آمبولانس دریایی هرمزگان کجاست؟

به گزارش خبرگزاری ایمنا، شامگاه جمعه هفدهم مهرماه، یک جوان ۲۸ ساله قشمی که برای ادامه درمان عازم بندرعباس بود، در جریان سفر با شناور مسافربری جان باخت. بر اساس روایت منتشرشده از سوی پزشک حاضر در شناور، بیمار در طول مسیر دچار تشنج و از دست رفتن علائم حیاتی شد و تلاش‌های انجام‌شده برای احیای او به نتیجه نرسید. این روایت، پرسش‌هایی جدی درباره تجهیزات در دسترس و شرایط انتقال بیمار مطرح کرده است؛ پرسش‌هایی که پاسخ قطعی به آنها نیازمند بررسی تخصصی و دریافت توضیحات مسئولان ذی‌ربط است.
در جغرافیای جزیره‌ای هرمزگان، انتقال بیمار به مرکز درمانی مجهز، صرفاً یک جابه‌جایی معمولی نیست. در مواردی که امکانات تخصصی در محل سکونت بیمار فراهم نباشد، دریا به بخشی از مسیر درمان تبدیل می‌شود و زمان، تجهیزات و کیفیت مراقبت در طول انتقال می‌تواند اهمیت تعیین‌کننده‌ای پیدا کند. از همین رو، آمادگی اورژانس دریایی باید جزئی جدایی‌ناپذیر از نظام سلامت استان باشد، نه امکانی جانبی که ضرورت آن تنها هنگام وقوع حادثه به یاد آورده شود.
موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم آمبولانس دریایی اورژانس مستقر در جزیره هرمز، در جریان حملات جنگ اخیر آسیب دید و از چرخه عملیات خارج شد. بر اساس اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت، این حادثه ساعت ۱۲:۱۶ روز بیستم اسفند ۱۴۰۴ در اسکله مسافری جزیره هرمز رخ داد. رئیس سازمان اورژانس کشور نیز در آن مقطع از تخریب کامل شناور خبر داد و اعلام کرد که این وسیله برای انتقال بیماران هرمز به بندرعباس و ارائه خدمات فوریت‌های پزشکی به ساکنان جزایر جنوبی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

خروج چنین شناوری از چرخه خدمت، تنها به معنای از دست رفتن یک وسیله نقلیه نیست؛ بلکه می‌تواند به معنای کاهش ظرفیت امدادرسانی در محدوده‌ای باشد که دسترسی زمینی به آن وجود ندارد. با این حال، برای ارزیابی پیامدهای واقعی این خسارت، باید مشخص شود چه شناورهایی جایگزین شده‌اند، چه میزان از ظرفیت پیشین احیا شده و اکنون پوشش فوریت‌های پزشکی در جزایر مختلف استان با چه سازوکاری انجام می‌شود. اطلاعات منتشرشده درباره شناور هرمز، به‌تنهایی پاسخ این پرسش‌ها را روشن نمی‌کند.

از شناور آسیب‌دیده تا بیمار بی‌پناه؛ حلقه مفقوده امداد دریایی کجاست؟
نکته مهم در بررسی حادثه قشم این است که آمبولانس دریایی آسیب‌دیده در جزیره هرمز مستقر بوده است؛ بنابراین، نمی‌توان بدون شواهد مستند، فوت بیمار قشمی را مستقیماً به خروج همان شناور از چرخه عملیات نسبت داد. آنچه می‌توان با اطمینان مطرح کرد، ضرورت بررسی ارتباط میان ظرفیت فعلی اورژانس دریایی استان، امکانات موجود برای انتقال بیماران بدحال و شیوه‌های جایگزین جابه‌جایی آنان است.
در این میان، یک پرسش بنیادین پیش روی دستگاه‌های مسئول قرار دارد: آیا انتقال بیمار بدحال با شناور مسافربری، در شرایط و با ضوابط پزشکی لازم انجام می‌شود؟ پاسخ به این پرسش مستلزم بررسی پرونده درمانی بیمار، تصمیم مربوط به انتقال، ارزیابی وضعیت او پیش از حرکت، تجهیزات همراه و دستورالعمل‌های مربوط به انتقال بین‌مرکزی است. صرف وقوع فوت در مسیر، برای تعیین علت مرگ یا انتساب قصور به فرد یا دستگاهی کافی نیست؛ اما همین حادثه ضرورت شفاف‌سازی را دوچندان می‌کند.
در انتقال بیماران بدحال، فراهم بودن وسیله جابه‌جایی به‌تنهایی کفایت نمی‌کند. ارزیابی پیش از انتقال، انتخاب وسیله متناسب با شرایط بیمار، حضور نیروی درمانی موردنیاز، دسترسی به تجهیزات احیا و امکان ارتباط با مراکز درمانی و امدادی، از جمله موضوعاتی است که باید در دستورالعمل‌های اجرایی به‌روشنی تعیین شده باشد. در مسیر دریایی نیز باید شرایط آب‌وهوا، مدت سفر و امکان دسترسی سریع به پشتیبانی امدادی در برنامه‌ریزی لحاظ شود.
از سوی دیگر، مسئولیت مدیریت این زنجیره تنها متوجه یک دستگاه نیست. دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان و اورژانس پیش‌بیمارستانی باید درباره ظرفیت عملیاتی شناورهای آمبولانس، پوشش مسیرها، نیروی انسانی و تجهیزات پاسخ‌گو باشند؛

نهادهای مسئول حمل‌ونقل و ایمنی دریایی نیز باید الزامات جابه‌جایی ایمن بیماران و هماهنگی‌های لازم را پیگیری کنند. نتیجه مطلوب زمانی حاصل می‌شود که میان بخش درمان، امداد و مدیریت حمل‌ونقل دریایی، سازوکاری روشن و قابل ارزیابی برقرار باشد.
راهکار نخست، انتشار تصویری شفاف از وضعیت موجود است. مسئولان اورژانس استان باید اعلام کنند پیش از جنگ چند شناور آمبولانس دریایی در مدار خدمت قرار داشت، کدام شناورها آسیب دیده یا از چرخه عملیات خارج شده‌اند، اکنون چه تعداد شناور آماده‌به‌کار است و هر یک کدام جزایر و مسیرها را پوشش می‌دهد. انتشار این اطلاعات، ضمن پاسخ‌گویی به مطالبه عمومی، امکان ارزیابی دقیق‌تر نیازهای واقعی و اولویت‌بندی منابع را فراهم می‌کند.
گام بعدی، تعیین تکلیف فوری ظرفیت جایگزین برای شناورهای از دست‌رفته است. اگر بازسازی یا تأمین شناور جدید زمان‌بر باشد، باید راهکارهای موقت و ایمن برای پوشش مسیرهای ضروری تدوین شود؛ راهکارهایی که صرفاً بر استفاده از شناورهای مسافربری متکی نباشند و متناسب با شرایط پزشکی بیماران، امکانات امدادی و الزامات ایمنی دریایی طراحی شوند. جزئیات این برنامه باید با زمان‌بندی مشخص و مسئول اجرایی معین همراه باشد تا از تبدیل‌شدن یک نیاز فوری به مطالبه‌ای بی‌پاسخ جلوگیری شود.
تأمین تجهیزات احیا، برانکارد استاندارد، امکانات پایش علائم حیاتی، ارتباطات امدادی و نیروی آموزش‌دیده نیز باید هم‌زمان در دستور کار قرار گیرد. شناور آمبولانس زمانی کارآمد است که علاوه بر قابلیت حرکت در مسیر دریایی، امکان ارائه مراقبت‌های ضروری را تا رسیدن بیمار به مرکز درمانی فراهم کند. بررسی دوره‌ای تجهیزات، تمرین‌های مشترک میان نیروهای درمانی و دریایی و تدوین برنامه جایگزین برای زمان خرابی یا توقف شناور، می‌تواند بخشی از آسیب‌پذیری این شبکه را کاهش دهد.
در کنار اقدامات اجرایی، بررسی مستقل و دقیق حادثه فوت بیمار قشمی نیز ضروری است. انتشار توضیحات رسمی درباره وضعیت بیمار پیش از انتقال، امکانات موجود در شناور، اقدامات انجام‌شده هنگام وخامت حال او و نتایج بررسی‌های تخصصی، می‌تواند به روشن‌شدن ابعاد حادثه کمک کند. چنین پیگیری‌ای نباید با پیش‌داوری درباره علت فوت یا مقصر دانستن اشخاص آغاز شود؛ هدف، کشف واقعیت، پاسخ‌گویی مسئولانه و پیشگیری از تکرار حوادث مشابه است.
در نهایت، موضوع اورژانس دریایی هرمزگان را باید در چارچوب حق دسترسی برابر شهروندان به خدمات سلامت دید. برای ساکنان جزایر، فاصله جغرافیایی نباید به مانعی مضاعف در برابر دریافت خدمات درمانی تبدیل شود. هرچند شرایط جنگی می‌تواند به زیرساخت‌ها آسیب بزند و محدودیت‌های تازه‌ای ایجاد کند، بازسازی ظرفیت‌های حیاتی و طراحی راهکارهای جایگزین، بخشی از مسئولیت استمرار خدمات عمومی است.
حادثه اخیر، فرصتی برای بازنگری در شیوه انتقال بیماران و سنجش میزان آمادگی شبکه امداد دریایی استان فراهم کرده است. تبدیل این فرصت به نتیجه، نیازمند اعلام شفاف وضعیت شناورها، تعیین تکلیف ظرفیت جایگزین، تقویت تجهیزات و نیروی انسانی و انتشار نتایج بررسی‌های کارشناسی است. پاسخ‌گویی دقیق به این مطالبات، هم اعتماد عمومی را تقویت می‌کند و هم امکان اصلاح کاستی‌های احتمالی را فراهم می‌سازد.
اکنون انتظار می‌رود دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، اورژانس پیش‌بیمارستانی استان و دیگر دستگاه‌های مسئول، با ارائه گزارشی روشن از وضعیت فعلی آمبولانس‌های دریایی و برنامه خود برای پوشش مسیرهای جزیره‌ای، به این مطالبه پاسخ دهند. در جغرافیایی که دریا هم مسیر زندگی است و هم راه رسیدن به درمان، آمادگی امدادی نباید به زمان وقوع بحران موکول شود؛ زیرا در انتقال بیمار بدحال، گاهی فاصله میان خانه و بیمارستان، همان فاصله‌ای است که باید با برنامه‌ریزی، تجهیزات و پاسخ‌گویی مسئولانه کوتاه شود.

منبع: ایرنا