شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ فال حافظ امروز آماده است · بخوانید

چرا شی جین‌پینگ ترجیح می‌دهد در جنگ‌های دیگران تماشاگر باقی بماند؟

فبه نقل از فرارو··خبر در فرارو

نشست شنژن بیش از آنکه تکرار یالتا و تقسیم حوزه‌های نفوذ باشد، نمایش تفاوت موقعیت سه قدرت بود: ترامپ و پوتین درگیر جنگ‌هایی فرسایشی و گرفتار محدودیت‌های سیاسی و اقتصادی بودند، اما شی جین‌پینگ بدون مداخله مستقیم، از نفوذ چین برای تأثیرگذاری بر معادلات بهره می‌برد. پکن با حفظ بی‌طرفی نسبی و پرهیز از تعهدات تحمیلی، جایگاه خود را به‌عنوان قدرتی تعیین‌کننده تثبیت کرد.

چرا شی جین‌پینگ ترجیح می‌دهد در جنگ‌های دیگران تماشاگر باقی بماند؟
عکس: فرارو

فرارو- ونران جیانگ، بنیان‌گذار مؤسسه چین و دارنده بازنشسته کرسی پژوهشی مک‌تاگارت در دانشگاه آلبرتا

به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، پیش از دیدار سه‌جانبه شی جین‌پینگ، دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین در شنژن، بسیاری از ناظران این پرسش را مطرح می‌کردند که آیا این نشست به «یالتای دوم» تبدیل خواهد شد؟ هنگامی که خبرنگاری این پرسش را با پوتین مطرح کرد، رئیس‌جمهور روسیه مکث کرد و سر تکان داد. شی جین‌پینگ در مقابل، از سه کشور خواست تفکر جنگ سرد را کنار بگذارند. او با یادآوری همکاری سه قدرت در جنگ جهانی دوم گفت: «وقتی کشورهای بزرگ در هماهنگی زندگی کنند، جهان از صلح برخوردار می‌شود؛ اما هنگامی که با یکدیگر درگیر شوند، جهان به آشوب کشیده خواهد شد.»

با وجود گمانه‌زنی‌ها درباره تقسیم حوزه‌های نفوذ، نشست شنژن به صدور «بیانیه چین، روسیه و آمریکا در مسیر صلح» انجامید. با این حال، اهمیت اصلی دیدار در تفاوت موقعیت سه رهبر آشکار شد: دو نفر از آن‌ها درگیر جنگ‌هایی بودند که نمی‌توانستند به نتیجه مطلوب برسانند، در حالی که رهبر سوم در هیچ جنگی حضور نداشت. چین از قدرت و نفوذی برخوردار بود که می‌توانست بر سرنوشت این درگیری‌ها تأثیر بگذارد، اما تصمیم گرفته بود از این ظرفیت به شکل مستقیم استفاده نکند.

ترامپ و پوتین؛ دو رهبر گرفتار جنگ و محدودیت

ترامپ در شرایطی به شنژن سفر کرد که جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای شکست سنگینی متحمل شده و کنترل هر دو مجلس کنگره را به دموکرات‌ها واگذار کرده بودند. هم‌زمان، جنگ آمریکا علیه ایران که از فوریه آغاز شده بود، به درگیری‌ای فرسایشی تبدیل شده بود که واشنگتن نمی‌توانست پیروزی قاطعی در آن به دست آورد. این جنگ عرضه نفت و انرژی را مختل کرده، حوثی‌های یمن را وارد معادله کرده و عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را با اختلال روبه‌رو ساخته بود. در چنین شرایطی، ترامپ بیش از آن‌که به دنبال جلب رأی باشد، به دنبال ثبت دستاوردی در سیاست خارجی بود؛ آن هم در زمانی که گزینه‌هایش محدودتر شده بود.

پوتین نیز با جنگ اوکراین وارد پنجمین سال آن شده بود؛ جنگی که به انزوای بیشتر روسیه از غرب انجامیده و هم‌زمان نشانه‌های کاهش شتاب اقتصادی این کشور را آشکار کرده بود. با وجود طرح موضوع اوکراین در نشست شنژن به ابتکار ترامپ، سرنوشت جنگ همچنان به مواضع طرف‌های درگیر وابسته بود. استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان آمریکایی مأمور مذاکره برای پایان دادن به جنگ، به برلین رفتند تا رهبران اوکراین و اروپا را در جریان گفت‌وگوها قرار دهند. ولودیمیر زلنسکی نیز تأکید کرد که مسائل مربوط به اوکراین باید با مشارکت اوکراین و مسائل مربوط به اروپا با حضور کشورهای اروپایی حل‌وفصل شود. بنابراین، هر توافقی در شنژن ناگزیر باید مطالبات طرف‌هایی را در نظر می‌گرفت که مستقیماً در جنگ حضور دارند.

بی‌طرفی سازنده؛ اهرم پکن در جنگ اوکراین

رویکرد چین به جنگ اوکراین نشان می‌دهد که پکن چگونه تلاش می‌کند میان حفظ نفوذ و پرهیز از مداخله مستقیم تعادل برقرار کند. مقام‌های چینی به این واقعیت اشاره کرده‌اند که اگر پکن تصمیم می‌گرفت تسلیحات در اختیار روسیه قرار دهد، وضعیت جبهه‌های جنگ امروز متفاوت بود. برخی راهبردپردازان این سیاست را «بی‌طرفی سازنده» می‌نامند؛ رویکردی که بر اساس آن، حمایت آشکار از یکی از طرفین می‌توانست دامنه جنگ را گسترش دهد، در حالی که خطوط قرمز چین به کاهش خطر تشدید هسته‌ای کمک کرده است.

با این حال، جنگ در میدان نبرد ادامه داشت. هم‌زمان با برگزاری نشست، پهپادهای روسیه به خارکیف حمله کردند و اوکراین تأسیسات نفتی تاتارستان را هدف قرار داد. کی‌یف همچنین برای سومین بار در یک هفته به پل کرچ حمله کرد. این تحولات نشان می‌داد که سرنوشت جنگ نه در اتاق مذاکرات شنژن، بلکه همچنان در میدان نبرد تعیین می‌شود؛ واقعیتی که امکان تقسیم ساده اوکراین در توافق میان قدرت‌های بزرگ را محدود می‌کند.

اختلاف بر سر کنترل تسلیحات هسته‌ای

خویشتن‌داری چین در پذیرش تعهدات بر اساس خواسته قدرت‌های دیگر، در مذاکرات هسته‌ای نیز آشکار بود. آمریکا مدت‌هاست به دنبال ایجاد چارچوبی سه‌جانبه برای کنترل تسلیحات هسته‌ای با مشارکت روسیه و چین است، اما پکن از پیوستن به چنین توافقی بر مبنای شرایط برابر خودداری کرده است. زرادخانه هسته‌ای چین حدود ۶۲۰ کلاهک برآورد می‌شود؛ رقمی که در مقایسه با حدود پنج هزار کلاهک در اختیار هر یک از آمریکا و روسیه بسیار کمتر است. پکن همین نابرابری را دلیل مخالفت با پذیرش تعهدات یکسان می‌داند.

بیانیه مشترک سه کشور موضوعاتی مانند اصلاح سازمان ملل، تأمین پالایش‌شده‌تر نفت، مخالفت با آنچه سوءاستفاده از صلاحیت قضایی در دیوان کیفری بین‌المللی توصیف شد و ضرورت جلوگیری از جنگ هسته‌ای را دربر می‌گرفت. در این بیانیه تأکید شد که جنگ هسته‌ای نه قابل پیروزی است و نه باید آغاز شود. منتقدان محتوای توافق را حداقلی دانستند؛ ارزیابی‌ای که از نظر محدود بودن دستاوردهای عملی بی‌اساس نیست. با این حال، پکن موفق شد دو قدرت دیگر را در چارچوبی گرد هم آورد که بر اساس شرایط مورد نظر چین شکل گرفته بود، بی‌آنکه به تقسیم جهان میان قدرت‌های بزرگ تن دهد.

چین؛ قدرت تعیین‌کننده بدون مداخله مستقیم

چین امروز از نظر اقتصادی، صنعتی و نظامی به جایگاهی رسیده که می‌تواند بر مسیر تحولات بین‌المللی تأثیر بگذارد. این کشور بر اساس شاخص برابری قدرت خرید، بزرگ‌ترین اقتصاد جهان محسوب می‌شود، ظرفیت تولید صنعتی آن تقریباً با مجموع کشورهای گروه هفت برابری می‌کند و توان نظامی‌اش در حوزه‌های مختلف در حال گسترش است. جنگ اوکراین، رویارویی با ایران و بحران‌های خاورمیانه، هر یک به شکلی با مواضع و ظرفیت‌های پکن ارتباط پیدا می‌کنند.

رفتار چین با ترامپ در جریان نشست نیز معنادار بود. رئیس‌جمهور آمریکا که در داخل و خارج با محدودیت‌هایی روبه‌رو شده بود، در شنژن با تشریفاتی برجسته مورد استقبال قرار گرفت؛ از استقبال رسمی در فرودگاه تا جایگاه ویژه در عکس گروهی و ضیافت دولتی. برخی این رفتار را تحقیر میزبانی می‌دانستند، اما می‌توان آن را فرصتی برای اعطای اعتبار دیپلماتیک به مهمان تفسیر کرد؛ اقدامی که بدون واگذاری اهرم‌های فشار، موقعیت چین را تقویت می‌کرد.

البته پکن نیز با محدودیت‌هایی روبه‌روست: فشارهای امنیتی در پیرامون خود، تداوم ضعف بازار مسکن، مشکل اشتغال جوانان و فساد در ساختار نظامی. بنابراین، سیاست خویشتن‌داری چین صرفاً نشانه قدرت نیست، بلکه می‌تواند بازتاب محاسبه‌ای درباره هزینه‌های استفاده گسترده از نفوذ و محدودیت‌های داخلی این کشور نیز باشد.

در نهایت، نشست شنژن بیش از آن‌که یادآور یالتا و تقسیم جهان میان قدرت‌های بزرگ باشد، تصویری از موازنه‌ای شکننده را به نمایش گذاشت. در یالتا، قدرت‌ها درباره تقسیم جهانی مذاکره کردند که سپس بر سر آن به رقابت و تقابل پرداختند؛ اما در شنژن، دو رهبر گرفتار جنگ در برابر رهبری قرار گرفتند که توان تأثیرگذاری بر معادلات را داشت، ولی از ورود مستقیم به درگیری‌ها خودداری می‌کرد. به همین دلیل، قدرت چین شاید بیش از هر چیز در جنگ‌هایی نمایان شود که تصمیم گرفته وارد آن‌ها نشود و در مخالفتش با پایان دادن به بحران‌ها بر اساس شرایطی که دیگران تعیین می‌کنند.

ولادیمیر پوتین

ولادیمیر پوتین

ولادیمیر پوتین سیاستمدار روس و افسر پیشین کاگ‌ب است که از ۱۹۹۹ در رأس قدرت روسیه بوده و از ۲۰۱۲ دوباره رئیس‌جمهور است؛ حملهٔ روسیه به اوکراین در ۲۰۲۲ و پیمان مشارکت راهبردی جامع با ایران در ۲۰۲۵ از رویدادهای مهم دوران اوست.

همهٔ ۶۱۶ خبر ولادیمیر پوتین ←
دونالد ترامپ

دونالد ترامپ

دونالد ترامپ سیاستمدار و بازرگان آمریکایی و چهل‌وپنجمین و چهل‌وهفتمین رئیس‌جمهور ایالات متحده است؛ خروج از برجام، دستور حمله به قاسم سلیمانی، بمباران تأسیسات هسته‌ای ایران در ۱۴۰۴ و آغاز جنگ ۲۰۲۶ با ایران از تصمیم‌های مهم او دربارهٔ ایران است.

همهٔ ۳٬۶۰۳ خبر دونالد ترامپ ←

نظرات

نظرها پس از بررسی منتشر می‌شوند. لطفاً از توهین، تهمت و لینک تبلیغاتی پرهیز کنید.

هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.