«ماهی دوغی» سیستان؛ میراثی کهن از پیوند مردم با هامون و صیادی

خبرگزاری مهر- گروه استان ها، یوسف برادران مهر: سیستان، سرزمین تمدنی با پیشینه‌ای پنج‌هزار ساله و خاستگاه برخی از نخستین دستاوردهای تمدنی جهان، گنجینه‌ای ارزشمند از فرهنگ و آداب و رسوم را در خود جای داده است؛ فرهنگی که تنها در بناها و آثار تاریخی خلاصه نمی‌شود و غذاهای محلی نیز بخشی از این میراث زنده و ریشه‌دار به شمار می‌روند.

در روزگاری که دریاچه هامون گستره‌ای وسیع داشت و ماهیگیری از مشاغل و فعالیت‌های رایج مردم منطقه بود، انواع غذاهای مبتنی بر ماهی در سفره‌های سیستانی جای گرفت و نسل به نسل منتقل شد.

«ماهی دوغی» یکی از همین غذاهای سنتی و خوش‌طعم است که فراتر از یک غذای محلی، بخشی از روایت زندگی مردم سیستان و پیوند آنان با هامون و صیادی را بازگو می‌کند؛ غذایی که عطر و طعم آن، بخشی از خاطرات و فرهنگ غذایی مردمان این دیار را زنده نگه داشته است.

ماهی دوغی؛ طعم پنج هزار ساله فرهنگ سیستان روی سفره مردم

صادق میرحسینی رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان زابل در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: تاریخ سیستان قدمتی چند هزار ساله دارد و یافته‌های باستان‌شناسی شهر سوخته نیز نشان می‌دهد که ماهیگیری از گذشته‌های بسیار دور با زندگی مردم این منطقه پیوند داشته است.

وی افزود: در کاوش‌های شهر سوخته، آثار و ابزارهایی از جمله قلاب ماهیگیری به دست آمده که نشان‌دهنده رواج فن ماهیگیری در حدود پنج هزار سال پیش است؛ موضوعی که بیانگر قدمت پیوند مردم سیستان با ماهی، صیادی و منابع آبی منطقه است.

ماهی دوغی؛ غذایی برخاسته از فرهنگ صیادی و دامداری سیستان

وی ادامه داد: مردم سیستان در طول تاریخ با استفاده از ظرفیت‌های دریاچه هامون و دامداری، غذاهای متنوعی را تهیه می‌کردند که ماهی دوغی یکی از غذاهای شاخص و قدیمی این منطقه به شمار می‌رود.

میرحسینی بیان کرد: در گذشته ماهی دوغی بیشتر با ماهی‌های بومی هامون از جمله کپور، شیرماهی و ماهی سفید تهیه می‌شد و استفاده از ماهی بومی، طعم و کیفیت ویژه‌ای به این غذا می‌داد.

وی گفت: هرچند خشک‌شدن بخش زیادی از دریاچه هامون شرایط گذشته را تغییر داده است، اما با همکاری شیلات و کمک به روستاییان، پرورش ماهی در برخی مناطق ادامه دارد و امکان حفظ و احیای این غذای سنتی فراهم شده است.

جشنواره ماهی دوغی در زابل برگزار می شود

میرحسینی از برگزاری جشنواره ماهی دوغی در شهرستان زابل خبر داد و افزود: این جشنواره ساعت ۹ صبح یازدهم مهرماه در روستای محمدآباد هراتی، بخش کربک شهرستان زابل برگزار می‌شود.

وی ادامه داد: در این جشنواره علاوه بر پخت و معرفی ماهی دوغی، انواع غذاهای تهیه‌شده با ماهی از جمله ماهی گوشتی و ماهی کباب نیز عرضه می‌شود و نمایشگاه صنایع‌دستی، سیاه‌چادر و اجرای برنامه‌های فرهنگی و شاهنامه‌خوانی از دیگر بخش‌های آن خواهد بود.

رئیس میراث فرهنگی زابل هدف از برگزاری این رویداد را حفظ، احیا و زنده نگه داشتن بخشی از آداب، رسوم و میراث فرهنگی سیستان عنوان کرد و گفت: تلاش می‌کنیم با همکاری دستگاه‌های مختلف، غذاها و آیین‌های قدیمی منطقه که بخشی از هویت فرهنگی مردم سیستان هستند، دوباره به جامعه معرفی شوند.

ثبت مهارت پخت «ماهی دوغی» در میراث ناملموس ایران

صفورا کلانتری، مسئول ثبت میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سیستان و بلوچستان، در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار کرد: «ماهی دوغی» که با نام «ماهی دیگی» نیز شناخته می‌شود، در سال ۱۳۹۹ به‌عنوان مهارت پخت غذای سنتی در فهرست میراث ناملموس ملی ایران به ثبت رسیده است.

وی افزود: هدف از ثبت این‌گونه میراث، ثبت و ضبط دانش، مهارت و تجربه‌های نسل‌های گذشته و حفظ ارتباط آن‌ها با ریشه‌های فرهنگی و شیوه زندگی مردم است.

کلانتری گفت: غذاهای بومی و محلی ارتباط مستقیمی با فرهنگ، زندگی و محیط زیست جوامع دارند و «ماهی دوغی» نیز بخشی از فرهنگ غذایی مردم سیستان و پیوند تاریخی آنان با دریاچه هامون را نشان می‌دهد.

وی ادامه داد: این غذای سنتی با استفاده از ماهی، دوغ و کشک تهیه می‌شود و مهارت پخت آن به‌عنوان بخشی از میراث ناملموس منطقه، نسل به نسل منتقل شده است.

ضرورت ثبت و حفظ میراث ناملموس مردم سیستان و بلوچستان برای جلوگیری از فراموشی

مسئول ثبت میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سیستان و بلوچستان گفت: حفظ و ثبت میراث‌های ناملموس، تنها نگهداری یک رسم یا مهارت قدیمی نیست، بلکه راهی برای صیانت از بخشی از هویت و فرهنگ جوامع است.

وی افزود: بسیاری از این میراث‌ها مانند غذاهای بومی، آیین‌ها، مهارت‌ها و شیوه‌های سنتی زندگی، در پیوند مستقیم با زندگی مردم شکل گرفته‌اند و اگر دانش و شیوه انتقال آن‌ها ثبت و مستندسازی نشود، با گذشت زمان و تغییر نسل‌ها ممکن است به فراموشی سپرده شوند. ثبت این میراث‌ها فرصتی برای حفظ دانش پیشینیان و انتقال آن به نسل‌های آینده و همچنین معرفی ظرفیت‌های فرهنگی هر منطقه است.