فعالیت معادن گنجینه تنوع زیستی «یخاب» را تهدید می‌کند

سیدمهدی میرغضنفری در گفتگو با خبزنگار مهر با تأکید بر اهمیت زیست‌محیطی پناهگاه حیات‌وحش یخاب، نسبت به تهدیدهای پیش‌روی تنوع زیستی این منطقه در اثر فعالیت‌های انسانی، معدن‌کاوی و گردشگری بی‌ضابطه هشدار و اظهار کرد: پناهگاه حیات‌وحش یخاب به‌واسطه تنوع اکوسیستمی، ارزش‌های حفاظتی و حضور گونه‌های جانوری با پراکنش محدود، یکی از پهنه‌های مهم طبیعی در بیابان‌های مرکزی ایران به شمار می‌رود؛ منطقه‌ای که تداوم حیات اکولوژیک آن با فشارهای فزاینده انسانی مواجه است.

وی با اشاره به تنوع زیستگاه‌های این منطقه ابراز کرد: شرایط جغرافیایی و تنوع ارتفاعی یخاب موجب شکل‌گیری زیستگاه‌های کوهستانی، استپی و کویری در کنار یکدیگر شده است. بر اساس آمارهای ارائه‌شده، حدود ۱۵۰ گونه پرنده، بیش از ۳۰ گونه پستاندار و حدود ۲۰ گونه خزنده در این منطقه ثبت شده‌اند. کل و بز، قوچ و میش، جبیر، هوبره، زاغ بور، گربه شنی، کاراکال و روباه شنی از جمله گونه‌های ارزشمند حیات‌وحش یخاب هستند.

این پژوهشگر حیات‌وحش با تأکید بر اهمیت گونه‌های محدودپراکنش منطقه تصریح کرد: حضور خزندگان ارزشمندی همچون اسکینک ماری مرنجاب و ارمیاس کویر، ضرورت حفاظت از زیستگاه‌های حساس یخاب را دوچندان می‌کند؛ زیرا تخریب زیستگاه در گونه‌هایی که پراکنش جغرافیایی محدودی دارند، می‌تواند به کاهش جمعیت، انقراض محلی و حتی در شرایط بحرانی، نابودی کامل گونه منجر شود.

وی معدن‌کاوی را از جمله فشارهای مهم بر یکپارچگی زیستگاه‌های طبیعی منطقه دانست و گفت: فعالیت‌های معدنی، در صورت اجرا بدون ارزیابی دقیق پیامدهای زیست‌محیطی، می‌توانند با تخریب و تکه‌تکه‌شدن زیستگاه‌ها، دست‌کاری خاک و پوشش گیاهی، افزایش گردوغبار، آلودگی صوتی و ایجاد لرزش، ساختار و کارکرد اکوسیستم را مختل کنند. این آثار تنها به محدوده مستقیم فعالیت معدن محدود نمی‌شوند و ممکن است زیستگاه‌های مجاور و مسیرهای جابه‌جایی حیات‌وحش را نیز تحت تأثیر قرار دهند.

میرغضنفری ادامه داد: گردشگری بی‌ضابطه نیز از دیگر تهدیدهای بالقوه یخاب است. تردد خودروهای آفرود، آلودگی صوتی و نوری، رهاسازی زباله و ورود گردشگران به زیستگاه‌های حساس، آرامش حیات‌وحش را بر هم می‌زند و می‌تواند بر رفتار، تغذیه و تولیدمثل گونه‌های جانوری اثر بگذارد. توسعه گردشگری در چنین مناطقی باید بر پایه ظرفیت اکولوژیک، تعیین مسیرهای مجاز و رعایت ضوابط حفاظتی انجام شود.

وی با اشاره به دیگر چالش‌های حفاظتی منطقه خاطرنشان کرد: شکار غیرمجاز، چرای بی‌رویه و محدودیت نیروی انسانی و تجهیزات محیط‌بانی نیز می‌توانند توان مدیریت و حفاظت از این پهنه طبیعی را کاهش دهند. مقابله مؤثر با این تهدیدها، نیازمند پایش مستمر، حضور میدانی مؤثر و همکاری دستگاه‌های مسئول و جوامع محلی است.

این کنشگر محیط‌زیست تأکید کرد: حفاظت از یخاب نباید صرفاً به صیانت از چند گونه شاخص محدود شود، بلکه لازم است کل زیست‌بوم و فرایندهای اکولوژیک آن مورد توجه قرار گیرد. ارزیابی علمی فعالیت‌های معدنی، جلوگیری از تخریب زیستگاه‌های حساس، سامان‌دهی مسیرها و پهنه‌های گردشگری، تقویت امکانات محیط‌بانی و پایش مستمر تنوع زیستی، از ضرورت‌های مدیریت حفاظتی این منطقه است.

وی در پایان بیان کرد: یخاب صرفاً زیستگاه چند گونه جانوری نیست، بلکه بخشی از سرمایه طبیعی ایران و عرصه‌ای مهم برای تداوم فرایندهای اکولوژیک در زیست‌بوم‌های خشک کشور است. حفاظت از این گنجینه طبیعی، مستلزم تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد علمی، پیشگیری از تخریب‌های جبران‌ناپذیر و اولویت‌دادن به پایداری اکولوژیک در برابر بهره‌برداری‌های ناسازگار با محیط‌زیست است.