ترامپ «نه» گفت؛ سرنوشت پیشنهاد هفت‌روزه ایران چه می‌شود؟

فرارو- دونا فرگوسن، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل روزنامه گاردین

به گزارش فرارو به نقل از روزنامه گاردین، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرده است پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز ظرف یک هفته و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای را رد کرده است. تهران این پیشنهاد را در ازای پایان محاصره دریایی بنادر ایران مطرح کرده بود؛ طرحی که در صورت اجرا می‌توانست بخشی از فشار بر بازارهای جهانی انرژی را کاهش دهد، اما به دلیل اختلافات عمیق میان دو طرف و بی‌اعتمادی تهران به واشنگتن، آینده آن همچنان نامشخص است.

دونالد ترامپ در کاخ سفید در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره پیشنهاد ایران گفت: «آنها پیشنهادی ارائه کردند، اما من آن را رد کردم.» این اظهارات در شرایطی مطرح شده که گزارش‌هایی درباره تردیدهای داخلی دولت آمریکا نسبت به امکان دستیابی به توافق با ایران منتشر شده است.

پیشنهاد هفت‌روزه تهران چه بود؟

پیشنهاد ایران در جریان یک نشست سه‌ساعته در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک مطرح شد. بر اساس این طرح، تهران آمادگی داشت تنگه هرمز را بازگشایی کند و مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای خود را ظرف هفت روز از سر بگیرد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، توضیح داده بود که اجرای این طرح می‌تواند تقریباً چهار تا پنج روز برای انجام اقدامات اولیه زمان ببرد. در روز ششم، تنگه هرمز بازگشایی می‌شد و در روز هفتم مذاکرات هسته‌ای آغاز می‌شد.

یکی از اجزای این توافق نیز بازگشت بازرسان هسته‌ای سازمان ملل به ایران بود تا از تأسیسات آسیب‌دیده و ذخایر اورانیوم با غنای بالا بازدید کنند. در مقابل، ایران خواستار پایان محاصره دریایی آمریکا، آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران، بازگرداندن معافیت مربوط به صادرات نفت ایران از تحریم‌ها و برقراری «آتش‌بس در همه جبهه‌ها» شده است.

هرمز؛ گره اصلی مذاکرات

تنگه هرمز در این پیشنهاد جایگاه محوری دارد. بازگشایی این مسیر می‌تواند بخشی از اختلال ایجادشده در جریان انتقال نفت را کاهش دهد؛ اختلالی که طی ماه‌های گذشته فشار قابل توجهی بر بازار جهانی انرژی وارد کرده است. با این حال، مسئله فقط بازگشایی تنگه نیست، بلکه نحوه کنترل و مدیریت مسیر نیز محل اختلاف است. بر اساس گزارش مطرح‌شده در مقاله، بخش عمده مسیر جدید کشتیرانی قرار بود از آب‌های ایران عبور کند. عربستان سعودی نیز نسبت به این مسئله ابراز نگرانی کرده، زیرا توافق پیشنهادی میان ایران و عمان شکل گرفته و کشورهای عربی خلیج فارس به‌عنوان طرف‌های مشترک در آن حضور ندارند.

تهران می‌گوید هنوز پاسخ نهایی آمریکا را دریافت نکرده است

در حالی که ترامپ پیشنهاد ایران را ردشده اعلام کرده، تهران روایت متفاوتی از وضعیت مذاکرات ارائه داده است. مسعود پزشکیان پس از دیدار با آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد گفت ایران از میز مذاکره خارج نشده، اما تجربه‌های گذشته باعث شده اعتماد خود را به آمریکا از دست بدهد. عباس عراقچی نیز اواخر شنبه اعلام کرد تهران تنها واکنش اولیه ترامپ به پیشنهاد خود را دریافت کرده و هنوز پاسخ رسمی و نهایی آمریکا از طریق میانجی‌ها به دست ایران نرسیده است. به گفته او، ایران منتظر است میانجی‌ها موضع قطعی واشنگتن را منتقل کنند و پس از آن درباره ادامه مسیر تصمیم خواهد گرفت. این اختلاف در روایت‌ها نشان می‌دهد که حتی پس از مطرح شدن پیشنهاد هفت‌روزه، هنوز چارچوب مشخصی برای توافق میان دو طرف شکل نگرفته است.

ترامپ در برابر انتخاب‌های دشوار

رد پیشنهاد ایران در شرایطی صورت گرفته که محاصره دریایی آمریکا بر اقتصاد ایران فشار وارد کرده و جنگ هفت‌ماهه نیز جریان انتقال نفت از یکی از مهم‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان را مختل کرده است. از سوی دیگر، افزایش قیمت نفت به تشدید تورم در سطح جهانی کمک کرده و همین مسئله، تصمیم‌گیری دولت آمریکا را پیچیده‌تر کرده است. ترامپ پیش‌تر گفته بود برای دستیابی به توافق با ایران عجله‌ای ندارد، اما ادامه اختلال در بازار انرژی می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و سیاسی جنگ را افزایش دهد.

گزارش‌های منتشرشده همچنین حاکی از آن است که ترامپ به دستیاران خود گفته انتظار دارد پس از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر، بمباران ایران از سر گرفته شود. هم‌زمان، ترامپ در شبکه اجتماعی خود تصویری منتشر کرده که در آن نام تنگه هرمز به «تنگه ترامپ» تغییر داده شده بود؛ اقدامی که بر فضای پرتنش پیرامون این مسیر راهبردی افزوده است.

جنگی که از ایران فراتر رفته است

درگیری میان ایران، آمریکا و اسرائیل طی ماه‌های گذشته به نقاط مختلف منطقه نیز کشیده شده است. ایران با پهپاد و موشک به پایگاه‌های آمریکا در کشورهای عربی خلیج فارس حمله کرده و حوثی‌های یمن نیز اهداف مرتبط با منافع عربستان را هدف قرار داده‌اند. همچنین شبه‌نظامیان در عراق به حمله‌ای علیه یک خط لوله متهم شده‌اند که برای مدتی بخشی از نفت عربستان را از بازار خارج کرد. در یمن نیز ادامه خشونت‌ها به یک بحران انسانی جدید منجر شده و صندوق کودکان سازمان ملل متحد از افزایش سوءتغذیه شدید در میان کودکان خبر داده است.

در نتیجه، پیشنهاد هفت‌روزه ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای، دست‌کم در مقطع کنونی، نتوانسته به گشایشی در روابط تهران و واشنگتن منجر شود. اختلاف بر سر محاصره دریایی، تحریم‌های نفتی، دارایی‌های مسدودشده، آینده برنامه هسته‌ای و آتش‌بس منطقه‌ای همچنان پابرجاست. در چنین شرایطی، تنگه هرمز نه‌تنها به یکی از مهم‌ترین نقاط فشار در جنگ تبدیل شده، بلکه به محور اصلی چانه‌زنی دیپلماتیک میان ایران و آمریکا نیز تبدیل شده است.