متروی اسلامشهر؛ شهر را برای مترو می‌سازیم یا مترو را برای شهر
قرار است مترو درخدمت توسعه پایدار اسلامشهر باشد، یا اسلامشهر هزینه توسعه حمل‌ونقل منطقه را از جیب خود بپردازد؟
به گزارش خبرگزاری تسنیم از اسلامشهر، مترو برای اسلامشهر یک ضرورت است؛ در این تردیدی نیست. شهری با این حجم جمعیت، سفرهای روزانه گسترده به تهران و نقش منطقه‌ای در جابه‌جایی جمعیت جنوب‌غرب استان، سال‌هاست به حمل‌ونقل ریلی نیاز دارد. اما یک سؤال مهم‌تر مطرح است: قرار است مترو در خدمت توسعه پایدار اسلامشهر باشد، یا اسلامشهر هزینه توسعه حمل‌ونقل منطقه را از جیب خود بپردازد؟
رقم‌هایی که باید دید
بر اساس گزارش اخیر شورای اسلامی شهر، تاکنون حدود 4 هزار میلیارد تومان صرف پروژه متروی اسلامشهر شده که سهم قابل‌توجهی از آن از محل درآمدهای شهرداری تأمین شده است. برای ادامه حفاری از مهدیه تا میدان قائم نیز حدود 1800 تا 2200 میلیارد تومان اعتبار جدید لازم است. این ارقام را نباید فقط در جدول هزینه یک پروژه دید؛ هر میلیارد تومانی که از منابع شهرداری صرف مترو می‌شود، متعلق به شهر و شهروندان است — همان منابعی که می‌توانست صرف فضای سبز، معابر، مدرسه، نوسازی بافت فرسوده و کیفیت زندگی شهروندان شود. پس بحث امروز مخالفت با مترو نیست؛ بحث بر سر منبع تأمین مالی آن و عدالت در توزیع هزینه و منفعت است.
وقتی منفعت فرامنطقه‌ای است، هزینه هم باید باشد
گفته می‌شود ادامه حفاری تا میدان قائم زمینه اتصال بهتر به بهارستان را فراهم می‌کند. اگر چنین است، چرا باید هزینه آن عمدتاً بر دوش شهرداری اسلامشهر باشد؟ مردم بهارستان حق دارند مترو داشته باشند، مردم اسلامشهر هم همین‌طور؛ اما هیچ‌کدام نباید هزینه حق دیگری را به‌تنهایی بپردازند. اگر پروژه‌ای منفعت فرامنطقه‌ای دارد، تأمین مالی آن نیز باید فرامنطقه‌ای و متناسب با دامنه همان منفعت باشد — این همان نقطه‌ای است که انتظار می‌رود استانداری تهران، وزارت کشور، سازمان برنامه و بودجه، وزارت راه و شهرسازی و نمایندگان مجلس، به‌جای فشار برای تأمین منابع از شهرداری اسلامشهر، درباره سهم واقعی دولت و شهرستان‌های بهره‌مند تصمیم بگیرند. نماینده مردم تهران، ری، شمیرانات، پردیس و اسلامشهر نیز صراحتاً گفته که نباید بار مالی مترو به مردم منتقل شود و باید از منابع دولتی و مشارکت بخش خصوصی استفاده شود.
نگرانی بزرگ‌تر: فروش آینده شهر برای ساخت امروز
وقتی درآمدهای پایدار شهر برای چنین پروژه‌ای کافی نباشد، مدیریت شهری طبیعتاً به سراغ منابع ناشی از ساخت‌وساز، تراکم و تغییرات کالبدی می‌رود. استفاده از درآمدهای قانونی شهری محل بحث نیست؛ مسئله از جایی آغاز می‌شود که برای تأمین هزینه یک زیرساخت، آینده کالبدی شهر فروخته شود. اگر برای تأمین هزینه مترو به سازنده تراکم بیشتر داده شود یا از ظرفیت‌های شهرسازی بدون محاسبه دقیق آثار جمعیتی و خدماتی استفاده شود، باید پرسید: هزینه واقعی این درآمد برای شهر چقدر است؟
ممکن است امروز چندصد میلیارد تومان درآمد ایجاد شود، اما در مقابل ده‌ها هزار مترمربع زیربنای جدید، جمعیت و خودروی بیشتر، و نیاز بیشتر به مدرسه، پارک، پارکینگ و شبکه آب و فاضلاب به شهر تحمیل شود. یعنی ممکن است امروز پول مترو را تأمین کنیم، اما فردا شهری داشته باشیم که مترو دارد ولی برای نفس کشیدن، پارک کردن و تأمین خدمات عمومی زمین ندارد. این دیگر توسعه نیست؛ انتقال هزینه از امروز به فرداست.
یک شهر را نمی‌توان با فروش آینده اداره کرد
هنر مدیریت شهری این نیست که امروز منابع بیشتری ایجاد و پروژه‌های بیشتری افتتاح کند؛ هنر مدیریت شهری ایجاد تعادل میان درآمد امروز، هزینه امروز و تعهدات فرداست. اگر برای افتتاح یک پروژه فضای سبز آینده را بفروشیم، اگر برای تأمین اعتبار امروز ظرفیت خدماتی فردا را مصرف کنیم، اگر برای حل مشکل حمل‌ونقل تراکم را بدون ظرفیت‌سنجی افزایش دهیم، ممکن است در گزارش عملکرد امروز چند پروژه ثبت شود، اما در واقع بخشی از آینده شهر پیش‌خور شده است. این همان چیزی است که باید درباره متروی اسلامشهر از آن پیشگیری کرد.
مسئله امروز، میدان قائم نیست؛ مسئله «منبع پول» است
اگر دولت و مجموعه حاکمیت به این نتیجه رسیده‌اند که مترو باید تا میدان قائم ادامه یابد، این تصمیم باید همراه با یک بسته مالی روشن باشد: سهم دولت دقیقاً چقدر است؟ سهم شهرداری اسلامشهر چقدر است؟ سهم شهرستان‌های بهره‌مند و شهرداری های بهارستان چیست؟ چه میزان از منابع از مشارکت بخش خصوصی تأمین می‌شود؟ هزینه نگهداری و بهره‌برداری آینده بر عهده کیست؟ و مهم‌تر از همه، منابع موردنیاز از کجا تأمین می‌شود بدون آنکه سرانه‌های شهری اسلامشهر کاهش یابد؟ تا پاسخ این پرسش‌ها روشن نشود، فشار برای ادامه حفاری صرفاً انتقال یک تعهد مالی بزرگ به مدیریت شهری و شهروندان اسلامشهر است.
اولویت منطقی روشن است: نخست تکمیل فاز موجود و بهره‌برداری واقعی از آن؛ سپس تعیین سهم ملی و منطقه‌ای پروژه؛ آنگاه ایجاد سازوکار مشارکت بخش خصوصی و شهرداری‌های بهره‌مند؛ و تنها پس از آن، تصمیم درباره توسعه مسیر. مترو باید به شهر خدمت کند، نه اینکه شهر قربانی تأمین مالی مترو شود. مردم اسلامشهر سال‌ها برای داشتن مترو هزینه داده‌اند؛ اکنون وقت آن است که دولت و مجموعه استان نیز سهم واقعی خود را بپردازند.
با نگاهی کوتاه‌مدت می‌توان امروز یک تونل دیگر حفاری کرد و یک گزارش دیگر از «پیشرفت پروژه» منتشر کرد؛ اما سؤال مهم‌تر این است که وقتی مدیران امروز از این شهر عبور کردند، چه شهری برای مردم باقی می‌گذارند: شهری که مترو دارد و زندگی شهری در آن بهتر شده، یا شهری که مترو دارد اما فضای سبز، خدمات عمومی و ظرفیت توسعه متوازنش را برای تأمین هزینه همان مترو فروخته‌ایم؟
هر مدیری می‌تواند آینده یک شهر را بفروشد و امروز را آباد نشان دهد؛ مدیریت واقعی آن است که امروز را بسازد، بدون آنکه فردا را ویران کند.
یادداشت از: داود بیات سرمدی، پژوهشگر محیط زیست و مدیریت شهری
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.