«خاتون‌ها» پای کار نجات جان؛ شاهرود پیشگام اهدای خون بانوان شد

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها – محمدحسین عابدی: اهدای خون سال‌هاست با شعار «اهدای خون، اهدای زندگی» شناخته می‌شود؛ شعاری که با توسعه دانش پزشکی و افزایش نیاز مراکز درمانی به فرآورده‌های خونی، امروز معنای گسترده‌تری پیدا کرده است. از خون اهدایی می‌توان فرآورده‌هایی مانند گلبول قرمز، پلاکت، پلاسما و برخی فاکتورهای انعقادی را استحصال کرد که در درمان بیماران مختلف، از جمله مبتلایان به برخی بیماری‌های سخت، کاربرد دارند.

سازمان انتقال خون در سال‌های اخیر تلاش کرده است با فرهنگ‌سازی و اقدامات رسانه‌ای، علاوه بر اهدای خون کامل، مردم را به اهدای فرآورده‌های خونی نیز ترغیب کند؛ فرآورده‌هایی که هر یک کاربردهای تخصصی در حوزه درمان دارند و می‌توانند نقش مهمی در نجات جان بیماران ایفا کنند.

از یک واحد خون چه فرآورده‌هایی به دست می‌آید؟

یک پزشک در گفتگو با خبرنگار مهر، با بیان اینکه در انتقال خون مفهومی با عنوان «خون کامل» وجود دارد، اظهار کرد: خون کامل همان خونی است که فرد با مراجعه به مراکز انتقال خون اهدا می‌کند و معمولاً یک واحد معادل ۴۵۰ سی‌سی از آن دریافت می‌شود.

محمدحسین‌زاده افزود: خون کامل هم به شکل مستقیم برای بیمارستان‌ها و بیماران، از جمله مصدومان حوادث و افرادی که تحت عمل جراحی قرار می‌گیرند، استفاده می‌شود و هم می‌توان آن را به فرآورده‌های مختلف تبدیل کرد.

وی با بیان اینکه از خون، فرآورده‌های متعددی استحصال می‌شود، گفت: پلاکت، پلاسما، گلبول قرمز، فاکتورهای انعقادی و فیبرینوژن از جمله فرآورده‌هایی هستند که در مراکز تخصصی برای درمان برخی بیماری‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این پزشک با اشاره به امکان اهدای فرآورده‌های خونی در مراکز مجهز، افزود: فرد مراجعه‌کننده به مراکز انتقال خون می‌تواند با نظر پزشک و در صورت برخورداری از شرایط لازم، فرآورده مورد نظر را اهدا کند؛ البته این موضوع به تجهیزات و امکانات مرکز انتقال خون نیز بستگی دارد که در استان سمنان، مراکز شاهرود و سمنان از این ظرفیت برخوردار هستند.

نیاز به خون در شرایط بحرانی افزایش می‌یابد

حسین‌زاده با بیان اینکه اهدای فرآورده‌های خونی برای فرد واجد شرایط، با تشخیص پزشک انجام می‌شود، بیان کرد: کشور در برخی مقاطع به شکل ناگهانی با افزایش نیاز به خون و فرآورده‌های آن مواجه می‌شود؛ همان‌طور که در دوران دفاع مقدس و جنگ ۱۲ روزه شاهد چنین شرایطی بودیم و گاهی از مردم برای اهدای خون دعوت می‌شود.

وی ادامه داد: خوشبختانه سازمان انتقال خون ایران از جمله مراکز و مراجع مورد تأیید در سطح بین‌المللی است و از نظر استانداردها در سطح بالایی قرار دارد، بنابراین از این منظر مشکل خاصی نداریم.

این پزشک، یکی از دغدغه‌های مهم حوزه انتقال خون را حفظ و افزایش شمار اهداکنندگان فعال دانست و گفت: بخش مهمی از اهداکنندگان خون را افرادی تشکیل می‌دهند که میانگین سنی آنها حدود ۳۵ سال است و اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، با افزایش سن این افراد و کاهش مشارکت نسل‌های جوان‌تر، در آینده با چالش مواجه خواهیم شد.

سهم بانوان در اهدای خون باید افزایش یابد

محمدکاظم امیدیان، مدیرکل انتقال خون استان سمنان، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به کاهش سهم بانوان در اهدای خون اظهار کرد: در دوران دفاع مقدس و در دهه ۶۰، آمارهای سازمان انتقال خون نشان می‌داد بین ۳۰ درصد تا یک‌سوم اهداکنندگان خون در کشور را بانوان تشکیل می‌دادند، اما این میزان به مرور کاهش یافته و امروز حدود ۹۱ درصد اهداکنندگان مرد و تنها هشت تا ۹ درصد زن هستند.

وی افزود: این موضوع یک چالش جدی برای سازمان انتقال خون محسوب می‌شود، زیرا بانوان نیمی از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند و باید بتوان از ظرفیت آنان در اهدای خون نیز بهره گرفت.

مدیرکل انتقال خون استان سمنان با بیان اینکه تلاش این سازمان، ترغیب بانوان به اهدای خون است، گفت: در این زمینه طرح‌های مختلفی در دستور کار قرار گرفته که یکی از مهم‌ترین آنها طرح «خاتون» است.

شاهرود؛ پایلوت کشوری طرح «خاتون»

امیدیان با بیان اینکه طرح «خاتون» برای نخستین بار در کشور با هدف ترغیب بانوان به اهدای خون در حال اجرا است، گفت: پنج استان به عنوان پایلوت این طرح انتخاب شده‌اند که استان سمنان نیز یکی از آن‌ها است.

وی ادامه داد: در استان سمنان نیز شهرستان شاهرود به دلیل برخورداری از بیشترین شمار اهداکنندگان خون در استان و همچنین ظرفیت‌ها و امکانات موجود، به عنوان پایلوت اجرای این طرح انتخاب شده است.

مدیرکل انتقال خون استان سمنان با تأکید بر اینکه شاهرود پایلوت اجرای طرح «خاتون» در سطح کشور است، بیان کرد: در صورت موفقیت این طرح، اجرای آن در سایر نقاط کشور نیز دنبال خواهد شد.

امیدیان هدف نخست طرح خاتون را فرهنگ‌سازی و ترغیب بانوان به اهدای خون عنوان کرد و افزود: در این طرح تدابیری نیز برای افزایش استقبال بانوان در نظر گرفته شده که از جمله آنها می‌توان به طراحی کیسه‌های خون‌گیری مخصوص بانوان اشاره کرد.

وی با بیان اینکه کیسه‌های خون‌گیری معمول ظرفیت ۴۵۰ سی‌سی دارند، گفت: در طرح خاتون کیسه‌های کوچک‌تر با ظرفیت ۳۵۰ سی‌سی نیز در نظر گرفته شده تا نگرانی برخی بانوان در زمینه اهدای خون کاهش یابد.

امیدیان افزود: در این طرح، بانوان توسط پزشکان زن معاینه می‌شوند و در صورت تأیید شرایط، امکان اهدای خون خواهند داشت. همچنین پزشک درباره فرآیند اهدای خون به بانوان مشاوره‌های لازم را ارائه می‌کند.

وی با اشاره به برخی باورهای نادرست درباره اهدای خون بانوان اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که در طرح خاتون به صورت جدی دنبال می‌شود، اصلاح این تصور است که همه بانوان دچار کم‌خونی هستند و نباید خون اهدا کنند.

مدیرکل انتقال خون استان سمنان گفت: برای معرفی طرح خاتون و فرهنگ‌سازی در این زمینه، برنامه‌هایی در مدارس، دانشگاه‌ها، باشگاه‌ها، فضای مجازی و رسانه‌ها دنبال خواهد شد.

آمادگی شاهرود برای اجرای طرح خاتون

مهدی عامری، رئیس انتقال خون شاهرود، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه این مرکز برای اجرای طرح خاتون آمادگی دارد، اظهار کرد: مرکز انتقال خون شاهرود آمادگی دارد علاوه بر خون کامل، فرآورده‌های خونی از جمله پلاسما و پلاکت را نیز از اهداکنندگان دریافت کند.

وی از نصب دستگاه جدید فریز پلاکت در مرکز انتقال خون شاهرود خبر داد و افزود: این دستگاه از تجهیزات مدرن محسوب می‌شود و فرآیند دریافت خون از اهداکننده و جداسازی پلاکت مورد نیاز را در مدت کوتاهی انجام می‌دهد تا فرد بتواند با سهولت بیشتری فرآیند اهدا را انجام دهد.

رئیس انتقال خون شاهرود تأکید کرد: تمام تلاش مجموعه انتقال خون شاهرود این است که بانوان مراجعه‌کننده در طرح خاتون بتوانند با کمترین دغدغه و نگرانی فرآیند اهدای خون را انجام دهند.

عامری با بیان اینکه مردان چهار بار و بانوان دو بار در سال می‌توانند خون اهدا کنند، افزود: اهدای خون و فرآورده‌های خونی نقش مهمی در پشتیبانی از چرخه درمان دارد و می‌تواند به نجات جان بیماران کمک کند.

باورهای نادرست درباره اهدای خون بانوان

مریم گلمحمدی، پزشک، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به برخی باورهای نادرست درباره اهدای خون بانوان اظهار کرد: این تصور که همه بانوان کم‌خون هستند و نباید خون اهدا کنند، یک باور رایج است که پشتوانه علمی ندارد و شرایط اهدای خون باید برای هر فرد به صورت جداگانه توسط پزشک بررسی شود.

این پزشک یکی دیگر از باورهای نادرست را ترس از دردناک یا ترسناک بودن اهدای خون دانست و گفت: فرآیند اهدای خون امروز با امکانات و شرایط مناسبی انجام می‌شود و نگرانی‌ها و تصورات قدیمی در این زمینه نباید مانع مشارکت بانوان شود.

وی پیشنهاد کرد بانوان برای آشنایی بیشتر با فرآیند اهدای خون، یک‌بار همراه اعضای خانواده خود به مراکز انتقال خون مراجعه کنند و از نزدیک با این فرآیند آشنا شوند.

گلمحمدی در پایان از بانوان خواست با مشارکت در طرح خاتون، سهم خود را در این اقدام انسان‌دوستانه افزایش دهند؛ اقدامی که در نهایت می‌تواند به تأمین خون مورد نیاز مراکز درمانی و نجات جان بیماران کمک کند.

کاهش مشارکت بانوان؛ زنگ هشداری برای ذخایر خونی

کاهش سهم بانوان در اهدای خون به حدود هشت تا ۹ درصد، موضوعی نیست که بتوان از کنار آن به سادگی عبور کرد؛ به‌ویژه آنکه بخش قابل توجهی از اهداکنندگان فعلی در آستانه افزایش سن قرار دارند و استمرار این روند می‌تواند در سال‌های آینده تأمین پایدار خون و فرآورده‌های خونی را با چالش مواجه کند. در چنین شرایطی، فرهنگ‌سازی برای اهدای خون بانوان و اصلاح باورهای نادرست درباره کم‌خونی، دردناک بودن فرآیند اهدا یا محدودیت‌های غیرعلمی، باید از یک برنامه مقطعی فراتر رفته و به یک مطالبه و اولویت مستمر در حوزه سلامت تبدیل شود.

اکنون نگاه‌ها به شاهرود دوخته شده است؛ جایی که به عنوان پایلوت کشوری طرح «خاتون» انتخاب شده و قرار است میزان استقبال بانوان از اهدای خون را افزایش دهد. انتظار می‌رود مسئولان انتقال خون ضمن اجرای دقیق این طرح، نتایج آن را به صورت شفاف ارزیابی و اعلام کنند و در صورت موفقیت، زمینه تعمیم آن به دیگر شهرها را فراهم آورند؛ چراکه تأمین خون مورد نیاز بیماران، موضوعی نیست که بتوان آن را به روزهای بحران موکول کرد و استمرار آن بیش از هر چیز به حضور منظم و مسئولانه اهداکنندگان وابسته است.