تشدید نشست در مسجد جامع عتیق اصفهان بر اثر نفوذ آب

به گزارش خبرنگار مهر، امیدعلی صادقی در نشست میز گردشگری استان اصفهان که صبح چهارشنبه با حضور استاندار اصفهان برگزار شد، با اشاره به جایگاه استثنایی مسجد جامع عتیق اصفهان اظهار کرد: این مسجد از معدود بناهای تاریخی ایران و جهان اسلام است که دوره‌های مختلف تحول معماری از قرن دوم هجری تا دوره قاجار را در خود جای داده و به همین دلیل، صرفاً یک بنای مذهبی یا مجموعه‌ای از آجر، ستون و قوس نیست، بلکه کتابی گشوده از روند تکامل معماری ایرانی به شمار می‌رود.

وی افزود: در مسجد جامع اصفهان می‌توان روند تحول معماری از الگوی مسجد عربی به مسجد ایرانی را در یک مجموعه واحد مشاهده کرد و همین ویژگی، جایگاه این بنا را در میان آثار معماری جهان ممتاز کرده است.

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان با بیان اینکه این بنا از نظر حقوقی دارای جایگاه دوگانه میراثی و مذهبی است، تصریح کرد: مدیریت مسجد باید ضمن رعایت موازین شرعی و حفظ کاربری اصلی مذهبی، اصول حفاظت از میراث فرهنگی را نیز در بالاترین سطح رعایت کند؛ از این رو حفاظت از مسجد نیازمند برنامه‌ای مستمر، علمی، یکپارچه و مشارکتی است.

صادقی ادامه داد: تضمین حفاظت مستمر و انتقال ارزش‌های جهانی استثنایی مسجد جامع عتیق، مستلزم تدوین، اجرا و پایش یک برنامه مدیریت مشارکتی و یکپارچه مبتنی بر شواهد علمی است؛ برنامه‌ای که در آن حفاظت و مرمت اصولی، مدیریت کاربری‌ها و فعالیت‌های پیرامونی، ارتقای کیفیت حضور مذهبی و اجتماعی، مدیریت گردشگری پایدار، تقویت پیوند مسجد با بازار تاریخی، ارتقای امنیت، تنوع خدمات، دسترسی پایدار و مدیریت بحران به صورت همزمان مورد توجه قرار گیرد.

نفوذ آب به زیرپی مسجد؛ ضرورت جلوگیری از تشدید نشست

وی یکی از مهم‌ترین مسائل حفاظتی مسجد جامع عتیق را موضوع نفوذ آب و پیامدهای آن بر وضعیت سازه‌ای بنا دانست و گفت: در سال گذشته، به دلیل بروز مشکل در شبکه آب شرب و فاضلاب در محدوده مسجد، ستاد بحران تشکیل شد و با همکاری دستگاه‌های مربوط، تأسیسات شهری شامل لوله‌های آب و فاضلاب اصلاح و تعویض شد.

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان افزود: با توجه به اینکه برای بیش از ۹۰ روز حدود دو سوم آب موجود در یک لوله چهار اینچی به زیر پی مسجد نفوذ کرده بود، اکنون نشست‌هایی در مجموعه مسجد ایجاد شده و یکی از اقدامات ضروری، تثبیت و تقویت زیرپی در بخش‌های آسیب‌پذیر برای جلوگیری از تشدید این روند است.

صادقی با اشاره به ساختار تاریخی مسجد بیان کرد: با توجه به قدمت بنا و وجود یک ساختار پیوسته در مجموعه مسجد، نشست ایجادشده آثار خود را در بخش‌هایی از مجموعه نشان داده و به همین دلیل، پایش مستمر وضعیت بنا و اجرای اقدامات تثبیتی باید با جدیت دنبال شود.

وی همچنین از تکمیل بخش‌هایی از اقدامات حفاظتی در مسجد خبر داد و گفت: جلوگیری از ورود موتورسیکلت به فضای مسجد یکی از اقداماتی بود که طی سال‌های گذشته انجام شد و تأثیر مثبتی در ساماندهی فضای تاریخی و حفظ بنا داشته است.

مرمت گنبد تاج‌الملک پس از سال‌ها؛ بازگرداندن عناصر اصیل به جای بازسازی بدل

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان همچنین به مرمت گنبد تاج‌الملک اشاره کرد و گفت: پس از حدود پنج تا شش سال، عملیات مرمت و ساماندهی این گنبد به مراحل پایانی رسیده و امیدواریم داربست‌های پیرامون آن امسال باز شود.

صادقی با تأکید بر اهمیت حفظ اصالت مصالح و عناصر تاریخی این گنبد اظهار کرد: در جریان مرمت، بخش‌هایی از آجرهای پوسته گنبد آسیب دیده بود و عناصر تزئینی زیر گنبد تاج‌الملک نیز به مرور زمان از بین رفته یا از یکدیگر جدا شده بودند؛ در این عملیات تلاش شد قطعات اصیل جمع‌آوری، شناسایی و تا حد امکان در جای خود تثبیت شوند، نه اینکه عناصر تاریخی با نمونه‌های جدید جایگزین شوند.

وی افزود: رویکرد ما در مرمت این است که عناصر اصیل بنا حفظ شوند و تا جایی که امکان دارد، قطعات تاریخی موجود جمع‌آوری و تثبیت شوند؛ زیرا جایگزین کردن آنها با نمونه‌های جدید، ارزش تاریخی و اصالت اثر را کاهش می‌دهد.

تثبیت سنگ‌های جداشده و تدوین بسته مرمتی مسجد

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان با اشاره به آسیب‌های ناشی از رطوبت در بخش‌هایی از بنا گفت: در یکی از قسمت‌های مسجد، حدود ۱۲ سانتی‌متر جابه‌جایی و خروج سنگ‌ها از محل اصلی مشاهده شد که برای رفع این آسیب، قطعات به صورت جداگانه شماره‌گذاری و عملیات مرمت آنها انجام شد.

صادقی میزان عملیات انجام‌شده در این بخش را حدود ۱۷ متر اعلام کرد و گفت: اجرای این بخش از مرمت حدود ۲۹۰ میلیون تومان هزینه داشته است و با توجه به گستردگی مشابه برخی آسیب‌ها در مجموعه، استمرار این اقدامات ضروری است.

وی با اشاره به برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای حفاظت از مسجد افزود: تکمیل نقشه‌های آسیب‌شناسی و آسیب‌نگاری، پایش و مانیتورینگ ترک‌ها و سایر آسیب‌های ایجادشده، تثبیت و مرمت بخش‌های آسیب‌پذیر، تکمیل احیای کاشی‌کاری‌ها، بهبود سیستم روشنایی داخلی، اصلاح و تکمیل بندکشی بام‌ها و گنبدها، به‌ویژه گنبد نظام‌الملک، و ساماندهی برخی تأسیسات و خدمات مسجد از جمله اقدامات مورد نیاز است.

صادقی همچنین بر ضرورت تکمیل مخزن و زیرساخت‌های مرتبط با خدمات مسجد و ساماندهی سرویس‌های بهداشتی تأکید کرد.

حفاظت از درهای تاریخی و ساماندهی ورودی مسجد برای گردشگری

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان یکی دیگر از دغدغه‌های حفاظتی را حفاظت از درهای تاریخی مسجد دانست و گفت: برخی از درهای موجود در مسجد خود واجد ارزش موزه‌ای هستند و با توجه به قدمت چندصدساله آنها، حفاظت از این عناصر اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی ادامه داد: پیشنهاد شده است برخی از این درهای تاریخی برای حفاظت بهتر به موزه منتقل و نمونه‌های مشابه و مناسب برای استفاده در محل جایگزین شوند تا از آسیب احتمالی به آثار اصیل جلوگیری شود.

صادقی همچنین ساماندهی ورودی مسجد و مسیر گردشگری آن را از دیگر اقدامات مورد نیاز دانست و اظهار کرد: وضعیت فعالیت‌های تجاری پیرامون ورودی مسجد نیز نیازمند ساماندهی است و پیشنهاد شده است در صورت امکان، بخشی از واحدهای موجود با محوریت صنایع دستی ساماندهی شوند تا هم پیوند فعالیت‌های پیرامونی با هویت تاریخی مسجد تقویت شود و هم سیمای ورودی این بنای جهانی ارتقا یابد.

مطالعات عبور خط ۲ مترو از مجاورت مسجد جامع

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع عبور خط ۲ مترو از مجاورت این بنای جهانی اشاره کرد و گفت: در خصوص قطعه شرقی خط ۲ مترو که از مجاورت مسجد جامع عبور می‌کند، مطالعات تخصصی با استفاده از مشاور انجام شده و راهکارهایی برای اجرای طرح به گونه‌ای که آسیبی به مسجد وارد نشود، مورد بررسی قرار گرفته است.

وی تأکید کرد: هرگونه اقدام در حریم و مجاورت مسجد جامع عتیق باید مبتنی بر مطالعات فنی، پایش مستمر و رعایت الزامات حفاظتی این اثر جهانی باشد.

صادقی با اشاره به برآورد اعتبارات مورد نیاز برای مجموعه اقدامات حفاظتی و مرمتی مسجد جامع عتیق گفت: برای اجرای بسته اقدامات پیش‌بینی‌شده، اعتباری در حدود ۴۱ میلیارد و ۸۴۷ میلیون تومان برآورد شده که بر اساس فهرست‌بهای مربوط محاسبه شده است.

وی افزود: بخشی از این اعتبار برای مطالعات و تکمیل نقشه‌های آسیب‌شناسی و آسیب‌نگاری و بخش دیگری برای اقدامات مربوط به تثبیت زیرپی، رفع خطر، مرمت و احیای کاشی‌کاری‌ها، ساماندهی و مرمت گنبدها و سایر اقدامات حفاظتی مورد نیاز اختصاص می‌یابد.

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان در پایان خاطرنشان کرد: حفاظت از مسجد جامع عتیق اصفهان نیازمند نگاه بلندمدت و مستمر است؛ زیرا ارزش این بنا تنها به قدمت آن محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از لایه‌های تاریخی، معماری، مذهبی و اجتماعی را در خود جای داده است که حفاظت از آنها باید همزمان با مدیریت حضور گردشگران و تداوم کارکرد مذهبی مسجد دنبال شود.