برخی ساعات شبانه‌روز میزان تولید برق بیش از مصرف است، اما در ساعات اوج مصرف با کمبود مواجه می‌شویم و فناوری‌های ذخیره‌ساز می‌توانند بخشی از این ناترازی را مدیریت کنند.
وی توسعه فناوری‌های بازچرخانی و شیرین‌سازی آب را از دیگر محورهای این رویداد دانست و افزود: این فناوری‌ها با هدف مدیریت منابع آب و کاهش چالش‌های ناشی از محدودیت منابع دنبال می‌شوند.
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با اشاره به ضرورت توسعه فناوری‌های تولید نهاده‌های دامی و محصولات پروتئینی بیان کرد: بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، از جمله تولید گوشت کشت‌شده، می‌تواند در تقویت امنیت غذایی و کاهش وابستگی کشور به واردات مؤثر باشد.
وی درباره سازوکار حمایت از ایده‌های برتر در این رویداد عنوان کرد: برای تیم‌های برتر، جوایز نقدی 300 میلیون تومانی، 200 میلیون تومانی و 100 میلیون تومانی در نظر گرفته شده است. همچنین زمینه استقرار در پارک‌های علم و فناوری، ارتباط با دستگاه‌های اجرایی مرتبط، توانمندسازی و تجهیز تیم‌های منتخب فراهم خواهد شد.
پیشوایی خاطرنشان کرد: هدف این رویداد صرفاً دریافت ایده یا برگزاری یک رقابت علمی نیست، بلکه ایجاد بستری برای تبدیل ایده‌های دانشگاهی به راهکارهای اجرایی و فناوری‌های قابل استفاده در کشور است.
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با اشاره به مسئولیت اجتماعی و ملی استادان دانشگاه گفت: استادان باید توجه داشته باشند که امکانات دانشگاه، زیرساخت‌های پژوهشی و حتی حقوق دریافتی آنان از منابع عمومی کشور تأمین می‌شود؛ بنابراین باید در قبال جامعه و مردمی که هزینه این ظرفیت‌ها را تأمین می‌کنند، احساس مسئولیت داشته باشند.
وی افزود: استاد دانشگاه باید از خود بپرسد حاصل سال‌ها تحصیل، پژوهش و برخورداری از امکانات عمومی چه آورده‌ای برای جامعه داشته است و چگونه می‌تواند از جایگاه علمی خود برای حل مشکلات مردم و تقویت اقتدار کشور استفاده کند.
پیشوایی با اشاره به شهدای برجسته علمی کشور، از جمله شهیدان فخری‌زاده و تهرانچی، اظهار کرد: همین کرسی‌های دانشگاهی می‌توانند محل تربیت دانشمندانی باشند که به سرمایه‌های راهبردی کشور تبدیل می‌شوند و تفاوت در میزان اثرگذاری افراد نیز به نوع انتخاب و میزان مسئولیت‌پذیری آنان بازمی‌گردد.
وی با اعلام آمادگی سازمان بسیج اساتید برای حمایت از حرکت‌های مسئله‌محور دانشگاهیان خاطرنشان کرد: بسیج اساتید خود را خدمتگزار جامعه علمی کشور می‌داند و آماده است با حمایت از ابتکارات و حرکت‌های علمی و فناورانه استادان، زمینه ایفای نقش تاریخی دانشگاه در پیشرفت و اقتدار ایران را فراهم کند.
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور خاطرنشان کرد: امیدواریم با هم‌افزایی استادان، دانشجویان و مجموعه‌های دانشگاهی، مسیر تبدیل ظرفیت علمی کشور به توان اقتصادی، اقتدار فناورانه و حل مسائل ملی با جدیت بیشتری دنبال شود.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.