استاد «صدوقی سها» پژوهشگر عرفان اسلامی در اردبیل تجلیل شد
آیین نکوداشت «منوچهر صدوقی سها «استاد و پژوهشگر حکمت و عرفان اسلامی اهل اردبیل با حضور شماری از چهرههای علمی، فرهنگی و ادبی و سلوک شخصی در زادگاهش برگزار و...

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای مرکز اردبیل، وبه نقل از روابط عمومی دانشگاه محقق اردبیلی، نماینده ولی فقیه در استان و امامجمعه اردبیل در این مراسم به جامعیت حکمی، معنوی و ادبی صدوقی سها اشاره کرد و گفت: استاد صدوقی سها از نخبگان کشور و استان اردبیل است که در حوزه علم، حکمت، فرهنگ و ادبیات جایگاه برجستهای دارد و آشنایی با شخصیت علمی و تربیتی ایشان برای بنده بسیار لذتبخش و افتخارآمیز است.
آیتالله سیدحسن عاملی با قدردانی از برگزارکنندگان این مراسم، تواضع استاد را بخشی از شخصیت معنوی و سلوک علمی او دانست و افزود: یکی از نشانههای برجسته اهل معرفت، فاصله گرفتن از خودبینی و خودنمایی است؛ به گونهای که انسان در برابر عظمت حق از منیت، تعلقات و ادعاهای شخصی عبور کند.
وی با اشاره به جایگاه فلسفه و عرفان در تاریخ اندیشه بشر، بیان کرد: این ویژگی را در بزرگان علم و عرفان نیز میتوان مشاهده کرد؛ کسانی که با وجود مراتب علمی بلند، کمتر سخن میگفتند و در پاسخ به پرسشها با فروتنی و سکوت رفتار میکردند.
نماینده ولی فقیه در استان اردبیل اضافه کرد: تفکر فلسفی و عرفانی از آغاز زندگی انسان بر زمین و مواجهه او با جهان و پرسش از حقیقت هستی شکل گرفته و انسان همواره در برابر مظاهر آفرینش، پرسشگر بوده و از مسیر تامل در جهان و مطالعه کتاب آفرینش، در پی شناخت حقیقت برآمده است.
آیتالله سیدحسن عاملی با اشاره به ظرفیتهای حکمت و عرفان ایرانی و اسلامی تصریح کرد: ما بر سر سفرهای ۱۴۰۰ ساله از معارف اسلامی نشستهایم، اما هنوز در بسیاری از حوزههای فلسفه و عرفان تشنه آموختن و شناخت هستیم؛ آثار و اندیشههای بزرگان این حوزه از جمله حافظ و شبستری، ظرفیتهای عمیقی برای عرضه به جهان دارند و دنیا به این معارف نیازمند است.
وی یکی از ویژگیهای مهم صدوقی سها را در کنار دانش فلسفی و عرفانی، سلوک معنوی و دوری از خودبینی دانست و گفت: برخی افراد در حوزه فلسفه داعیهدار هستند، اما در گفتار و نوشتارشان نشانههایی از منیت و خودمحوری دیده میشود؛ در حالی که یکی از برجستهترین ویژگیهای استاد صدوقی سها، برخورداری از سلوک معنوی و فاصله گرفتن از خودنمایی علمی است.
یک عضو هیات علمی دانشگاه تهران نیز در این مراسم با اشاره به جایگاه علمی و پژوهشی صدوقی سها اظهار کرد: استاد از جمله شخصیتهایی است که هم در جایگاه فیلسوف و هم در مقام مورخ فلسفه قرار دارد و این ویژگی، اهمیت کار علمی ایشان را دوچندان میکند.
مهدی فدایی مهربان افزود: تدوین تاریخ فلسفه اسلامی به ویژه در دورههای متاخر از ضرورتهای پژوهشی است؛ چراکه بخش عمده تاریخ فلسفههای موجود یا به قلم مستشرقان و نویسندگان عرب نوشته شده یا با رویکردی محدود، به دورههای خاصی از فلسفه اسلامی پرداختهاند.
وی بیان کرد: استاد صدوقی سها در آثار خود به خصوص در تدوین تاریخ حکمای متاخر از ملاصدرا، نشان دادهاند که فلسفه اسلامی پس از ملاصدرا نهتنها دچار افول نشده است، بلکه حکمای بزرگی در این دوره ظهور کردهاند.
این استاد دانشگاه با اشاره به ۲ رویکرد متنمحور و زمینهمحور در پژوهشهای فلسفی، بیان کرد: در مطالعات متنمحور، دقت در خود متن اهمیت دارد، اما گاهی زمینه تاریخی، اجتماعی و سیاسی آن مغفول میماند؛ در مقابل، رویکرد زمینهمحور ممکن است از متن فاصله بگیرد و امتیاز صدوقی سها این است که هم بر متن تسلط دقیق دارد و هم زمینه تاریخی آن را به خوبی میشناسد.
فدایی مهربان جامعیت را از دیگر ویژگیهای ممتاز پژوهشی صدوقی سها دانست و ابراز امیدواری کرد که آثار علمی و پژوهشی او بیش از پیش در اختیار علامهمندان به حکمت و عرفان اسلامی قرار گیرد.
یک عضو هیات علمی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران هم با اشاره به آثار و فعالیتهای علمی صدوقی سها گفت: میراثی که استاد در چند دهه تلاش علمی و پژوهشی برای ما و نسلهای آینده به یادگار گذاشتهاند، در چند حوزه اهمیت ویژهای دارد و هر یک از این آثار میتواند مسیرهای تازهای برای پژوهش و اندیشه بگشاید.
محمود شیخ نخستین حوزه از خدمات علمی صدوقی سها را حفظ، ثبت و مستندسازی حکمت، عرفان و تصوف معاصر دانست و افزود: آثار ایشان بهویژه پژوهشهایی که در سالهای جوانی انجام دادهاند، اطلاعات ارزشمندی درباره عرفای متاخر به خصوص عارفان دوره قاجار و پهلوی در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
وی عنوان کرد: ثبت دقیق گفتهها، اسناد و دیدگاههای این بزرگان و تدوین اثر مهمی همچون تاریخ حکما و عرفای متاخر بر ملاصدرا، شرح جدید منظومه سبزواری، انتشار اثری از میرزا جهانگیرخان قشقایی و برخی تصحیحات و شرحهای او از منابع ارزشمند این حوزه به شمار میروند.
این استاد دانشگاه با اشاره به دیگر آثار صدوقی سها در حوزه تاریخ حکمت، اضافه کرد: پژوهشهای ایشان درباره تاریخ انشعابات سلسله نعمتاللهی، شرححال برخی حکمای متاخر، معرفی استادان و انتشار متون کمتر شناختهشده از جمله «منتخب معجمالحکما»، اهمیت بسیاری در شناخت تاریخ حکمت و عرفان دارد.
شیخ سومین حوزه فعالیت استاد صدوقی سها را دفاع از فلسفه اسلامی و تبیین تمایز آن با فلسفه غربی دانست و بیان کرد: جداسازی تاریخ فیلسوفان از تاریخ فلسفه و بررسی سیر تاریخی فلسفه اسلامی از جمله مباحث مهمی است که ایشان در آثار خود دنبال کردهاند.
وی پژوهشهای صدوقی سها در تفاسیر عرفانی قرآن کریم، اندیشه فلسفی ابوریحان بیرونی، فلسفه هنر و موسیقی و نیز توجه به زادگاهش (اردبیل) را از دیگر وجوه فعالیت علمی او برشمرد و اظهار امیدواری کرد که آثار منتشر نشده بهویژه پژوهشهایش در شرح متون فلسفی بهزودی منتشر شود.
عضو پیوسته فرهنگستان علوم و رییس پیشین موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران نیز در پیامی با اشاره به ویژگیهای علمی و اخلاقی صدوقی سها، اظهار کرد: برای شناخت یک دانشمند باید هم علم و هم اخلاق او را مورد توجه قرار داد و استاد از نظر اخلاق، رفتار دینی و انسانی و برخورداری از خصال نیکو، شخصیتی ممتاز و زبانزد بوده و عمر خود را در طلب علم و تکمیل نفس سپری کرده است.
غلامرضا اعوانی او را انسانی متقی برشمرد و افزود: از جمله آثار ارزشمند ایشان میتوان به ترجمه و تحقیق کتاب «ماللهند» ابوریحان بیرونی، شرح منظومه حاجی سبزواری، مجموعه تفسیرهای حکمای اسلامی درباره قرآن و گزیده آثار حکما در موضوعات مختلف فلسفی اشاره کرد.
وی مهمترین اثر صدوقی سها را پژوهش درباره حکمای متاخر ایران دانست و گفت: ویراست سوم کتاب تاریخ حکما و عرفای متاخر بر ملاصدرا پس از چندین مرحله تحقیق و تکمیل در سه جلد منتشر میشود و به معرفی حکمایی میپردازد که با وجود جایگاه علمی برجسته در زمان خود، آثار، شاگردان و زندگی آنان کمتر شناخته شده و این اثر بهحق یکی از بهترین مراجع در شناخت حکمای متاخر ایران است که پژوهشگران ایرانی و خارجی به آن استناد میکنند.
عضو فرهنگستان علوم با اشاره به تلاش صدوقی سها برای شناسایی حکمای گمنام، تاکید کرد: ایشان از جوانی به دیدار استادان و حکمایی میرفتند که کمتر شناخته شده بودند و درباره استادان، شاگردان و آثارشان پرسوجو میکردند و اطلاعات ارزشمندی را گردآوری میکردند که بسیاری از آنها بعدها با معرفی و پژوهشهای او شناخته شدند و تکنگاریهای او درباره فیلسوفان، معرفی شاگردان و آثار آنان و تدریس متون فلسفی، از دیگر خدمات علمی است.
عسگر شاهیزاده اردبیلی، شاعر برجسته آیینی استان و کشور هم با اشاره به جایگاه علمی و معنوی صدوقی سها گفت: او از جمله شخصیتهایی است که علم، عقیده و عشق به معارف اسلامی در وجودش جمع شده و آثار فلسفی و عرفانی او نشان دهنده عمق اندیشه و باورهایش است.
وی با خواندن اشعاری در مدح اهل بیت (ع) و بیان مضامین عاشقانه و عرفانی، به پیوند شعر، معرفت و عشق اشاره داشت و تاکید کرد: شعر برای من راهی در بیان معارف و تجربههای معنوی است و در این مسیر، عشق و ارادت به اهل بیت (ع) جایگاه ویژهای دارد.
منوچهر صدوقی سها نیز با اشاره به ضرورت بازنگری در تلقی رایج از تاریخ فلسفه اسلامی گفت: تاریخ فلسفه به مفهوم جدید آن پیشینهای حدود ۲ قرن دارد و با آثاری همچون تاریخ فلسفه بروکر در آلمان شکل گرفته و از همان آغاز سه دیدگاه نادرست درباره فلسفه اسلامی رواج یافته است.
وی تصریح کرد: نخست اینکه فلسفهای مستقل به نام فلسفه اسلامی وجود ندارد و آنچه فلسفه اسلامی خوانده میشود، تنها ترجمهای از فلسفه یونان است؛ دوم اینکه اگر این فلسفه از اسلام تاثیر پذیرفته باشد، دیگر فلسفه نیست و باید آن را کلام دانست و سوم اینکه با درگذشت ابنرشد فلسفه اسلامی نیز به پایان رسید.
این پژوهشگر عرفان و حکمت اسلامی با تاکید بر ضرورت نقد این دیدگاهها، ادامه داد: بخش مهمی از فعالیت علمی خود را به بررسی و نشان دادن نادرستی این تلقیها اختصاص دادهام و در این مسیر آثاری همچون «پدیدارشناخت تاریخ استعلایی فلاسفه اسلامی»، انتشار کتاب «دروس الفلسفه» مرحوم شیخ عبدالکریم زنجانی، «فلسفه فلسفه اسلامی» و مجموعه چهارجلدی «تاریخ عمومی فلسفه اسلامی» را تدوین و منتشر کردهام.
صدوقی سها با تشریح نخستین محور دیدگاه خود درباره استقلال فلسفه اسلامی گفت: ترجمه آثار یونانی به زبان عربی واقعیتی انکارناپذیر در تاریخ فلسفه است، اما حکمای اسلامی تنها مترجمان و شارحان فلسفه یونان نبودند؛ آنان بر پایه آثار ترجمه شده، دستگاههای فلسفی تازهای پدید آوردند، استدلالهای جدیدی مطرح کردند و در بسیاری از مسائل آرای فیلسوفان یونانی را نقد یا رد کردند و بنابراین فلسفه اسلامی نه تکرار فلسفه یونان، بلکه نظامی فلسفی با هویت و مبانی خاص خود است.
وی با اشاره به روش پژوهشی خود در بررسی مساله وجود افزود: برای نشان دادن این تمایز، مباحث مربوط به وجود را در متون اصلی یونانی و سپس در آثار حکمای اسلامی استخراج و اصطلاحات و استدلالهای هر ۲ سنت را با یکدیگر مقایسه کردم؛ نتیجه این بررسیها نشان میدهد با دستگاهی فلسفی روبهرو هستیم که نه عین فلسفه یونان و نه تنها مجموعهای از ترجمههای آن است.
این پژوهشگر عرفان و حکمت اسلامی با جداسازی فلسفه اسلامی به ۲ معنای عام و خاص افزود: فلسفه اسلامی در معنای خاص دستگاهی فلسفی است که بر مبادی اسلامی استوار است و از ترکیب عقل، شهود، تعلیم و دیگر مبانی معرفتی اسلام شکل میگیرد.
صدوقی سها عنوان کرد: این دستگاه را نباید با فلسفه رسمی که موضوع آن وجود و مبنای آن عقل است، یکسان دانست؛ فلسفه اسلامی از اسلام تاثیر پذیرفته است، اما به همین دلیل نمیتوان آن را کلام دانست؛ زیرا تاثیرپذیری از دین به معنای خروج از قلمرو فلسفه نیست.
وی با تاکید بر ضرورت توجه نسل جوان به میراث فکری ایران و اسلام گفت: ما صاحب هویت اسلامی، انسانی و ملی هستیم و نباید در شناخت معارف خود، چشم بسته و تابع داوری مستشرقان باشیم؛ در آثار و سنت فکری خود گنجینهای ارزشمند داریم که باید آن را بشناسیم و استخراج کنیم و امیدوارم پژوهشگران و دانشجویان این مسیر را ادامه دهند و در معرفی و تبیین هویت مستقل فلسفه اسلامی بکوشند.
عادل اکبریمجد، رییس بنیاد نخبگان استان اردبیل نیز با اشاره به جایگاه علمی و پژوهشی صدوقی سها گفت: ایشان عمر گرانقدر خود را صرف تبیین حکمت و فلسفه اسلامی، تاریخ حکمای اسلامی به ویژه حکمای معاصر کردهاند که از جمله آثار ارزشمند ایشان در این حوزه، کتاب «تاریخ حکما و عرفای متاخر بر ملاصدرا» است.
سند هویتی و تمبر یادبود منوچهر صدوقی سها در پایان این مراسم رونمایی شد
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.