پسماند در ایلام؛ از وعده کارخانه بازیافت تا برخورد با متخلفان

خبرگزاری مهر - گروه استان ها: توسعه شهرنشینی و افزایش جمعیت در کنار ساخت‌وسازهای پیوسته شهری، مدیریت اصولی پسماند را از یک خدمت روتین روزمره به شاخصی حیاتی در بهداشت محیط و سلامت عمومی ارتقا داده است.

در استان ایلام، زنجیره پسماند دست‌کم در سه جبهه اصلی یعنی زباله‌های خانگی و شهری، «نخاله‌های ساختمانی و عمرانی و «پسماندهای حساس بیمارستانی و مطب‌ها» با گره‌ها و چالش‌های فنی و نظارتی مواجه است؛ مسائلی که رهاسازی یا تعلل در مدیریت هریک از آن‌ها، پیامدهای مستقیمی بر زیست‌بوم و بهداشت ساکنان بر جای می‌گذارد.

در کلان‌شهرها و مراکز استان، تولید حجم بالای زباله همواره آزمونی دشوار برای خدمات شهری است. در شهر ایلام با جمعیتی نزدیک به ۲۰۰ هزار نفر، تولید حجم قابل‌توجه زباله خانگی نیازمند فرآیندی مداوم از جمع‌آوری، تفکیک، بازیافت و امحای استاندارد است.

چالش بزرگ پسماندهای خانگی و نخاله‌های ساختمانی

فرماندار ایلام در گفتگو با خبرگزاری مهر با تشریح ابعاد این بار خدماتی اظهار داشت: پسماندهای خانگی و نخاله‌های ساختمانی دو چالش محوری مدیریت شهری هستند که شهرداری به شکل هم‌زمان با آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند. روزانه بیش از ۲۵۰ تن زباله توسط نیروهای خدمات شهری از سطح معابر جمع‌آوری و به سایت‌های مربوطه منتقل می‌شود که این حجم نیازمند ارتقای زیرساخت‌هاست.

احسان اکبری با اشاره به راهکارهای کوتاه‌مدت و میان‌مدت مدیریت شهری تصریح کرد: با حمایت استانداری یک دستگاه نوین ساماندهی زباله خریداری و در خارج از محدوده شهر مستقر شده است تا بار پردازش پسماندهای جمع‌آوری‌شده را کاهش دهد.

وی درباره طرح اساسی بازیافت پسماند در ایلام گفت: عملیات احداث کارخانه بازیافت زباله با هدف کاهش فشار بر محیط زیست و حرکت به سمت مدیریت پایدار در دستور کار قرار دارد. زمین پنج هکتاری این طرح تأمین و زیرساخت‌های اولیه آن فراهم شده و اکنون به مناقصه عمومی گذاشته شده است. با راه‌اندازی این مجموعه، نه تنها زباله‌های شهر ایلام بازیافت و به چرخه تولید بازمی‌گردد، بلکه سایر شهرهای استان نیز می‌توانند از ظرفیت آن بهره‌مند شوند.

فرماندار ایلام با تأکید بر تغییر شیوه نظارت از روش‌های سنتی به سامانه‌های برخط افزود: با همراهی استانداری و دستگاه قضایی، خودروهای حمل نخاله ملزم به نصب سامانه موقعیت‌یاب ماهواره‌ای (GPS) شده‌اند و مسیرها و اماکن مجاز برای تخلیه خاک و آوار به طور دقیق از سوی شهرداری مشخص شده است.

اکبری تأکید کرد: پیمانکاران ساختمانی ملزم به رعایت کامل این ضوابط هستند و تخلیه در هر نقطه‌ای خارج از محل‌های مصوب جرم و تخلف محسوب می‌شود. همچنین شهروندان می‌توانند در صورت مشاهده موارد مشکوک یا رهاسازی نخاله‌ها در حواشی شهر، موضوع را به سامانه شهرداری گزارش کنند تا پیگیری قضایی انجام شود.

چالش‌های بهداشت محیط زیست استان ایلام

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی ایلام نیز در گفتگو با خبرنگار مهر کمبود و کیفیت منابع آب در برخی مناطق، مدیریت نامناسب پسماندهای شهری و کنترل ناقلان بیماری به ویژه پشه آئدس را از مهم‌ترین چالش‌های بهداشت محیط زیست استان عنوان کرد.

علی نیکونهاد با اشاره به اینکه این چالش‌ها نیازمند همکاری همه دستگاه‌های اجرایی است، اظهار داشت: با برنامه‌ریزی مناسب و هماهنگی بین‌بخشی، می‌توان این مشکلات را کاهش داد.

وی با بیان اینکه کمبود و کیفیت منابع آب در برخی مناطق استان، یکی از دغدغه‌های اصلی حوزه بهداشت محسوب می‌شود، تصریح کرد: مدیریت نامناسب پسماندهای شهری نیز می‌تواند به بروز مشکلات بهداشتی منجر شود و باید مورد توجه جدی قرار گیرد.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی ایلام با اشاره به اینکه کنترل ناقلان بیماری به ویژه پشه آئدس، یکی دیگر از چالش‌های مهم بهداشت محیط زیست استان است، خاطرنشان کرد: این موضوع نیازمند همکاری همه دستگاه‌های اجرایی و مشارکت مردمی است.

وی در پایان با تأکید بر اینکه ارتقای سطح سلامت عمومی جامعه، نیازمند رفع این چالش‌ها است، گفت: با همکاری همه دستگاه‌ها و اجرای برنامه‌های پیشگیرانه، شاهد بهبود وضعیت بهداشت محیط زیست در استان خواهیم بود و این روند در ماه‌های آینده نیز ادامه خواهد داشت.

پسماند عفونی؛ خط قرمز سلامت و اتمام حجت با متخلفان

اگرچه پسماندهای عادی و نخاله‌ها تهدیدی برای پاکیزگی شهر و خاک هستند، اما پسماندهای درمانی، دارویی و عفونی به دلیل قابلیت سرایت سریع عوامل بیماری‌زا، بعد بسیار خطرناک‌تری از این زنجیره به شمار می‌روند.

در دومین جلسه کارگروه مدیریت پسماند استان ایلام، سلامت مردم موضوعی سازش‌ناپذیر خوانده شد.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری ایلام با تأکید بر اینکه کوتاهی در امحا و بی‌خطرسازی پسماندهای پزشکی هرگز پذیرفته نیست، اظهار کرد: دانشگاه علوم پزشکی متولی حفظ سلامت جامعه است و رهاسازی پساب یا پسماند بیمارستانی می‌تواند شهرها و روستاهای پایین‌دست را با بحران‌های جدی زیستی و آلودگی منابع روبه‌رو کند.

رضا دارابی مصوبات کارگروه پسماند را لازم‌الاجرا و دارای زمان‌بندی دانست و گفت: هر مجموعه‌ای که برای اصلاح رویه خود مهلت گرفته، باید جدول زمان‌بندی شفاف ارائه کند. با همکاری مشترک دانشگاه علوم پزشکی و سازمان نظام پزشکی، فهرست مطب‌ها، کلینیک‌ها و مراکز درمانی که نسبت به تفکیک و عقد قراردادهای اصولی بی‌خطرسازی پسماند بی‌توجهی می‌کنند تهیه خواهد شد تا بدون اغماض و با هماهنگی دستگاه قضایی و بازرسی با آن‌ها برخورد شود.

بخش دیگری از بررسی‌های کارشناسی کارگروه پسماند استان، متوجه فرسودگی ماشین‌آلات و نواقص محل‌های نهایی دفع پسماند بود.

معاون استاندار ایلام با استناد به گزارش‌های کارشناسی اداره کل حفاظت محیط زیست استان، تکالیف مشخصی را متوجه مدیریت شهری دانست و تصریح کرد: شهرداری ایلام باید در سریع‌ترین زمان ممکن نسبت به نوسازی کامیون‌های جمع‌آوری زباله که به دلیل فرسودگی موجب نشت شیرابه در معابر می‌شوند اقدام کند و هم‌زمان استانداردهای بهداشتی سایت دفن پسماند را ارتقا دهد تا از نفوذ آلودگی به منابع زیرزمینی پیشگیری شود.

به نظر می‌رسد زنجیره مدیریت پسماند در استان ایلام از مرحله هشدار و طرح مباحث تئوریک وارد گام تصمیم‌گیری‌های شفاف شده است؛ اما تضمین موفقیت این مسیر، نیازمند تسریع در تعیین تکلیف مناقصه کارخانه پنج‌هکتاری بازیافت، همراهی جامعه پزشکی در مدیریت زباله‌های عفونی، و پایش سخت‌گیرانه دستگاه‌های نظارتی و قضایی بر عملکرد تمامی متولیان شهری است تا چرخه پسماند دیگر تهدیدی برای سفره، آب و هوای ساکنان این خطه نباشد.