رئیس کمیسیون سامان‌دهی حاشیه شهر شورای اسلامی شهر مشهد مقدس: فاصله بودجه میان مرکز و حاشیه شهر را کم کردیم

به گزارش شهرآرانیوز؛ سامان‌دهی حاشیه شهر مشهد از جمله موضوعاتی است که در سال‌های اخیر در حوزه‌های عمرانی، خدماتی، فرهنگی، اجتماعی و حمل‌ونقل مورد‌توجه جدی مدیریت‌شهری قرار گرفته است. گستردگی محلات هدف بازآفرینی و تنوع نیاز‌های ساکنان این مناطق، ضرورت برنامه‌ریزی متناسب با شرایط هر‌محله و توزیع هدفمند اعتبارات را دوچندان می‌کند.

در این میان، افزایش سهم بودجه عمرانی حاشیه‌شهر، تعریف پروژه‌های زودبازده محله‌محور، توسعه فضای سبز، بهسازی معابر، تقویت حمل‌ونقل عمومی، ایجاد مراکز اشتغال‌زایی و پیگیری طرح‌های بازآفرینی از جمله اقداماتی است که در این دوره در کمیسیون سامان‌دهی حاشیه شهر شورای‌اسلامی‌شهر مشهد دنبال شده است.

توجه به حاشیه شهر صرفا به اجرای پروژه‌های عمرانی محدود نمی‌شود؛ زیرا بهبود کیفیت زندگی در این مناطق به دسترسی مناسب به خدمات عمومی، امکانات فرهنگی و ورزشی، فرصت‌های اشتغال، ایمنی، حمل‌ونقل و مشارکت ساکنان در تصمیم‌گیری‌های محله‌ای نیز وابسته است.

سیدحسین علوی‌مقدم، رئیس کمیسیون سامان‌دهی حاشیه شهر شورای‌اسلامی‌شهر مشهد، در گفت‌و‌گو با شهرآرا و در تشریح اقدامات این کمیسیون در دوره پنج‌ساله شورا، به برنامه‌های مرتبط با بودجه‌ریزی، پروژه‌های عمرانی و خدماتی، توسعه فضای سبز، اشتغال‌زایی، بازآفرینی محلات و تقویت زیرساخت‌های عمومی اشاره کرد.

برای نخستین‌بار، پروژه‌های زودبازده با محوریت حل مسئله برای محلات هدف بازآفرینی و حاشیه شهر، براساس رویکرد محله‌محوری و توجه به نیاز‌های واقعی ساکنان این محلات، در سه مرحله با اعتباری بالغ بر ۳ هزار‌میلیارد تومان تعریف و تصویب شد؛ همچنین برای نخستین‌بار، برش اعتبارات تخصصی حاشیه شهر در آلبوم بودجه عمرانی مصوب شهرداری مشهد مقدس ایجاد شد.

سهم بودجه عمرانی حاشیه شهر نیز از حدود ۲۳‌درصد در آلبوم بودجه مصوب سال‌۱۴۰۰ به حدود ۴۰‌درصد در آلبوم بودجه سال‌های ۱۴۰۳، ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ رسید. این یعنی نگاهی که پیش‌تر صرفا شعاری بود، امروز در سند بودجه و در قالب ردیف‌های مشخص اعتباری جا گرفته است. در حقیقت ما فاصله بودجه‌ریزی میان مرکز و حاشیه شهر را کم کردیم.

برنامه جامع اقدام مشترک برای سامان‌دهی حاشیه شهر مشهد میان دستگاه‌های اجرایی، با اعتباری بالغ بر ۱۶.۸‌همت و در بازه زمانی سال‌های‌۱۴۰۳‌تا‌۱۴۰۷، منطبق بر برنامه توسعه هفتم به تصویب رسیده است. در این دوره شورای‌اسلامی‌شهر مشهد، پیگیری و اعمال مشوق‌ها در‌خصوص تعیین‌تکلیف اراضی بزرگ‌مقیاس را، با هدف تسریع و تسهیل تفاهم مالکان با مدیریت‌شهری و به‌منظور افزایش سرانه‌های خدماتی، به‌ویژه در حاشیه شهر‌مشهد‌مقدس، مدنظر قرار دادیم.

اهمیت این اقدامات در آن است که برنامه‌ریزی برای محلات حاشیه شهر، زمانی می‌تواند به نیاز‌های شهروندان نزدیک‌تر شود که اعتبارات و پروژه‌ها با‌توجه‌به مسائل و اولویت‌های این مناطق تعریف شوند. پروژه‌های زودبازده محله‌محور نیز با همین رویکرد دنبال شده‌اند تا در کنار برنامه‌های بزرگ‌تر عمرانی، مسائل و نیاز‌های مشخص محلات مورد‌توجه قرار گیرند.

از سوی دیگر، افزایش سهم بودجه عمرانی حاشیه‌شهر و پیش‌بینی اعتبارات تخصصی برای این مناطق، امکان برنامه‌ریزی هدفمندتر برای اجرای پروژه‌ها را فراهم می‌کند. تعیین‌تکلیف اراضی بزرگ‌مقیاس نیز از جمله موضوعاتی است که می‌تواند در مسیر تأمین زمین و افزایش سرانه‌های خدماتی مورد‌توجه قرار گیرد.

توجه ویژه به مسجد‌محوری، ارتقای نقش مساجد و بهبود، بهسازی و تجهیز مساجد به وسایل ورزشی و موارد دیگر، به‌صورت ویژه برای محلات حاشیه شهر دنبال شده است؛ همچنین طرح «ترنم زندگی» در ۳۶۰‌مسجد محلات حاشیه شهر با هدف کاهش آسیب‌های اجتماعی اجرا شده و رویداد‌های «خانه مهر» و «مغز بادوم» نیز با نگاه ویژه به مناطق حاشیه شهر برگزار شده است.

تقویت امور فرهنگی و اجتماعی مساجد حاشیه شهر با مشارکت اداره‌کل تبلیغات اسلامی، ذیل مصوبه استقرار صد روحانی در مساجد محلات حاشیه شهر مشهد، پیگیری شده است. بازسازی ساختمان معراج شهدا نیز از دیگر اقدامات مطرح‌شده در گزارش کمیسیون سامان‌دهی حاشیه شهر است.

مسجد‌محوری در این اقدامات، علاوه بر توجه به فضای کالبدی و تجهیزات مساجد، بر تقویت ظرفیت‌های فرهنگی و اجتماعی این مراکز نیز متمرکز بوده است. مساجد محلات می‌توانند بستری مطمئن و آشنا برای ارتباط بیشتر ساکنان و اجرای برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی باشند؛ جایی که خانواده‌ها با اطمینان در آن حاضر می‌شوند.

اجرای طرح ترنم زندگی و برگزاری رویداد‌های خانه مهر و مغز بادوم نیز از جمله برنامه‌هایی است که در همین چارچوب و با‌توجه ویژه به محلات حاشیه شهر دنبال شده است. مشارکت اداره‌کل تبلیغات اسلامی در تقویت فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی مساجد و اجرای مصوبه استقرار روحانیان نیز از دیگر بخش‌های این اقدامات به‌شمار می‌رود.

مساحت فضای سبز حاشیه شهر از ۲۰‌میلیون مترمربع در سال‌۱۴۰۰ به ۲۳.۳‌میلیون مترمربع در سال‌۱۴۰۴ افزایش یافته است؛ همچنین ۲۵‌بوستان ناحیه‌ای، محلی و خطی در حاشیه شهر مشهد احداث شده و توسعه یافته و اعتبار این اقدامات بیش از ۴۵۰‌میلیارد تومان بوده است.

از دیگر اقدامات، پیگیری و انجام تفاهم‌نامه با آستان‌قدس‌رضوی و اجرای عملیات احداث بوستان کرامت با مساحت ۷۳‌هکتار در حاشیه بولوار قمر‌بنی‌هاشم (ع) در منطقه‌۶ است. این بوستان با هدف افزایش سرانه فضای سبز و سرانه‌های فرهنگی، ورزشی و آموزشی در حال احداث است و شامل هشت باغ با کاربری‌های متنوع از قبیل باغ بانوان، باغ ورزش، باغ رویش، باغ بازی، باغ ایرانی، باغ کتاب، باغ شهر و باغ سلامت، همچنین مسیر پیرامونی و پارک خطی می‌شود.

برای تأمین آب موردنیاز فضای سبز در حاشیه شهر، شش کیلومتر خطوط انتقال منابع آبی و ۵۵‌کیلومتر شبکه توزیع منابع آبی احداث شده و مخازن ذخیره آب فضای سبز با حجم ۲۰‌هزار مترمکعب نیز در حاشیه شهر ساخته شده است. هدف از این اقدامات، حفظ و گسترش فضای سبز این مناطق است. توسعه فضای سبز در محلات حاشیه شهر، علاوه بر افزایش مساحت پوشش گیاهی، با ایجاد فضا‌هایی برای استفاده روزمره شهروندان ارتباط دارد.

توجه ویژه‌ای به پیاده‌روسازی، تعمیر و تجهیز پیاده‌رو‌ها در شهر و به‌ویژه محلات حاشیه شهر شده است، به‌گونه‌ای که بیش از ۵۳‌درصد اعتبارات این حوزه در حاشیه شهر هزینه شده است. این اقدامات در مساحتی بالغ بر ۷۴۰‌هزار‌مترمربع و با اعتباری بیش از ۱۰۰۰ میلیارد‌تومان، صرفا در حاشیه شهر مشهد انجام شده است؛ همچنین نهضت آسفالت در محلات حاشیه شهر شکل گرفته و آسفالت معابر در مساحتی بیش از ۳ میلیون‌و‌۱۰۰‌هزار مترمربع و با اعتبار ۲ هزار‌و‌۶۷۰‌میلیارد تومان اجرا شده است؛ این میزان، بیش از ۴۰‌درصد سهم کل شهر را شامل می‌شود.

در این دوره شبکه معابر حاشیه شهر اصلاح شده و بیش از ۱۰۰۰ میلیارد تومان اعتبار تملک برای تعریض و بازگشایی معابر در محلات هدف بازآفرینی و حاشیه شهر اختصاص یافته است؛ همچنین رفع معارض و بازگشایی بولوار کرامت و سامان‌دهی اراضی بجمهن پس از سی سال در منطقه‌۵ انجام شده و بولوار بصیرت نیز با اعتبار ۲۶.۵‌میلیارد‌تومان بازگشایی شده است.

برای رفع گره‌های ترافیکی و تکمیل مسیر‌های ارتباطی در حاشیه شهر، تقاطع غیرهم‌سطح قمربنی‌هاشم (ع) با هدف اتصال انتهای بولوار مصلی به بولوار حر احداث شده و پل مصلی با اعتبار ۲۶۰‌میلیارد‌تومان به بهره‌برداری رسیده است. احداث مسیل کال طرق و پل دوم جاده سرخس، به‌عنوان یکی از گذرگاه‌های ورودی شهر، با اعتبار ۲۰‌میلیارد‌تومان انجام شده است.

اجرای سطح سوم تقاطع شهید‌فهمیده و چپ‌گرد‌های غیرهم‌سطح میدان شهید‌فهمیده نیز با اعتبار ۴۱۸‌میلیارد تومان انجام شده است. آغاز احداث پل سه‌راه شاهنامه و پل سوم تقاطع خیام نیز از دیگر‌اقدامات این حوزه است. تعریض پل شهید‌میرزایی و پل دهرود نیز با اعتبار ۳۲‌میلیارد‌تومان انجام و گره ترافیکی محدوده برطرف شده است.

هفت مرکز رویش در طرق، رباط طرق، امت، عبادی، نوده، وکیل‌آباد‌۸۷ و چهاربرج احداث شده و به بهره‌برداری رسیده و چهار مرکز دیگر نیز در دست اقدام است. همچنین تفاهمی با بنیاد برکت انجام شده و زمینه اشتغال‌زایی ششصد نفر در محلات حاشیه شهر فراهم شده است. از دیگر اقدامات، تسهیلگری وام اشتغال‌زایی با حمایت نهاد‌ها و سازمان‌های متولی به مبلغ ۵۷۳‌میلیارد ریال و احداث و بهره‌برداری از دوازده روزبازار در محلات حاشیه شهر با هدف سامان‌دهی و ایجاد فضای اشتغال برای کسب‌وکار‌های خانگی است.

ما همچنین به‌منظور توسعه دفتر‌های محله‌محور و مشارکت ساکنان در برنامه‌های بازآفرینی، برای نخستین‌بار در کشور، هجده دفتر توسعه محله با هدف پوشش همه ۷۲‌محله هدف بازآفرینی شهر مشهد مستقر کردیم و ۳۸‌سند توسعه محله نیز در ستاد بازآفرینی استان به‌منظور تسهیلگری در محلات حاشیه شهر به تصویب رسیده است. طرح‌های موضعی و موضوعی محلات بافت فرسوده آبکوه و وکیل‌آباد نیز با مشارکت ساکنان محلی تهیه شده است.

برای احیای بافت‌های تاریخی و حل مشکلات حقوقی ساکنان محلات هدف بازآفرینی، از مجموع ۳۰۶‌خانه ثبت‌ملی و واجد ارزش تاریخی در شهر مشهد، بیست خانه تاریخی احیا و برای احیای ۲۵‌خانه تاریخی دیگر تا پایان امسال برنامه‌ریزی شده است؛ همچنین سیزده گذر تاریخی احیا و مرمت شده که احیای هشت گذر تاریخی تشرف به حرم‌مطهر‌رضوی نیز در این مجموعه قرار دارد.

در حوزه حل‌وفصل مسائل حقوقی نیز ۷۷۰‌پرونده قضایی از طریق استقرار وکلای ترمیمی در دفتر‌های تسهیلگری محلات هدف بازآفرینی و با استفاده از الگوی شهر ترمیمی حل‌وفصل شده است. تعداد پروانه‌های صادرشده برای محلات هدف نسبت به دوره مشابه سال‌۱۴۰۱ حدود ۴۲‌درصد رشد داشته و در سال‌۱۴۰۲ رتبه برتر کشوری کسب شده است.

۲۱‌هکتار از اراضی شهرداری برای احداث پروژه ۴۰۵۲‌واحدی شهرک شهید‌رجایی، با هدف ساخت مسکن ارزان‌قیمت در راستای طرح نهضت ملی مسکن و مشارکت با بنیاد مسکن مستضعفان، اختصاص یافته است. در حوزه حمل‌ونقل عمومی نیز با احداث بزرگ‌ترین توقفگاه ماشین‌های سنگین و احداث پایانه مسافربری شهید‌مفتح‌شرقی با اعتبار ۵۵‌میلیارد تومان، حمل‌ونقل عمومی در مناطق حاشیه شهر ارتقا یافته و سامان‌دهی شده است؛ همچنین بیش از دویست دستگاه اتوبوس جدید به خطوط منتهی به حاشیه شهر اختصاص یافته و شش خط کوتاه حمل‌ونقل عمومی در حاشیه شهر راه‌اندازی شده که با ۹۰‌درصد تخفیف نسبت به کرایه اتوبوس خدمات‌رسانی می‌کنند.

دو ایستگاه آتش‌نشانی در توس‌۷۶ و طرحچی‌۱۹ احداث شده و ایستگاه‌های آتش‌نشانی‌۹‌و‌۲۹ در حاشیه شهر توسعه یافته‌اند؛ همچنین سه سالن چندمنظوره مدیریت بحران در حاشیه شهر احداث و به بهره‌برداری رسیده و پنج انبار خدمات شهری نیز ایجاد شده است.

تصویب تدفین پیکر مطهر شهدای گمنام در پارک‌های حاشیه شهر مشهد و ساخت المان‌های یادواره شهدا از دیگر اقدامات این حوزه است. در قالب تفاهم‌نامه با آموزش‌وپرورش شهر مشهد، مبلغ ۲۰۰‌میلیارد‌ریال برای تأمین آسفالت و خدمات شهری مدارس دولتی و خیریه‌ای، با اولویت حاشیه شهر، تأمین اعتبار شده است؛ همچنین با استفاده از ظرفیت ستاد خیرین شهریار، چهار پروژه عمومی و عام‌المنفعه اجرا شده است.

این پروژه‌ها شامل مرکز فنی‌وحرفه‌ای شهید‌قاسم‌سلیمانی ویژه خواهران، مرکز کنترل و کاهش آسیب زنان، مادران و کودکان آسیب‌دیده اجتماعی، بخش پیوند مغز و استخوان بیمارستان امام‌رضا (ع) و پایگاه اورژانس‌۱۱۵ بولوار پیامبر‌اعظم (ص) است. تکمیل و بهره‌برداری استخر شهید‌قربانی در منطقه‌۴ شهرداری مشهد با مساحت ۴هزارو۶۰۰ مترمربع و اعتبار ۶۰۰‌میلیارد ریال نیز از دیگر پروژه‌های ورزشی این دوره است.

به‌منظور سامان‌دهی فعالیت‌های اقتصادی و انبار‌های ضایعات در حاشیه شهر، دوازده روزبازار در محلات حاشیه شهر احداث و به بهره‌برداری رسیده است تا ضمن سامان‌دهی، فضای اشتغال برای کسب‌وکار‌های خانگی ایجاد شود؛ همچنین سامان‌دهی انبار‌های ضایعات در حاشیه شهر در دستور‌کار قرار گرفته و چهار مجتمع انبار ضایعات در شاهنامه ۸۰، انبار پیشه‌وران بعد از روستای شترک، انبار توس‌۹۷ و توس‌۷۵ در دست احداث است.

راه‌اندازی روزبازار‌ها علاوه بر سامان‌دهی فعالیت‌های اقتصادی، امکان اختصاص فضای مشخص برای فعالیت کسب‌وکار‌ها را فراهم می‌کند و احداث مجتمع‌های انبار ضایعات نیز بخشی از برنامه‌های سامان‌دهی فعالیت‌های اقتصادی در محلات حاشیه شهر است.

مجموع اقدامات انجام‌شده نشان می‌دهد که برنامه‌های مربوط به حاشیه شهر در حوزه‌های مختلفی، از توسعه زیرساخت‌های عمرانی و خدماتی تا اشتغال‌زایی، بازآفرینی، حمل‌ونقل عمومی، ایمنی و خدمات اجتماعی، دنبال شده است. راه‌اندازی دفتر‌های توسعه محله، احیای خانه‌ها و گذر‌های تاریخی، افزایش صدور پروانه‌های ساختمانی در محلات هدف و اجرای پروژه‌های عام‌المنفعه با مشارکت خیران، در کنار هم تصویری از فعالیت‌های انجام‌شده در زمینه ساخت‌وساز، مشارکت مردمی و رسیدگی به مسائل این محلات ارائه می‌کند.

استمرار این برنامه‌ها و توجه به نیاز‌های محلات، در کنار تأمین منابع و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، از موضوعاتی است که در مسیر سامان‌دهی حاشیه شهر و ارتقای خدمات‌رسانی به ساکنان این مناطق اهمیت دارد و ما نیز پیگیری این مسیر را در دوره‌های آینده مدیریت‌شهری بایسته و لازم می‌دانیم. ادامه این مسیر، امیدواری ساکنان محلات حاشیه شهر را به آینده‌ای آرام‌تر و برخوردارتر افزوده است.