دارالمرحمه در آینه تاریخ؛ روایت ۲هزار سال اصالت، مهربانی و فرهنگ
سمنان- از زبان منحصربه‌فرد سمنانی تا مناره هزارساله و نظام تاریخی گردش آب، دارالمرحمه گنجینه‌ای از میراث تمدنی ایران را در خود جای داده که پاسداشت آن ضرورتی برای نسل‌های آینده است.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - محمدحسین عابدی: بیست‌وچهارم آبان‌ماه ۱۴۰۵، آیین پاسداشت هویت، فرهنگ و تمدن کهن سمنان با حضور جمعی از فعالان فرهنگی، علما و فضلا، اندیشمندان و چهره‌های برجسته فرهنگ و ادب این دیار برگزار می‌شود؛ رویدادی که فرصتی برای بازخوانی پیشینه تاریخی، معرفی میراث ارزشمند فرهنگی و توجه دوباره به داشته‌های هویتی یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران است.
سمنان سرزمینی با پیشینه‌ای چند هزارساله است که فرهنگ، زبان، آداب‌ورسوم و آثار تاریخی آن، بخشی از رنگین‌کمان متنوع میراث فرهنگی ایران را تشکیل می‌دهد؛ میراثی که در گذر قرن‌ها حفظ شده و امروز بیش از هر زمان دیگری به معرفی، پاسداشت و انتقال به نسل‌های آینده نیاز دارد.
زبان و فرهنگ سمنانی ریشه در تاریخ کهن این سرزمین دارد و پس از طی مراحل قانونی در شوراهای فرهنگ عمومی شهرستان، استان و کشور، روزی به نام این دیار در تقویم فرهنگی کشور مورد توجه قرار گرفته است تا فرصتی برای شناساندن ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی سمنان به ایرانیان فراهم شود.
دارالمرحمه؛ روایت مهربانی در گذر تاریخ
سمنان را از دیرباز با عنوان «دارالمرحمه» می‌شناسند؛ لقبی که ریشه در تاریخ این شهر دارد و بنا بر شواهد تاریخی، نام آن بر برخی سکه‌های قدیمی نیز نقش بسته است.
دارالمرحمه تنها یک عنوان تاریخی نیست، بلکه بازتابی از روحیه مهربانی، مهمان‌نوازی و مردم‌داری ساکنان این دیار به شمار می‌رود؛ ویژگی‌هایی که به‌ویژه در برخورد با مسافران و زائران بارگاه رضوی جلوه بیشتری داشته و در حافظه تاریخی مردم منطقه ماندگار شده است.
سمنان با پیشینه‌ای بیش از دو هزار سال، گنجینه‌ای از میراث تاریخی و فرهنگی را در خود جای داده است؛ از زبان و گویش بومی گرفته تا بناهای تاریخی، محلات قدیمی، خوراک‌های محلی و آیین‌هایی که هر یک بخشی از هویت این سرزمین را روایت می‌کنند.
در این میان، زبان سمنانی یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های هویتی این شهر محسوب می‌شود؛ زبانی که با وجود برخی اشتراکات ریشه‌ای و واژگانی با زبان‌های منطقه، ویژگی‌های مستقل و متمایزی دارد و در بهمن‌ماه سال ۱۳۹۴ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت ملی رسیده است.
زبانی با پیشینه چند هزارساله
محمدرضا ترحمی، فعال فرهنگی سمنان، در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ویژگی‌های منحصربه‌فرد زبان سمنانی اظهار کرد: این زبان خصوصیات متعددی دارد که یکی از جالب‌ترین آن‌ها مقاومت در برابر پذیرش واژگان بیگانه است.
وی افزود: در زبان سمنانی برای بسیاری از اشیا و پدیده‌ها، حتی کوچک‌ترین آن‌ها، واژه‌های اختصاصی وجود دارد و همین موضوع نشان‌دهنده غنای واژگانی و پیشینه فرهنگی این زبان است.
این فعال فرهنگی با بیان اینکه قدمت ریشه‌های زبان سمنانی را بین دو تا سه هزار سال برآورد می‌کنند، گفت: گاهی این زبان به اشتباه مشابه زبان طبری دانسته می‌شود، در حالی که زبان سمنانی ویژگی‌های مستقل خود را دارد و از نظر ساختار و هویت زبانی، متمایز است.
ترحمی با اشاره به برخی شباهت‌های آوایی زبان سمنانی با کرمانجی و تاتی، بیان کرد: وجود برخی آواها و واژه‌های مشترک ممکن است در نگاه نخست چنین تصوری ایجاد کند، اما این شباهت‌ها به معنای یکسان بودن این زبان‌ها نیست.
وی ادامه داد: زبان سمنانی آن‌قدر ویژگی‌های خاص و متمایزی دارد که حتی مردم شهرهای نزدیک مانند شاهرود و دامغان نیز در صورت ناآشنایی با آن، به‌راحتی متوجه گفتگوهای سمنانی‌ها نمی‌شوند.
ثبت ملی زبان سمنانی؛ میراثی برای نسل‌های آینده
این فعال فرهنگی با اشاره به تلاش پژوهشگران برای مستندسازی زبان سمنانی گفت: استاد منوچهر ستوده و احمد پناهی در کتاب‌هایی با عنوان «فرهنگ سمنانی» و «زبان سمنانی» اطلاعات ارزشمندی درباره این زبان ارائه کرده‌اند که می‌تواند منبع مناسبی برای شناخت ویژگی‌ها و پیشینه آن باشد.
ترحمی با تأکید بر ضرورت انتقال این میراث زبانی به نسل‌های آینده افزود: یکی از مهم‌ترین اقدامات برای حفظ زبان سمنانی، فراهم کردن زمینه آموزش و آشنایی کودکان و نوجوانان با این زبان در مدارس است.
وی با اشاره به روند ثبت ملی زبان سمنانی در سال ۱۳۹۴ اظهار کرد: مرحومه دکتر عصمت اسماعیلی برای ثبت این زبان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور تلاش‌های ارزشمندی انجام دادند.
این فعال فرهنگی تصریح کرد: در مسیر ثبت ملی، ابتدا باید هویت مستقل زبان سمنانی و تفاوت آن با یک گویش اثبات می‌شد و سپس مستندات مربوط به اهمیت، پیشینه و ویژگی‌های آن ارائه می‌شد که با تلاش پژوهشگران و فعالان این حوزه، این اتفاق رقم خورد.
روز سمنان؛ فرصتی برای معرفی هویت تاریخی شهر
فرماندار سمنان نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی مردم این شهر اظهار کرد: مهربانی، مهمان‌نوازی و خوش‌رفتاری با مسافران، به‌ویژه زائران حرم مطهر امام رضا(ع)، از ویژگی‌های دیرینه مردم سمنان است و همین روحیه در شکل‌گیری عنوان دارالمرحمه برای این شهر نقش داشته است.
مهدی صمیمیان با اشاره به قرار گرفتن سمنان در مسیر تاریخی راه ابریشم گفت: این شهر از ظرفیت‌های تاریخی و جغرافیایی ارزشمندی برخوردار است، اما نتوانسته‌ایم آن‌گونه که شایسته است از این ظرفیت‌ها برای معرفی سمنان در سطح ملی استفاده کنیم.
وی با بیان اینکه تعیین یک روز مشخص برای پاسداشت هویت و تاریخ سمنان ضروری بود، افزود: در سال‌های گذشته مناسبت‌های مختلفی از جمله ششم دی‌ماه به مناسبت ثبت ملی زبان سمنانی و سی‌ام دی‌ماه به مناسبت معرفی سمنان به‌عنوان استان مستقل مورد توجه قرار می‌گرفت، اما نیاز بود روز واحدی برای معرفی هویت تاریخی و فرهنگی شهر تعیین شود.
فرماندار سمنان با اشاره به تعیین ۳۰ مهرماه به‌عنوان روز سمنان اظهار کرد: این تاریخ با توجه به برخی رویدادهای تاریخی شهر از جمله پیشینه مناره هزارساله و نظام سنتی تقسیم آب سمنان مورد توجه قرار گرفت و برای تثبیت آن به‌عنوان روز سمنان اقدامات و پیگیری‌هایی انجام شد.
هفته فرهنگی سمنان؛ از نمایشگاه صنایع دستی تا تجلیل از مفاخر
صمیمیان با بیان اینکه مراسم امسال به دلیل تقارن با سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) و ایام فاطمیه در ۲۴ آبان‌ماه برگزار می‌شود، گفت: هفته پایانی آبان‌ماه به‌عنوان هفته فرهنگی سمنان در نظر گرفته شده و برنامه‌های متنوعی برای معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی این شهر تدارک دیده شده است.
وی با اشاره به آغاز برنامه‌های این هفته بیان کرد: نخستین رویداد، افتتاح نمایشگاه ملی صنایع دستی سمنان بود که روز شنبه برگزار شد و دومین برنامه نیز جشنواره روز سمنان است که روز یکشنبه در سالن هلال‌احمر با حضور مهمانانی از نقاط مختلف کشور برگزار می‌شود.
فرماندار سمنان، تجلیل از بزرگان و چهره‌های اثرگذار در حوزه فرهنگ، آموزش و تربیت نسل‌های مختلف را از دیگر برنامه‌های این هفته دانست و افزود: در این رویداد یاد و نام ۱۵۰ نفر از مفاخر درگذشته سمنان نیز گرامی داشته می‌شود تا نسل امروز با شخصیت‌هایی که در شکل‌گیری هویت علمی، فرهنگی و اجتماعی این شهر نقش داشته‌اند، بیشتر آشنا شود.
چرخه تاریخی آب و مناره هزارساله؛ دو نماد هویت سمنان
محمدرضا همتی، پژوهشگر فرهنگی، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی و تمدنی سمنان اظهار کرد: اگر بخواهیم در میان داشته‌های منحصربه‌فرد این شهر به دو نمونه شاخص اشاره کنیم، باید از زبان سمنانی و نظام سنتی چرخه و گردش آب در شهر نام ببریم.
وی با بیان اینکه سمنان در منطقه‌ای کویری قرار دارد و با اقلیم خشک شناخته می‌شود، افزود: در گذشته، اندیشمندان و بزرگان این شهر از جمله شیخ علاءالدوله و پیشینیان او به دنبال راهکاری برای تعدیل شرایط اقلیمی و افزایش طراوت محیط شهری بودند و در همین راستا، نظامی برای گردش آب در سطح شهر ایجاد کردند.
این پژوهشگر ادامه داد: در این طرح، شش استخر در نقاط مختلف شهر ایجاد شده بود که آب در میان آن‌ها جریان پیدا می‌کرد و علاوه بر ایجاد طراوت و زیبایی بصری، در کاهش دمای محیط و آبیاری درختان و فضاهای سبز نیز نقش داشت.
همتی با اشاره به مناره تاریخی سمنان به‌عنوان یکی دیگر از آثار شاخص این شهر گفت: مناره هزارساله سمنان از نظر شیوه ساخت و ماندگاری، اثری ارزشمند محسوب می‌شود؛ سازه‌ای که با مصالح سنتی و بدون بهره‌گیری از فناوری‌های امروزی، قرن‌ها پابرجا مانده است.
وی تأکید کرد: مجموعه این آثار و ظرفیت‌ها در کنار زبان، آیین‌ها و سنت‌های بومی، هویت زنده و ارزشمند سمنان را شکل داده‌اند و باید بیش از گذشته برای معرفی و حفاظت از آن‌ها تلاش شود.
ظرفیت‌هایی که هنوز به‌درستی معرفی نشده‌اند
محسن بنی‌هاشمی، پژوهشگر محلی و از علاقه‌مندان به فرهنگ و تاریخ سمنان، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده این شهر اظهار کرد: سمنان در حوزه زبان و فرهنگ بومی، غذاهای محلی، بناهای تاریخی، محلات قدیمی، آثار ماندگار و شخصیت‌های برجسته، ظرفیت‌های فراوانی دارد که هنوز آن‌گونه که شایسته است در سطح کشور معرفی نشده‌اند.
وی با اشاره به برخی شوخی‌های رایج در فضای مجازی درباره ناشناخته بودن سمنان افزود: گاهی در فضای مجازی این پرسش مطرح می‌شود که آیا سمنان هم شهری شناخته‌شده و پرجمعیت است؟ هرچند این موضوع در قالب شوخی بیان می‌شود، اما در پس آن واقعیتی تلخ وجود دارد و آن، ضعف در معرفی ظرفیت‌ها و داشته‌های این شهر است.
این پژوهشگر با اشاره به جایگاه آثار تاریخی سمنان در مقایسه با برخی آثار شناخته‌شده کشور گفت: مناره هزارساله سمنان با وجود ارزش تاریخی و معماری خود، هنوز به اندازه برخی آثار مشابه در کشور معرفی نشده است؛ در حالی که شهرهایی مانند بسطام نیز به مراتب بیشتر از مرکز استان شناخته شده‌اند.
بنی‌هاشمی این وضعیت را نشان‌دهنده ضرورت برنامه‌ریزی جدی‌تر برای معرفی میراث فرهنگی سمنان دانست و ابراز امیدواری کرد: برگزاری برنامه‌های فرهنگی و تلاش برای تثبیت روز سمنان در تقویم رسمی کشور بتواند بخشی از این کاستی‌ها را جبران کند.
سمنان؛ میراثی که باید از تاریخ به آینده برسد
پاسداشت فرهنگ و زبان سمنانی در حالی برگزار می‌شود که فعالان فرهنگی، پژوهشگران و مسئولان این شهر بر یک موضوع مشترک تأکید دارند؛ سمنان با وجود برخورداری از پیشینه تاریخی، زبان مستقل، آثار معماری ارزشمند، سنت‌های فرهنگی و مفاخر متعدد، هنوز نتوانسته است جایگاه شایسته خود را در معرفی میراث فرهنگی ایران پیدا کند.
دارالمرحمه، سرزمین مهربانی و مهمان‌نوازی، تنها به بناهای تاریخی و قدمت چند هزارساله محدود نمی‌شود؛ بلکه مجموعه‌ای از زبان، فرهنگ، اندیشه، آیین‌ها و سرمایه‌های انسانی را در خود جای داده است که پاسداشت آن‌ها نیازمند برنامه‌ریزی مستمر، پژوهش، معرفی ملی و انتقال به نسل‌های آینده است.
بی‌تردید برگزاری آیین‌هایی همچون روز سمنان زمانی می‌تواند به هدف اصلی خود دست یابد که از یک مراسم مناسبتی فراتر رفته و به بستری برای معرفی مستمر داشته‌های تاریخی و فرهنگی این دیار در سطح ملی و بین‌المللی تبدیل شود؛ سرزمینی که مهد اندیشه، اصالت و مهربانی است و میراث آن، بخشی ارزشمند از هویت تاریخی ایران به شمار می‌رود.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.