پوتین با حضور اروپا در مذاکرات اوکراین کنار می‌آید؟

فرارو- متیو چَنس، خبرنگار بخش بین‌الملل شبکهٔ سی‌ان‌ان

به گزارش فرارو به نقل از شبکهٔ سی‌ان‌ان، پس از نزدیک به دو سال حاشیه‌نشینی اروپا در مذاکرات مربوط به جنگ اوکراین، نشانه‌هایی از احتمال حضور رسمی کشورهای اروپایی در دور بعدی گفت‌وگوها با روسیه پدیدار شده است؛ تحولی که با استقبال کی‌یف و بروکسل روبه‌رو شده، اما هنوز به معنای توافق قطعی مسکو یا نزدیک‌شدن پایان جنگ نیست.

استیو ویتکاف، فرستادهٔ ویژهٔ دونالد ترامپ، پس از دیدار با ولادیمیر پوتین در مسکو اعلام کرد مذاکرات آن روز با «پیشرفت» همراه بوده است. او در پاسخ به پرسش خبرنگاران سی‌ان‌ان گفت این همان چیزی است که ترامپ می‌خواهد ببیند. یکی از مهم‌ترین تحولات این گفت‌وگوها، احتمال پذیرش حضور اروپا در مذاکرات آینده است؛ موضوعی که روسیه پیش‌تر در برابر آن مقاومت می‌کرد.

استقبال زلنسکی از حضور مستقیم اروپا

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، از احتمال مشارکت اروپایی‌ها در هیئت مذاکره‌کننده استقبال کرد. او پس از دیدار با ویتکاف و جرد کوشنر، در حاشیهٔ نشست رهبران اروپایی در ایرلند گفت اروپا باید در نشست بعدی بخشی از تیم مذاکره‌کننده باشد و صدای مستقلی در گفت‌وگوها داشته باشد. زلنسکی تأکید کرد جنگ در اروپا جریان دارد و اوکراین نیز در آینده به عضویت اتحادیه اروپا درخواهد آمد؛ ازاین‌رو، مشارکت کشورهای اروپایی برای دستیابی به رفاه، امنیت و تضمین‌های لازم اهمیت دارد.

اوکراین در شرایطی بر حضور اروپا تأکید می‌کند که برای ادامهٔ مقاومت در برابر نیروهای روسیه، بیش از پیش به حمایت نظامی، دیپلماتیک و مالی کشورهای این قاره وابسته شده است. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز حضور اروپا را ضرورتی عملی دانست. به گفتهٔ او، کشورهای اروپایی از اوکراین حمایت کرده‌اند، تحریم‌هایی علیه روسیه وضع کرده‌اند و دارایی‌های مسدودشدهٔ این کشور را در اختیار دارند؛ بنابراین اجرای هر توافقی بدون مشارکت آن‌ها دشوار خواهد بود.

اختلاف بر سر نمایندگی اروپا

با وجود استقبال از اصل مشارکت اروپا، هنوز دربارهٔ ترکیب هیئت این قاره اختلاف‌نظر وجود دارد. آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، روز جمعه اعلام کرد نمایندگی اروپا از طریق نهادهای اتحادیه اروپا و کشورهای موسوم به «ای۵» انجام خواهد شد؛ گروهی که شامل فرانسه، آلمان، ایتالیا، لهستان و بریتانیا می‌شود.

جرد کوشنر پیش‌تر به یکی از مشکلات احتمالی اشاره کرده بود: اینکه کشورهای اروپایی بتوانند یک نمایندهٔ واحد برای سخن‌گفتن از جانب خود انتخاب کنند. او دستیابی به چنین توافقی را حتی دشوارتر از متقاعدکردن روسیه برای پذیرش حضور اروپا در مذاکرات توصیف کرده بود. این اختلاف‌ها نشان می‌دهد بازگشت اروپا به میز مذاکره، علاوه بر موافقت احتمالی مسکو، به هماهنگی میان دولت‌های اروپایی نیز وابسته است.

مسکو هنوز موافقت قطعی نکرده است

با وجود نشانه‌های مثبت اولیه، مقام‌های روسیه از تأیید صریح توافق برای حضور اروپا خودداری کرده‌اند. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، روز جمعه گفت کشورهای اروپایی ابتدا باید آمادگی خود را برای مشارکت در روند صلح نشان دهند تا دربارهٔ حضور آن‌ها در مذاکرات آینده تصمیم‌گیری شود.

یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی پوتین، نیز پس از دیدارهای مسکو گفت کشورهای اروپایی باید مشخص کنند خواهان صلح هستند یا ادامهٔ جنگ. او مدعی شد اقدامات عملی آن‌ها تاکنون بیشتر در جهت تداوم درگیری‌ها بوده است. این موضع‌گیری‌ها نشان می‌دهد کرملین ممکن است مشارکت اروپا را به تغییر رویکرد سیاسی و عملی این کشورها مشروط کند؛ کشورهایی که بارها خواستار عقب‌نشینی روسیه از تمام سرزمین‌های اوکراین و پاسخ‌گویی مسکو به دلیل تهاجم نظامی شده‌اند.

اختلاف بر سر ناتو و نیروهای حافظ صلح

هم‌زمان، مواضع روسیه دربارهٔ شرایط پایان جنگ همچنان حداکثری به نظر می‌رسد. مسکو بار دیگر خواستار عقب‌نشینی ناتو از اروپای شرقی شده و با استقرار احتمالی نیروهای حافظ صلح برای نظارت بر آتش‌بس در خطوط مقدم مخالفت کرده است.

پوتین در بخشی از دیدار با ویتکاف و کوشنر که از تلویزیون پخش شد، گفت راه‌حل پیشنهادی دولت ترامپ باید به توافقی دربارهٔ ترتیبات امنیتی در سطح اروپا منجر شود. او در عین حال استدلال کرد اگر کشورهای اروپایی پس از توافق صلح نیروهای خود را در اوکراین مستقر کنند، این اقدام به معنای ادامهٔ جنگ خواهد بود. این اظهارات نشان می‌دهد اختلاف بر سر تضمین‌های امنیتی اوکراین و نقش ناتو همچنان یکی از موانع اصلی توافق است.

حضور اروپا لزوماً به معنای پایان جنگ نیست

مشارکت رسمی اروپا می‌تواند به افزایش مشروعیت و قابلیت اجرای هر توافق احتمالی کمک کند، اما به‌تنهایی تضمینی برای پیشرفت سریع مذاکرات نیست. جنگی که بنا بر برآوردها تاکنون صدها هزار کشته در دو طرف برجای گذاشته، همچنان با اختلاف‌های عمیق دربارهٔ سرزمین‌های اشغالی، آیندهٔ امنیتی اوکراین و نقش قدرت‌های خارجی روبه‌رو است. در نهایت، آزمون اصلی مذاکرات نه صرفاً پذیرش حضور اروپا، بلکه آمادگی طرف‌ها برای کنارگذاشتن بخشی از خواسته‌های حداکثری و توافق بر سر ترتیباتی است که امنیت و حاکمیت اوکراین را تضمین کند.