سه رهبر در یک قاب؛ آیا نظم آمریکایی در حال فروپاشی است؟
نشست سهجانبه شنژن نشانهای از تغییر در جایگاه آمریکا و محدودیتهای فزاینده هژمونی این کشور است. سیاستهای ترامپ، از تعرفهگذاری علیه متحدان تا بازنگری در تعهدات امنیتی، اعتماد به واشنگتن را تضعیف کرده و ضرورت تعامل با قدرتهای رقیب را افزایش داده است. هرچند این نشست به معنای شکلگیری نظم جهانی جدید نیست، نشان میدهد مدیریت یکجانبه نظام بینالملل برای آمریکا دشوارتر شده است.

فرارو- وسام اسماعیل، تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل در المیادین
به گزارش فرارو به نقل از المیادین، نشست سهجانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه در شنژن را نمیتوان در چارچوب نظمی تفسیر کرد که واشنگتن پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بر روابط بینالملل تحمیل کرده بود. در آن دوره، رؤسایجمهور آمریکا قدرتهای دیگر را بازیگرانی ثانویه در نظامی میدانستند که قواعد و مناسبات آن عمدتاً بر اساس برداشت واشنگتن از منافع خود تنظیم میشد. اما تحولات سالهای اخیر، از جنگ اوکراین و عملیات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ تا درگیریهای متعاقب آن و جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نشان داده است که نظام بینالملل وارد مرحلهای تازه از بازتعریف موازنه قدرت، روابط و ائتلافها شده است.
سیاستهای دونالد ترامپ، بهویژه اعمال تعرفههای گسترده علیه متحدان و بازنگری در تعهدات امنیتی آمریکا، به تضعیف اعتماد تاریخی میان واشنگتن و شرکای آن منجر شده است. پیامدهای این رویکرد تنها به اروپا و خاورمیانه محدود نمانده و کشورهایی مانند کانادا، ژاپن، کره جنوبی، فیلیپین و شرکای آمریکا در جنوب شرق آسیا، از جمله اندونزی و مالزی، را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
اهمیت این تحولات صرفاً در افزایش فاصله میان آمریکا و متحدانش نیست، بلکه به تضعیف یکی از پایههای اصلی هژمونی این کشور مربوط میشود. رهبری بینالمللی تنها با برخورداری از قدرت نظامی، اقتصادی و فناوری تحقق نمییابد؛ بلکه مستلزم آن است که این توانمندیها به ابزارهایی برای تثبیت رهبری آمریکا بهعنوان گزینهای پذیرفتنی و حتی ضروری برای دیگر کشورها تبدیل شوند.
تضعیف پایههای «صلح آمریکایی»
نظم بینالمللی موسوم به «صلح آمریکایی» بر دو پایه اصلی استوار بود: نخست، ایجاد شبکهای از متحدان که در چارچوب راهبرد واشنگتن عمل کنند و دوم، انباشت قدرت کافی برای بازدارندگی و مهار رقبای سنتی. در این الگو، آمریکا علاوه بر اتکا به برتری نظامی و اقتصادی، جذابیت الگوی سیاسی و اقتصادی خود را نیز به ابزاری برای تثبیت موقعیت جهانیاش تبدیل کرده بود.
اما بحرانهای سالهای اخیر، از اوکراین تا خاورمیانه، محدودیت توانایی واشنگتن برای تبدیل برتری مادی به سلطه سیاسی را آشکار کردهاند. همزمان، سیاستهای تجاری و امنیتی ترامپ به روابط سنتی آمریکا با متحدانش آسیب زده و این کشور را ناگزیر کرده است مناسبات بینالمللی را با در نظر گرفتن واقعیتهای جدید قدرت بازتعریف کند.
تا پیش از نشست شنژن، ارزیابی عینی از تضعیف الگوی آمریکایی دشوارتر بود؛ زیرا ترامپ همچنان بر توانایی واشنگتن برای مدیریت بحرانها و در اختیار داشتن ابتکار عمل در موضوعاتی مانند تحریم روسیه، جنگ تجاری با چین، تقابل با ایران و روابط با متحدان تأکید میکرد. با این حال، نشانههای سیاسی و دیپلماتیک نشست و مفاد بیانیه پایانی آن، تصویری متفاوت از جایگاه آمریکا ارائه دادند.
ترامپ در برابر واقعیت قدرتهای رقیب
یکی از نشانههای قابل توجه نشست، نحوه تعامل ترامپ با رؤسایجمهور روسیه و چین بود. او در شرایطی که با محدودیتهای داخلی، از جمله تغییر موازنه در نهادهای قانون اساسی آمریکا و کاهش حمایت عمومی از سیاستهایش، مواجه است، تلاش کرد روابط خود با دو رهبر رقیب را دوستانه و مبتنی بر گشودگی نشان دهد. این رویکرد با تصویر سنتی رئیسجمهوری که از موضع برتری و توانایی تحمیل شروط با دیگر قدرتها تعامل میکند، تفاوت داشت.
در سوی دیگر، ترامپ مخالفت جدی با به حاشیه رفتن متحدان اروپایی، بهویژه بریتانیا، نشان نداد. این رفتار میتواند بیانگر کاهش جایگاه محوری روابط فراآتلانتیکی در محاسبات دولت او یا دستکم آمادگی واشنگتن برای بازتعریف این روابط بر اساس منافع مستقیم آمریکا باشد. در نتیجه، رویکرد آمریکا بیش از گذشته به سمت مدیریت موازنهها و سازگاری با مراکز قدرت دیگر حرکت کرده است؛ رویکردی که با شیوه سنتی دولتهای پیشین آمریکا، مبتنی بر تعیین قواعد نظام بینالملل و تقسیم نقشها از موضع برتر، تفاوت دارد.
پیامهای راهبردی بیانیه پایانی
بیانیه پایانی نشست، بهتنهایی برای اعلام شکلگیری نظمی جهانی جدید یا جایگزینی کامل قواعد پیشین کافی نیست؛ با این حال، مفاد آن حاوی نشانههایی فراتر از تفاهمهای مقطعی میان سه طرف است. تأکید رهبران بر مسئولیت مشترک در حفظ ثبات راهبردی، تقویت امنیت بینالمللی و همکاری برای اصلاح سازمان ملل، میتواند نشانهای از پذیرش ضرورت مشارکت قدرتهای رقیب در مدیریت مسائل جهانی باشد.
در این چارچوب، توافق بر سر ضرورت حفظ جریان باثبات انرژی و امنیت زنجیرههای تأمین جهانی نیز اهمیت دارد. برنامهریزی برای افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی میتواند با بررسی امکان کاهش محدودیتهای اقتصادی علیه روسیه و تلاش برای کاهش تنش در خلیج فارس ارتباط داشته باشد؛ هرچند این برداشت بهتنهایی به معنای توافق قطعی بر سر لغو تحریمها یا حل اختلافات منطقهای نیست.
نشست سهجانبه شنژن را نمیتوان همسنگ کنفرانس یالتا و توافقی برای بنیانگذاری نظم جهانی جدید دانست. هنوز قواعد جایگزین روشنی برای نظم پیشین شکل نگرفته و اختلافات راهبردی میان آمریکا، چین و روسیه همچنان پابرجاست. با این حال، این نشست از منظر تغییر در شیوه مواجهه واشنگتن با قدرتهای رقیب اهمیت دارد.
آمریکا که در دهههای گذشته خود را محور تعیین قواعد و مدیریت نظام بینالملل میدانست، اکنون بیش از گذشته به ضرورت تفاهم با دیگر مراکز قدرت برای مدیریت بحرانها و حفظ ثبات جهانی توجه نشان میدهد. این تغییر لزوماً به معنای پایان هژمونی آمریکا نیست، اما نشانهای از آشکارتر شدن محدودیتهای آن و دشوارتر شدن بازتولید رهبری یکجانبه واشنگتن در شرایط جدید بینالمللی است.

دونالد ترامپ
دونالد ترامپ سیاستمدار و بازرگان آمریکایی و چهلوپنجمین و چهلوهفتمین رئیسجمهور ایالات متحده است؛ خروج از برجام، دستور حمله به قاسم سلیمانی، بمباران تأسیسات هستهای ایران در ۱۴۰۴ و آغاز جنگ ۲۰۲۶ با ایران از تصمیمهای مهم او دربارهٔ ایران است.
همهٔ ۳٬۶۱۳ خبر دونالد ترامپ ←نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.