تجلی معماری قاجار در دل محله شهشهان؛ خانه تاریخی قزوینی‌ها
خانه تاریخی قزوینی‌ها در محله شهشهان اصفهان، یادگاری از معماری باشکوه عصر قاجار است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از اصفهان عبور از بافت کهن اصفهان و قدم گذاشتن به محله تاریخی شهشهان در حوالی خیابان ابن‌سینا، دست‌نخورده‌ترین جلوه‌های زندگی و معماری اعیانی عصر قاجار را در برابر چشم آشکار می‌سازد. در همسایگی بقعه‌های باستانی و کوچه‌های کم‌عرض و پیچ‌درپیچ این محله قدیمی، خانه تاریخی قزوینی‌ها (که در میان اهالی به خانه حاج حسن غفوری نیز پرآوازه است) چون گوهری پنهان در میان کالبد شهری آرام گرفته است.
این عمارت مجلل که قدمت ساخت آن به زمان سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار بازمی‌گردد، نه‌تنها نمادی برجسته از سبک زیست مرفه و اندیشه معماران قاجاری در کویر است، بلکه امروزه به عنوان یکی از زنده‌ترین و فعال‌ترین بناهای تاریخی شهر اصفهان، نقش محوری در میزبانی از دوستداران میراث فرهنگی ایفا می‌کند.
1. سناریوی ورود، فضاهای دالانی و گشایش حیاط مرکزی
نخستین مواجهه با خانه قزوینی‌ها از انتهای کوچه‌ای سنتی آغاز می‌شود که دیوارهای کاهگلی و بلند آن بر اساس الگوی اصیل معماری درون‌گرای ایرانی، تمام هویت و آرامش درون خانه را از دیدرس ناپدید و شلوغی‌های بیرون محافظت می‌کنند. ورودی اصلی عمارت شامل سقف‌های طاق‌دار و یک هشتی (کریاس) خنک با افت و خیزهای نوری هوشمندانه است.
راهروی طویلی که با دو پیچ در مسیر خود طراحی شده، حریم خصوصی اندرونی را به‌طور کامل حفظ می‌کند؛ عبور از این دالان نسبتاً تاریک و کم‌عرض، حس پرتاب شدن به اعماق تاریخ و گسستن از زمان حال را ایجاد می‌کند، تا آن‌که در انتهای مسیر، ناگهان فضا گشوده شده و حیاط وسیع و باصلابت عمارت در پهنه نور آفتاب آشکار می‌شود. حیاط مرکزی مجموعه بر پایه تناسبات هندسی دقیق و تقسیم‌بندی‌های سنتی فضایی ساخته شده است. در میان حیاط، حوضی مستطیل‌شکل با کاشی‌های فیروزه‌ای قرار دارد که آب زلال درون آن، تصویر انعکاس‌یافته طاق‌ها، ایوانچه‌ها و ارسی‌های دور تا دور خانه را بازمی‌تاباند.
صدای ملایم آب و انعکاس نور بر سطح حوض، فضایی شنیداری و بصری بسیار آرامش‌بخشی ایجاد می‌کند. نماهای اطراف حیاط با اندود سیم‌گلِ گرم و دلنشین پوشیده شده‌اند و در بالاترین قسمت جبهه شمالی، طره‌های چوبی نقاشی‌شده با نقوش ظریف اسلیمی، زیبایی پیشانی بنا را دوچندان کرده‌اند.
2. شاه‌نشین، آرایه‌های هنری و هوشمندی اقلیمی در کالبد بنا
جبهه شمالی و تالار شاه‌نشین عمارت، اوج هنر، ظرافت و توانمندی استادکاران و معماران عصر قاجار را به نمایش می‌گذارد. این تالار باشکوه با پنجره‌های بزرگ ارسی گره‌چینی‌شده و شیشه‌های رنگین ریزنقش در سه درِ نفیس چوبی آراسته شده است. پوشش طاق و سقف این سالن به مقرنس‌های گچ‌بری‌شده بسیار ظریف و لایه‌ای مجهز است که با ظرافت دست خلق شده‌اند.
در ضلع غربی حیاط نیز سالن پنج‌دری چشم‌نوازی جای گرفته که با آینه‌کاری‌های خیره‌کننده، طلاکاری و گچ‌بری‌های فاخر تزئین شده و طرفین آن با ایوانچه‌ها و اتاق‌های سه‌دری کامل می‌شود. با تابش خورشید از میان شیشه‌های ارسی، رقص نورهای سرخ، آبی، زرد و سبز روی دیوارهای گچی و آینه‌کاری‌ها، اتمسفر روحانی، پویا و رویایی در داخل اتاق‌ها می‌آفریند.
ساختار اندرونی و بیرونی خانه با تفکیک کاملاً کارآمد فضایی سامان یافته است؛ بخش‌های اندرونی در جبهه شرقی شامل تالارها و حجره‌های متعدد برای زیست روزمره خانواده بوده و بخش جنوبی با سقف‌ها و طاق‌وتویزه‌های ساده‌تر، ویژه سکونت خدمتکاران، مطبخ و اصطبل‌های قدیمی بوده است. از منظر مهندسی اقلیمی، دیوارهای بسیار ضخیم خشتی، شوادان‌ها و زیرزمین‌های طاق‌دار خانه، حرارت سوزان تابستان کویر اصفهان را تعدیل کرده و هوایی مطبوع در فصول گرم سال فراهم می‌آورند.
همجواری و اتصال هوشمندانه این عمارت با «خانه کهکشانی» در جاده دالان ورودی طی مرمت‌های دهه پنجاه خورشیدی، مجموعه‌ای یکپارچه و ارزشمند از کالبد تاریخی اصفهان را پدید آورده است. امروزه خانه قزوینی‌ها با میزبانی از کارشناسان و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی، نمونه‌ای پویا از کاربری فرهنگی در یک بنای تاریخی است که در عین حفاظت از لایه‌های هنری و معماری قاجار، روح حیات شهری را همچنان در رگ‌های خود جاری نگه داشته است.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.