موسویان: بحران ایران و آمریکا با توافق هسته‌ای به‌تنهایی حل نمی‌شود

در جریان مناظره تحلیلی پیرامون افق نبرد نظامی میان ایران، آمریکا و اسرائیل، دیپلمات ارشد پیشین جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر اینکه هدف کاخ سفید از آغاز جنگ نه پرونده هسته‌ای بلکه براندازی و تسلط بر شریان‌های نفتی بوده است، شروط بنیادین را برای دستیابی به هرگونه مصالحه پایدار برشمرد؛ موضعی که با هشدار سخنگوی اسبق وزارت خارجه آمریکا پیرامون تحریک ناخواسته تهران به سوی ساخت بمب اتمی در سایه فقدان راهبرد دیپلماتیک در واشنگتن همراه شد.   به گزارش ایرنا، برنامه تحلیلی The Bottom Line شبکه تلویزیونی الجزیره به میزبانی استیو کلمنز، مجری و روزنامه‌نگار ارشد بین‌المللی به بررسی آینده منازعه نظامی آمریکا و اسرائیل با ایران پرداخت؛ نبردی که با وجود آرامش نسبی مقطعی، با اعزام ناوگروه سوم هواپیمابر آمریکا به منطقه و تداوم محاصره اقتصادی، چشم‌انداز مبهمی میان تشدید تنش، آتش‌بس یا بن‌بست فرسایشی پیش روی ناظران قرار داده است.   سید حسین موسویان، دیپلمات پیشین و کارشناس ارشد مسائل بین‌الملل تصریح کرد که امروز در داخل ایران اجماعی فراگیر شکل گرفته مبنی بر اینکه رئیس‌جمهور کنونی آمریکا از همان آغاز به دنبال تغییر حاکمیت بوده است، نه حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات بر سر پرونده اتمی.   موسویان با اشاره به سخنان مکرر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا پیرامون تغییر رژیم، کنترل میادین نفتی، تهدید به نابودی کشور و حتی شوخی‌های توهین‌آمیز درباره تغییر نام تنگه هرمز به «تنگه ترامپ» تاکید کرد که این اظهارات برای تهران تردیدی باقی نگذاشته که اصل بحران بر سر فروپاشی حاکمیت سیاسی و سلطه بر انرژی منطقه است.   وی با رد این ادعا که ایران مانع دیپلماسی است، یادآور شد که جمهوری اسلامی هرگز میز گفت‌وگو را ترک نکرده است؛ سوابقی چون همکاری در آزادی گروگان‌های آمریکایی در لبنان در دوره جورج بوش پدر، پشتیبانی استراتژیک در سرنگونی طالبان در عصر جورج بوش پسر، توافق تاریخی برجام در دولت باراک اوباما، مذاکرات منتهی به تفاهم شفاهی پیش از تهاجم سال ۲۰۲۵، و در نهایت امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد همگی گواه پایبندی تهران است، اما در تمام این مقاطع، طرف آمریکایی بود که زیر میز توافق زد.   در مقابل، آلن ایر، دیپلمات پیشین و سخنگوی اسبق فارسی زبان وزارت امور خارجه آمریکا خاطرنشان ساخت که دولت مستقر در واشنگتن فاقد یک استراتژی روشن دیپلماتیک است و صرفاً پیروزی‌های نظامی و سیاسی سریع و تبلیغاتی را دنبال می‌کند.   ایر اذعان کرد که این کارزار نظامی نه تنها ساختار دفاعی ایران را مضمحل نساخته، بلکه انگیزه تهران را برای دستیابی به بازدارندگی هسته‌ای تقویت کرده است.  

استاندارد دوگانه در پرونده هسته‌ای و پروژه «اسرائیل بزرگ»

  در پاسخ به پرسش مجری پیرامون میزان اعتمادپذیری به صلح‌آمیز بودن برنامه اتمی ایران، موسویان تاکید کرد مسئله بنیادین کاخ سفید موضوع بمب نیست، بلکه واشنگتن مجری طرحی شده که سال‌ها از سوی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی دیکته شده است؛ یعنی دگرگون ساختن نقشه ژئوپلیتیک خاورمیانه، حذف ساختار مقاومتی ایران و پیشبرد پروژه تجاوزکارانه «اسرائیل بزرگ».   وی تصریح کرد اگر واشنگتن واقعاً به دنبال تضمین صلح‌آمیز بودن این برنامه است، چارچوب حقوقی کاملاً روشنی در قالب «معاهده عدم اشاعه تسلیحات هسته‌ای» (NPT) وجود دارد.   این دیپلمات پیشین افزود که ایران حاضر است بر پایه تکالیف و حقوق برابر مندرج در این پیمان عمل کند و حتی پیش‌تر در برجام و گفت‌وگوهای دوره ترامپ نظارت‌های فراپادمانی و اعتمادساز گسترده‌ای را پذیرفت؛ بنابراین تهران هیچ‌گونه نگرانی یا مانعی برای شفافیت کامل هسته‌ای ندارد، مشروط بر آنکه برخوردها منصفانه و عادلانه باشد.   موسویان در ادامه یادآور شد که چهار دهه تجربه میدانی اثبات کرده است که هیچ توافق تک‌موضوعی (مانند پرونده هسته‌ای) نمی‌تواند به تنهایی دوام بیاورد، زیرا ریشه اصلی تنش در ساختار معیوب امنیتی خاورمیانه نهفته است.   به عقیده وی، هرگونه مصالحه فراگیر میان ایران و ایالات متحده باید بر ستون‌هایی اصلی از جمله تفاهم استراتژیک درباره منافع متقابل و به رسمیت شناختن حقوق مشروع منطقه‌ای یکدیگر و برپایی یک نظام امنیت دسته‌جمعی از طریق تاسیس «سازمان همکاری و امنیت خلیج فارس» میان ایران و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس برای تضمین امنیت انرژی و دریانوردی بدون اتکا به بازیگران فرامنطقه‌ای استوار باشد.   آلن ایر نیز با تایید این دیدگاه خاطرنشان ساخت که مقوله امنیت در خاورمیانه ماهیتی یکپارچه و به تعبیری «همه یا هیچ» دارد؛ واقعیتی که نشان می‌دهد اگر ایران امنیت نداشته باشد، هیچ‌یک از پایتخت‌های عربی حاشیه خلیج فارس نیز به امنیت دست نخواهند یافت و بار اصلی این مسئولیت اکنون بر دوش کشورهای منطقه است تا دیپلماسی چندجانبه را تقویت کنند.  

هرمز؛ اهرم بازدارندگی وجودی و چشم‌انداز مصالحه

  مجری برنامه در ادامه این گزاره را به بحث گذاشت که آیا «تنگه هرمز سلاح هسته‌ای جدید ایران است؟»   موسویان در پاسخ یادآور شد که ایران در طول هزاران سال حاکمیت تاریخی خود هرگز این آبراهه را مسدود نکرده است و حتی در جریان نبرد سال ۲۰۲۵ و دهه‌ها تحریم طاقت‌فرسا، کوچک‌ترین اخلالی در روند کشتیرانی ایجاد نکرد.   وی تاکید کرد تنها زمانی که آمریکا و اسرائیل در اسفند گذشته دست به تهاجم تمام‌عیار زدند، رهبری معظم ایران و ده‌ها فرمانده و دانشمند را ترور کردند و از تسخیر چاه‌های نفت سخن گفتند، تهران با احساس خطر وجودی ناچار شد از کارت هرمز برای حفظ بقای کشور استفاده کند.   این کارشناس ارشد مسائل بین‌الملل تصریح کرد که ایران پیش از آغاز جنگ، بسته پیشنهادی جامعی به ارزش ۵۰۰ میلیارد دلار برای همکاری‌های تجاری، اقتصادی و سرمایه‌گذاری مشترک به دولت ترامپ ارائه داده بود؛ پیشنهادی بی‌سابقه که اشتیاق واقعی تهران برای توافق برد-برد را ثابت می‌کرد اما توسط کاخ سفید نادیده گرفته شد.   موسویان تصریح کرد چنانچه آمریکا محاصره دریایی غیرقانونی را لغو کند و دو کشور به میز مذاکره بر مبنای مفاد تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بازگردند، تهران نیز آمادگی دارد تنگه هرمز را به شکل کامل به روی دریانوردی بین‌المللی بگشاید.   وی در جمع‌بندی تحلیل خود درباره آینده بحران هشدار داد مادامی که واشنگتن رویای فروپاشی و تغییر رژیم را از مجرای محاصره، تحریم و جنگ دنبال کند، تهران نیز گزینه‌ای جز ایستادگی و بالابردن متقابل هزینه‌ها برای کشاندن طرف مقابل به نقطه تعادل نخواهد داشت؛ چرا که هدف ایران ورود به یک نبرد بی‌پایان نیست، بلکه دستیابی به صلحی پایدار و عادلانه از مسیر گفت‌وگوهای متوازن است.