کلوچه سیستانی؛ شیرینی سنتی با عطر خرمای تازه و ادویههای خاص
زاهدان - کلوچه سیستانی یکی از شیرینیهای اصیل و محبوب منطقه سیستان است که با ترکیب خرمای تازه، آرد و ادویههای معطر، طعمی متفاوت دارد.

خبرگزاری مهر - گروه استانها، فاطمه گلوی: کلوچه سیستانی یکی از شیرینیهای اصیل و ریشهدار منطقه سیستان است که شیوه تهیه و ترکیب مواد اولیه آن، بخشی از ذائقه غذایی و سنتهای دیرینه مردم این منطقه را بازتاب میدهد.
این شیرینی محلی در دو نوع ساده و خرمایی تهیه میشود و نوع خرمایی آن به دلیل برخورداری از مغز خرما و عطر ادویههای معطر، جایگاه ویژهای در میان خوراکیهای سنتی سیستان دارد.
آرد گندم، روغن، خمیرمایه و موادی مانند رازیانه از ترکیبات مورد استفاده در تهیه خمیر این کلوچه هستند و در برخی دستورهای محلی، سیاهدانه و زیره نیز به آن افزوده میشود.
در نوع خرمایی، خرمای بدون هسته پس از آمادهسازی بهعنوان مغز داخلی کلوچه قرار میگیرد و بسته به دستور پخت، از ادویههایی مانند هل، دارچین و زنجبیل برای ایجاد عطر و طعم متفاوت استفاده میشود.
یکی از ویژگیهای قابل توجه کلوچه زابلی، شکل مثلثی آن است که در کنار بافت خمیر و مغز خرمایی، ظاهر متمایزی به این شیرینی میبخشد.
پخت این کلوچه در گذشته ارتباط نزدیکی با مناسبتهای سنتی، بهویژه نوروز داشت و از خوراکیهای حاضر در سفره عید خانوادههای سیستانی به شمار میرفت.
در فرهنگ غذایی این منطقه، تهیه کلوچه تنها به ترکیب چند ماده اولیه محدود نمیشود، بلکه بازتابی از مهارت آشپزی خانگی، شناخت مواد بومی و انتقال دستورهای پخت از نسلی به نسل دیگر است؛ سنتی که همچنان در حافظه فرهنگی خانوادههای سیستانی حضور دارد.
کلوچه سیستانی؛ میراث خوشعطر بانوانی که طعم اصالت را به نسلها سپردند
محمدعلی ابراهیمی، مردم شناس و پژوهشگر فرهنگ در سیستان و بلوچستان در گفت و با خبرنگار مهر، کلوچه سیستانی را یکی از شیرینیهای اصیل و ریشهدار منطقه سیستان دانست و گفت: این کلوچه در کنار طعم و عطر خاصی که دارد، روایتگر بخشی از زندگی، فرهنگ و سنتهای دیرینه مردم این سرزمین است؛ این محصول محلی از گذشته در خانههای سیستانی و به همت بانوان هنرمند منطقه تهیه میشد و جایگاه ویژهای در مناسبتها و اعیاد، بهویژه روزهای پایانی سال و ایام نوروز داشت.
ابراهیمی بیان کرد: کلوچه سیستانی را باید فراتر از یک خوراکی ساده دید؛ چراکه پشت تهیه آن، دانش بومی، تجربه نسلهای گذشته و ذوق و سلیقه زنان سیستانی قرار دارد؛ بانوان این منطقه با استفاده از مواد اولیه در دسترس، از جمله آرد گندم، آب، خرمای تازه و گیاهان معطر، محصولی تهیه میکردند که علاوه بر ارزش غذایی بالا، بخشی از هویت سفرههای سنتی سیستان بود.
وی تصریح کرد: یکی از ویژگیهای قابل توجه این کلوچه، استفاده از خرمای تازه در ترکیب آن است؛ خرما در کنار آرد، پایه اصلی این محصول را تشکیل میدهد و استفاده از بادیان یا همان رازیانه، به همراه برخی چاشنیهای محلی، عطر و طعمی متفاوت به آن میبخشد؛ در برخی شیوههای پخت نیز از سیاهدانه استفاده میشود که بر ویژگیهای ظاهری و طعمی محصول میافزاید.
مردم شناس و پژوهشگر فرهنگ در سیستان و بلوچستان ادامه داد: در گذشته، تهیه کلوچه در خانهها با مشارکت اعضای خانواده انجام میشد و زنان با مهارتی که از مادران خود آموخته بودند، مراحل آمادهسازی خمیر، ترکیب مواد و شکلدهی کلوچهها را انجام میدادند؛ این سنت در روزهای نزدیک به نوروز اهمیت بیشتری پیدا میکرد؛ بهگونهای که بوی شیرینیهای محلی و کلوچه از نشانههای آماده شدن خانههای سیستانی برای استقبال از سال نو بود.
وی گفت: امروز نیز با وجود تغییر سبک زندگی و گسترش تولیدات صنعتی، کلوچه سیستانی همچنان جایگاه خود را حفظ کرده و همچنان برخی خانواده های سیستانی به تهیه این کلوچه محلی برای خودشان میپردازند و بخشی دیگر از تولید آن در کارگاههای محلی انجام میشود؛ این تحول میتواند فرصتی برای معرفی گستردهتر این محصول باشد، مشروط بر اینکه اصالت دستور پخت و ویژگیهای سنتی آن حفظ شود.
ابراهیمی اظهار کرد: با ثبت شیوههای سنتی پخت و استفاده از تجربه بانوان بومی و محلی، میتوان علاوه بر حفظ یک میراث خوراکی، زمینه اشتغال و فعالیت اقتصادی بیشتری نیز برای خانوادههای منطقه فراهم کرد.
وی تصریح کرد: کلوچه سیستانی اکنون به یکی از نمادهای سوغات منطقه تبدیل شده اما بازهم آن طور که باید شناخته نشده است.
مردم شناس و پژوهشگر فرهنگ در سیستان و بلوچستان در پایان بیان کرد: حفظ این کلوچه در واقع حفظ بخشی از خاطرات و فرهنگ مردم سیستان است؛ میراثی که نسلهای گذشته با دستان هنرمند خود به ما سپردهاند و امروز وظیفه داریم آن را به نسلهای آینده منتقل کنیم.
کلوچه سیستانی؛ ظرفیتی ارزشمند برای توسعه کسبوکارهای بومی و معرفی فرهنگ منطقه
صادق حسینی، مدیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان زابل در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به جایگاه کلوچه سیستانی در فرهنگ غذایی منطقه سیستان اظهار کرد: کلوچه سیستانی تنها یک محصول خوراکی محلی نیست، بلکه حاصل هنر، خلاقیت و تجربه نسلهای مختلف مردم این منطقه است که طی سالها با تکیه بر مهارتهای بومی و استفاده از مواد اولیه در دسترس شکل گرفته و به بخشی از هویت غذایی سیستان تبدیل شده است.
وی افزود: کیفیت این محصول تا حد زیادی به مهارت تولیدکننده و دقت در مراحل مختلف آمادهسازی و پخت بستگی دارد؛ تنظیم میزان مواد اولیه، آمادهسازی خمیر، شکلدهی مناسب و کنترل حرارت از جمله عواملی هستند که در کیفیت نهایی کلوچه تأثیرگذارند؛ در واقع، تجربه و شناخت دقیق از مراحل تولید، نقش مهمی در حفظ ویژگیهای مطلوب این محصول دارد.
مدیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان زابل با تأکید بر ظرفیت اقتصادی کلوچه سیستانی بیان کرد: این محصول قابلیت آن را دارد که از محدوده بازارهای محلی و کشور فراتر رفته و در بازارهای بینالمللی عرضه شود.
وی نقش نسل جوان را در توسعه و ماندگاری این محصول مهم دانست و تصریح کرد: بهرهگیری از دانش روز در کنار حفظ شیوههای اصیل تولید میتواند مسیر تازهای برای گسترش کلوچه سیستانی ایجاد کند؛ استفاده از تجهیزات مناسب، طراحی بستهبندی جذاب، راهاندازی فروش اینترنتی و تبلیغات هدفمند از جمله اقداماتی است که میتواند به افزایش قدرت رقابت این محصول در بازار کمک کند.
حسینی در پایان خاطرنشان کرد: برای حفظ جایگاه کلوچه سیستانی باید روشهای اصیل تهیه آن ثبت و مستندسازی شود و تجربه تولیدکنندگان باسابقه به نسلهای بعد انتقال یابد؛ حمایت از این محصول علاوه بر حفظ بخشی از میراث غذایی منطقه، میتواند زمینه اشتغالزایی، رونق کسبوکارهای محلی و معرفی ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری سیستان را فراهم کند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.