خاموشی سینما نور در کرمان؛ هنر هفتم در سکوت رنگ باخت
کرمان- سینما نور کرمان در حالی ثبت ملی شده که طی ماه های اخیر از داخل تخریب شده و فقط نمای بیرونی و دیواره های آن باقیمانده است.

خبرگزاری مهر – گروه استان ها: سینما نور کرمان، نخستین سینمای مدرن این شهر و یکی از بناهای شاخص معماری معاصر ایران، در حالی که کمتر از یک سال از ثبت ملی آن میگذرد، اکنون در وضعیتی بحرانی قرار دارد.
بخش عمدهای از این بنای ۷۰ ساله تخریب شده و تنها نمای بیرونی آن باقی مانده است و این در حالی است که اداره کل میراث فرهنگی استان کرمان اعلام کرده برای صیانت از این اثر تاریخی، شکایت حقوقی را آغاز کرده است.
سینما نور کرمان که پیشتر با نام «سینما شهداد» شناخته میشد، در سال ۱۳۳۲ خورشیدی در نزدیکی میدان ارگ و بازار تاریخی کرمان ساخته شد.
این بنا مربوط به دهه ۳۰ هجری شمسی است و پس از انقلاب نیز مدتی فعال بود.
ویژگی منحصربهفرد این سینما، داشتن دو سالن نمایش مجزا بود؛ یک سالن سرپوشیده و یک سالن روباز (آمفیتئاتر) که برای فعالیتهای تابستانه استفاده میشد؛ همین ویژگی، سینما نور را به یکی از متفاوتترین و معدود نمونههای سینمای روباز در کشور تبدیل کرده بود.
این بنا نهتنها یک مکان نمایش فیلم، بلکه بخشی از حافظه جمعی و هویت فرهنگی شهر کرمان محسوب میشود و چندین نسل از مردم این شهر خاطرات خود را با آن گره زدهاند.
از تعطیلی تا تخریب شبانه
سینما نور از سال ۱۳۸۳ خورشیدی تعطیل و متروکه شد. این تعطیلی طولانیمدت، زمینهساز فرسایش تدریجی بنا و آسیبهای ناشی از رهاشدگی شد.
در بهمنماه ۱۴۰۰، حوزه هنری انقلاب اسلامی استان کرمان از آغاز پروژه بازسازی و بهسازی سینما نور خبر داد و قرار بود این مجموعه به یک پردیس سینمایی تبدیل شود؛ این خبر امید تازهای برای احیای بنای قدیمی ایجاد کرد، اما این امید چندان دوام نیاورد و پروژه پس از مدتی به دلیل مشکلات حقوقی و مالی متوقف شد.
آذرماه ۱۴۰۳ آغاز تلخی در سرنوشت این سینما بود و در شامگاه ۲۶ آذرماه، گزارشهایی از تخریب شبانه بخشهایی از سینما منتشر شد.
این تخریب با واکنش گسترده رسانهها، فعالان میراث فرهنگی و ورود بهموقع شهرداری و نیروی انتظامی متوقف شد، اما در همین حین سردر سینما نیز آسیب جدی دید.
راهکاری که راه بهجایی نبرد
پس از حادثه تخریب شبانه، تلاشها برای ثبت ملی سینما نور بهعنوان یک راهکار قانونی برای حفاظت از بنا جدیتر شد و سرانجام در شهریورماه ۱۴۰۵، این بنا با شماره ثبت ۳۴۵۶۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کرمان، این سینما را بخشی از خاطره جمعی و هویت فرهنگی، هنری و اجتماعی شهر کرمان توصیف کرد و انتظار میرفت ثبت ملی نقطه پایانی بر تهدیدهای پیش روی این بنای ارزشمند باشد، اما تحولات بعدی نشان داد که این تصور خوشبینانه بوده است.
تخریب گسترده پس از ثبت ملی
در ۱۱ آبانماه ۱۴۰۵، محمدامین شمسی، رئیس کمیسیون گردشگری و میراث فرهنگی شورای شهر کرمان، از تخریب بخش عمده سینما نور خبر داد و نسبت به وضعیت این بنای ثبت ملیشده هشدار جدی داد.
نکته تأسفبار اینکه ثبت ملی سینما در ۵ دیماه ۱۴۰۴ تصویب شده بود، اما ابلاغ مصوبه به دستگاههای اجرایی با تأخیر انجام شد و در فاصله ابلاغ ثبت ملی به استانداری و شهرداری، بخش عمده بنا تخریب شده و در حال حاضر تنها نمای بیرونی آن باقی مانده است.
این وضعیت پرسشهای جدی را درباره کارآمدی ثبت ملی بهعنوان ابزار حفاظتی مطرح کرده است.
وقتی بنایی با وجود قرار گرفتن در فهرست آثار ملی تخریب میشود، معنای عملی این ثبت زیر سؤال میرود.
میراث فرهنگی استان کرمان در واکنش به این تخریب، اعلام کرده که برای صیانت از بنای ۷۰ ساله به شکایت حقوقی متوسل شده است؛ با این حال، زمانبندی و نتیجه این شکایت و توانایی آن در توقف روند تخریب یا احیای بنا، همچنان نامشخص است.
تخریب سینما نور با واکنشهای گسترده فعالان میراث فرهنگی، رسانهها و بخشی از افکار عمومی مواجه شده است؛ با این حال، تاکنون این واکنشها نتوانستهاند روند تخریب را بهطور کامل متوقف کنند.
نگاهی به سنگ آخر بر پیکر سینما
رئیس کمیسیون گردشگری و میراثفرهنگی شورای شهر کرمان در گفتگو با خبرنگار مهر با ابراز نگرانی از وضعیت سینما نور می گوید: این بنای هفتادساله در حالی در فهرست آثار ملی ثبت شد که در فاصله میان تصویب و ابلاغ مصوبه، بخش عمده ساختمان آن تخریب شده و اکنون تقریباً تنها نمای بیرونی آن باقی مانده است.
محمد امین شمسی، می افزاید: انتظار میرفت ثبت ملی، پایان تهدیدهای گذشته باشد، اما در عمل چنین نشد و نظارت لازم بر بنای ثبتشده صورت نگرفت.
وی با اشاره به تأخیر در ابلاغ مصوبه تصریح می کند: ثبت ملی سینما نور در پنجم دیماه ۱۴۰۴ تصویب شد، اما ابلاغیه آن در یازدهم شهریورماه ۱۴۰۵ به استانداری رسید و حدود یک ماه بعد، در هشتم مهرماه ۱۴۰۵، به شهرداری ابلاغ شد.
به گفته او، در همین فاصله و در نبود نظارت مؤثر، بخش زیادی از ساختمان از بین رفت.
شمسی، در ادامه با اشاره به واکنش شهرداری کرمان ادامه می دهد: شهرداری از ادامه عملیات در محل جلوگیری کرده است.
رئیس کمیسیون گردشگری و میراثفرهنگی شورای شهر کرمان همچنین یادآور می شود که شهردار کرمان حدود ده هفته پیش در نامهای، با توجه به ثبت ملی شدن بنا، مسئولیت نگهداری و حفاظت از آن را از وظایف اداره کل میراث فرهنگی دانسته و خواستار جلوگیری از تخریب کامل آن شده بود، با این حال، به گفته شمسی، در عمل حفاظت لازم از بنا انجام نشد.
در بخش دیگری از این گفتگو، شمسی، از مسئولان استانداری و اداره کل میراث فرهنگی خواست هرچه سریعتر وضعیت سینما نور را تعیین تکلیف کنند.
وی می گوید: اگر بنای باقیمانده قابلیت مرمت و نگهداری دارد، باید برای بازسازی آن اقدام جدی صورت گیرد و اگر چنین امکانی وجود ندارد، باید درباره تعیین تکلیف نهایی آن تصمیمگیری شود تا این فضا از وضعیت بلاتکلیف فعلی خارج شود و برنامه روشنی برای آینده آن وجود داشته باشد.
رئیس کمیسیون گردشگری و میراثفرهنگی شورای شهر کرمان می افزاید: سرنوشت سینما نور نشان میدهد فاصلهای جدی میان ثبت ملی بهعنوان یک تصمیم اداری و حفاظت واقعی از میراث فرهنگی وجود دارد؛ فاصلهای که در این مورد به تخریب گسترده بنایی انجامید که قرار بود پس از سالها رهاشدگی، بار دیگر به چرخه حیات فرهنگی شهر بازگردد.
شکایت میراث فرهنگی از مالک
پرونده تخریب سینما نور کرمان پس از ثبت ملی، با شکایت اداره کل میراثفرهنگی استان در حال پیگیری است.
سرپرست معاونت میراثفرهنگی اداره کل میراث فرهنگی کرمان تخریب گسترده بنا را تأیید و می گوید: بیش از ۷۰ درصد ساختمان از بین رفته است.
به گفته او، حجم تخریب در حدی است که نمیتوان آن را صرفاً به حضور معتادان و افراد کارتنخواب در ساختمان نسبت داد.
مهری جوادی، تصریح می کند: مالک، عامل تخریب را افرادی معرفی کرده که شبها در ساختمان بیتوته میکنند؛ اما این توضیح با ابعاد خسارت همخوانی ندارد.
وی با تردید نسبت به این ادعا می افزاید: چنین حجمی از تخریب بعید است کار معتادان باشد و به احتمال زیاد عامدانه انجام شده است.
به گفته سرپرست معاونت میراثفرهنگی استان کرمان، بخش قابل توجهی از این تخریبها بعد از ثبت ملی بنا رخ داده است.
وی همچنین از تشکیل پرونده شکایت در این زمینه خبر داد و می گوید: مالک موظف است ساختمان را به همان معماری پیشین بازگرداند.
به گفته او، با ثبت ملی یک اثر، حتی در صورت تخریب نیز مالک ملزم به بازسازی عینبهعین آن است.
با تخریب کنندگان برخورد جدی شود
یک کارشناس میراث فرهنگی کرمان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ثبت ملی بنای سینما نور کرمان و از بین رفتن بیش از ۷۰ درصد ساختمان، خواستار برخورد جدی و قاطع با همه افرادی شد که در این تخریب نقش داشتهاند.
وی می گوید: تخریب یک اثر ثبتشده ملی تنها یک تخلف اداری یا اختلاف ملکی نیست، بلکه تعرض به حافظه فرهنگی و حقوق عمومی است و نمیتوان آن را با ادعای حضور معتادان یا افراد کارتنخواب در ساختمان توضیح داد.
به گفته این کارشناس، حجم و شیوه تخریب نشان میدهد که احتمال عامدانه بودن آن جدی است و باید عاملان مستقیم، آمران و کسانی که در این مدت از حفاظت بنا کوتاهی کردهاند شناسایی شوند.
وی با انتقاد از تأخیر در ابلاغ مصوبه ثبت ملی و نبود نظارت مؤثر در فاصله تصویب تا ابلاغ، می گوید: دستگاه قضایی باید بهصورت جدی وارد شود تا ضمن توقف کامل هرگونه عملیات تخریب، اسناد و شواهد موجود حفظ شود و پرونده تخریب بهسرعت و خارج از روندهای طولانی اداری رسیدگی شود
این کارشناس میراث فرهنگی می افزاید: تشکیل کمیته کارشناسی برای تعیین دقیق میزان خسارت، بررسی نقش مالک و متولیان قبلی و الزام به بازسازی عین به عین بر اساس معماری اصیل بنا ضروری است.
وی ادامه می دهد: اگر برخورد با مقصران این پرونده جدی نباشد، ثبت ملی آثار تاریخی عملاً بیاثر میشود و دیگر بناهای تاریخی استان کرمان نیز در معرض خطر قرار میگیرند.
به گفته او، انتظار افکار عمومی و فعالان میراث فرهنگی کرمان این است که دستگاه قضایی بدون ملاحظه، با مسببان تخریب سینما نور برخورد کند و نتیجه رسیدگی بهطور شفاف به مردم اعلام شود.
بنایی که قرار بود پس از دو دهه تعطیلی با بازسازی به پردیس سینمایی تبدیل شود و بار دیگر به قلب فرهنگی شهر بازگردد، اکنون با تخریب گسترده، به ایستگاه صفر رسیده است.
ثبت ملی، اگرچه اقدامی مثبت و دیرهنگام بود، اما بدون ضمانت اجرایی و هماهنگی بیننهادی نتوانست از این اثر تاریخی محافظت کند.
آخرین وضعیت سینما نور کرمان، هشداری جدی برای سایر بناهای تاریخی ثبتشده در کشور است.
ثبت در فهرست آثار ملی بدون اراده سیاسی و اجرایی برای حفاظت، تنها یک برگه کاغذ است.
آینده این سینمای ۷۰ ساله کرمان اکنون در گرو نتیجه شکایت حقوقی میراث فرهنگی، تعیین تکلیف مالکیت و اراده واقعی مسئولان برای احیای آن است؛ میراثی که از دست رفتن کامل آن، خسارتی جبرانناپذیر برای حافظه فرهنگی کرمان و ایران خواهد بود.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.