«حوالی ساعت ۱۱» حادثه تاریخی مسجد جامع کرمان را ماندگار کرد
کتاب میتواند روایتهای پراکنده، نجواهای پنهان و خاطرات ناب گذشته را از دل کوچهپسکوچههای تاریخ بیرون بکشد و با جادوی کلمات، در صفحات ماندگار به امانت بگذارد.

به گزارش خبرگزاری ایمنا از کرمان، هفته کتاب و کتابخوانی، فرصتی برای توجه دوباره به جایگاه کتاب در زندگی فردی و اجتماعی و یادآوری بسیاری از خاطرات، تجربهها و حوادث مهم یک ملت که اگر در قالب روایتهای مکتوب ثبت نشوند، بهتدریج در گذر زمان کمرنگ یا دچار تحریف میشوند.
کتابها حافظه مکتوب جامعهاند و بهویژه در حوزه تاریخ شفاهی، میتوانند صداهایی را حفظ کنند که شاید در میان هیاهوی حوادث شنیده نشده یا به مرور زمان در معرض فراموشی قرار گرفتهاند و اهمیت کتاب و کتابخوانی زمانی بیشتر آشکار میشود که موضوع اثر، به بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی یک منطقه مربوط باشد.
کتاب «حوالی ساعت ۱۱» از همین منظر اثری قابل توجه است؛ کتابی که به حادثه مسجد جامع کرمان در ۲۴ مهرماه ۱۳۵۷ میپردازد و از نقاط مهم مبارزات مردم کرمان در سالهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی به شمار میرود و بازخوانی آن میتواند به شناخت بهتر نقش مردم این شهر در تحولات تاریخی کشور کمک کند.
«حوالی ساعت ۱۱» تلاش میکند این حادثه را تنها به عنوان رویدادی مربوط به گذشته روایت نکند، بلکه زمینهها، آدمها، خاطرات و اثرات اجتماعی آن را نیز مورد توجه قرار دهد و به مخاطب کمک کند تاریخ را به عنوان روایتی انسانی و زنده بشناسد؛ روایتی که در آن تصمیمها، ترسها، مقاومتها و امیدهای مردم نقش اساسی دارند.
کرمان ظرفیتهای شناخته نشده زیادی دارد
محدثه اکبرپور، نویسنده و دانشآموخته کارشناسی ارشد گرافیک است. او اگرچه متولد کرمان و فرزند شهید است، از دوران کودکی به همراه خانواده در قم زندگی کرده و پس از سالها، حدود سال ۱۳۹۸ به کرمان بازگشته است و درباره چگونگی شکلگیری این اثر میگوید: پروژه کتاب از سال ۱۳۹۷ در حوزه هنری کرمان مطرح شده بود.
وی با بیان اینکه مصاحبههایی نیز انجام شده بود، اما روند تدوین و نگارش آن به سرانجام نرسیده بود تا اینکه پیشنهاد نگارش کتاب به او داده شد، ادامه میدهد: وقتی از قم به کرمان آمدم، به این شهر علاقهمند شدم. به نظرم کرمان ظرفیتهای بسیار زیادی دارد، اما آنگونه که باید شناخته نشده است.
این نویسنده جوان با بیان اینکه حتی گاهی مردم خود کرمان نیز از همه ابعاد تاریخی و فرهنگی شهرشان اطلاع ندارند، اضافه میکند: همین علاقه به کرمان و دغدغه شناساندن آن، یکی از دلایل اصلی من برای پذیرفتن این کار بود و پس از آن از طریق مصاحبههای صورت گرفته، برای تألیف کتاب دست به کار شدم.
وی میگوید: یکی از مهمترین ویژگیهای کتاب، تلاش برای ایجاد تعادل میان مستند بودن و جذابیت داستانی است و حوزه هنری بر حفظ استنادهای تاریخی و اعتبار روایتها تأکید داشت، اما در عین حال، کتاب باید به شکلی نوشته میشد که برای مخاطب عمومی، بهویژه جوانان، قابل فهم و جذاب باشد.
اکبرپور در اینباره توضیح میدهد: تأکید بر این بود که مستند بودن کتاب آسیب نبیند، اما اثر در قالبی داستانی و دارای تعلیق نوشته شود و برای رسیدن به این قالب با چند نفر از استادها مشورت کردیم و در نهایت به ساختاری رسیدیم که هم مستند باشد و هم ریتم و جذابیت لازم را برای مخاطب داشته باشد.

تلاش کردم تا مردم حادثه را بهعنوان بخشی از زندگی و تجربه درک کنند
پشت هر کتابی که بخشی از حافظه جمعی را ثبت میکند، معمولاً مجموعهای از روایتهای پراکنده، تجربههای شخصی و جستوجوهای پیوسته قرار دارد و «حوالی ساعت ۱۱» تلاش میکند خاطرات مرتبط با آن واقعه را از محدوده یادهای فردی فراتر ببرد و در قالب روایتی مکتوب، در دسترس نسلهای بعد قرار دهد.
یک واقعه تاریخی تنها در لحظه وقوع خلاصه نمیشود و زمینههای شکلگیری، تجربههای افراد درگیر، واکنش جامعه و پیامدهای پس از آن، همگی در فهم کاملتر ماجرا نقش دارند که ثبت این لایهها در کتاب، به خواننده کمک میکند تا حادثه را بهعنوان بخشی از زندگی و تجربه مردم یک شهر درک کند.
وی درباره چالشهای این مسیر توضیح میدهد: در اولین گام، باید از دل حجم عظیمی از روایتها، خط واحد و منسجمی بیرون میکشیدم و یک تا دو ماه از وقت خود را صرف خواندن مداوم، هایلایتکردن، دستهبندی و کدگذاری مصاحبهها کردم تا از دل جزئیات پراکنده، سیر قصه و بستگیهای میان شخصیتها و ماجراها را بیرون آوردم.
نویسنده کتاب «حوالی ساعت ۱۱» با بیان اینکه روایت کتب به گونهای تدوین شده است که گویی نویسنده در زمان حادثه در محل حضور داشته است، اضافه میکند: هدف اصلی، تعلیقپذیری و ایجاد پلی میان قصهپردازی و مستندسازی بود تا هم وفاداری به حقیقت تاریخی حفظ شود و هم اثری روان و خوشخوان پدید آید.
وی با اشاره اینکه تلاش شده است مستند بودن کار در طول نوشتن قصهها به خوبی رعایت شود، خاطرنشان میکند: نوشتن کتاب را زمانی انجام دادم که فرزند چهارمم را باردار بودم؛ اما با وجود تحمل این دشواری، تلاش کردم روایت حادثه به خوبی انجام شود و با پشتکار و عشق به کار، اثری شاخص و خواندنی خلق کنم.

«حوالی ساعت ۱۱» حقیقت تاریخی حادثه مسجد جامع کرمان را حفظ کرده است
این نگاه، اهمیت ثبت خاطرات و روایتهای شفاهی را یادآوری میکند. با گذشت زمان، شاهدان حوادث تاریخی سالخورده میشوند و بخشی از جزئیات خاطرات ممکن است از بین برود و کتاب میتواند این خاطرات را گردآوری، بررسی و برای آیندگان حفظ کند.
کتابهایی مانند «حوالی ساعت ۱۱» به خوبی بیان میکند که خاطرات مردم، تجربههای اجتماعی و روایت حوادث تاریخی، سرمایههای فرهنگی یک جامعهاند و تنها با ثبت و مطالعه آنها میتوان از فراموشی، تحریف و گسست نسلی جلوگیری کرد.
اکبرپور با تأکید بر اینکه «حوالی ساعت ۱۱» پیش از چاپ، چندین بار توسط استادان و کارشناسان حوزه تاریخ شفاهی بررسی و اصلاح شده است، تصریح میکند: این اثر نظر مثبت شماری از استادان این حوزه را به دست آورده است و بازخورد مخاطبان نشان داده که انتخاب قالب روایی، به ارتباط بهتر خوانندگان با موضوع کمک کرده است.
وی در ادامه با بیان اینکه حادثه مسجد جامع کرمان هنوز ظرفیتهای بسیاری برای پژوهش و روایت دارد و نمیتوان آن را موضوعی پایانیافته دانست، ادامه میدهد: شخصیتها، زمینههای اجتماعی حادثه و اتفاقاتی که پیش و پس از آن رخ داده، هرکدام میتوانند موضوع کتابهای مستقلی باشند.
این نویسنده میگوید: ابعاد حادثه مسجد جامع بسیار گسترده است و هنوز هم میتوان از زوایای تازهای به آن نگاه کرد. شخصیتهای این ماجرا همچنان جای پرداخت بیشتری دارند و اتفاقات و مبارزات مردم کرمان پیش و پس از حادثه، موضوعات جذابی هستند که هنوز آثار زیادی درباره آنها نوشته نشده است.
به گزارش ایمنا، «حوالی ساعت ۱۱» از دل خاطرات برخاسته تا آنها را در صفحات ماندگار کند؛ روایتی که میتواند خواننده را به بازخوانی تاریخ کرمان دعوت کند و این پرسش را پیش روی او بگذارد که چه اندازه از گذشته شهر و مردمانش را میشناسیم و چه روایتهایی هنوز چشمانتظار ثبت هستند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.