ترامپ بین جنگ و توافق؛ کدام مسیر را انتخاب می‌کند؟

فرارو- عبدالحلیم قندیل، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل روزنامه القدس العربی

به گزارش فرارو به نقل از روزنامه القدس العربی، دونالد ترامپ بار دیگر ادبیات تهدید علیه ایران را تکرار کرده است؛ ادبیاتی که در هفت ماه گذشته همزمان با جنگ آمریکا علیه ایران بارها مطرح شده و اکنون بار دیگر در سخنرانی او در نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل بازتاب یافته است. در روایت این یادداشت، ترامپ بار دیگر سیاست خود را میان دو گزینه «نابودی ایران» و «توافق» تعریف کرده است؛ رویکردی که در کنار تهدیدهای نظامی، همزمان با تلاش برای باز نگه داشتن مسیر مذاکره با تهران دنبال می‌شود.

نویسنده با اشاره به مواضع ترامپ درباره حقوق بین‌الملل و دادگاه کیفری بین‌المللی، استدلال می‌کند که رئیس‌جمهور آمریکا عملاً قواعد حقوق بین‌الملل و حقوق بشردوستانه بین‌المللی را در محاسبات خود نادیده می‌گیرد. ترامپ در سخنرانی اخیر خود حتی از کشورهای مختلف خواسته است از اساسنامه دادگاه کیفری بین‌المللی خارج شوند و پیش‌تر نیز خواستار تعطیلی مقر این دادگاه در هلند و اخراج قضات و دادستان‌های آن شده بود. در همین چارچوب، نویسنده این مواضع را در ارتباط با مخالفت ترامپ با هرگونه سازوکار قضایی بین‌المللی علیه متحدان آمریکا به‌ویژه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل تفسیر می‌کند.

بازگشت تهدیدهای هسته‌ای علیه ایران

محور دیگر سخنان ترامپ، تکرار ادعاهای او درباره برنامه هسته‌ای ایران بود. او پیش‌تر مدعی شده بود که در جریان عملیات «خشم نیمه‌شب» در جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵، برنامه هسته‌ای ایران را نابود کرده است. ترامپ همچنین گفته بود تأسیسات فردو با بمب‌های سنگرشکن مورد حمله قرار گرفته و به‌طور کامل منهدم شده است.

با این حال، در مواضع جدید، تمرکز تهدیدهای او بار دیگر به سمت تأسیسات دیگری از جمله سایت «کوه کلنگ گزلا » منتقل شده است. نویسنده این تغییر موضع را نشانه‌ای از تناقض در ادعاهای ترامپ درباره میزان موفقیت حملات قبلی می‌داند؛ زیرا اگر برنامه هسته‌ای ایران به‌طور کامل از بین رفته باشد، تهدید به حمله مجدد برای وادار کردن تهران به کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای پرسش‌برانگیز خواهد بود.

این یادداشت احتمال حمله جدید آمریکا به ایران را نیز مطرح می‌کند و آن را به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا مرتبط می‌داند. در مقاله ادعا شده است که ترامپ ممکن است حمله بعدی را به بعد از انتخابات موکول کند و در عین حال با یادآوری اینکه شخصاً نامزد این انتخابات نیست، بر باقی ماندن خود در کاخ سفید طی دو سال آینده تأکید کند.

فشار انتخاباتی و قیمت انرژی

از نگاه نویسنده، یکی از انگیزه‌های اصلی ترامپ برای بازگشت همزمان به تهدید و مذاکره، وضعیت سیاسی و اقتصادی داخل آمریکا است. نویسنده با استناد به نظرسنجی‌های مورد اشاره خود، محبوبیت ترامپ را ۳۲ درصد عنوان می‌کند و مدعی است حمایت از جنگ ایران نیز در حدود همین سطح قرار دارد.

همزمان، ادامه جنگ و اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی را تحت فشار قرار داده است. نویسنده احتمال افزایش قیمت نفت تا ۱۳۰ دلار در هر بشکه و افزایش بیشتر قیمت بنزین و گازوئیل در آمریکا را مطرح می‌کند و معتقد است چنین شرایطی می‌تواند برای جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای هزینه سیاسی ایجاد کند. از این منظر، بازگشت ترامپ به ادبیات مذاکره می‌تواند تلاشی برای کاهش فشارهای اقتصادی و سیاسی پیش از انتخابات تلقی شود؛ به‌ویژه آنکه انتقال کنترل مجلس نمایندگان و سنا به دموکرات‌ها می‌تواند در نیمه دوم دوره ریاست‌جمهوری ترامپ قدرت مانور سیاسی او را کاهش دهد.

مذاکره در نیویورک؛ از تهدید به گفت‌وگو

با وجود ادبیات تند ترامپ، در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل دور دیگری از مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا برگزار شد. در این مذاکرات، استیو ویتکاف و جرد کوشنر از طرف آمریکا و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، از طرف تهران حضور داشتند. این نشست حدود سه ساعت ادامه داشت و بر اساس مقاله، با میانجیگری قطر و به شکل غیرمستقیم برگزار شد. طرف ایرانی اعلام کرده است که عراقچی شروط تهران برای بازگشایی تنگه هرمز را به طرف آمریکایی منتقل کرده است.

این شروط شامل سه محور اصلی است: پایان محاصره دریایی و اقتصادی آمریکا علیه ایران، توقف جنگ در تمام جبهه‌ها از جمله لبنان و یمن و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران که در مقاله حدود ۱۲۰ میلیارد دلار عنوان شده است. ترامپ بارها مخالفت خود را با بازگشت به توافق‌ها و چارچوب‌های قبلی اعلام کرده و بر ضرورت اعمال شروط جدید تأکید کرده است. با این حال، پس از مذاکرات نیویورک، موضعی متفاوت گرفت و گفت گفت‌وگوها «عالی» بوده است.

تکرار یک بازی قدیمی؟

نویسنده استدلال می‌کند که تهدیدهای شدید ترامپ علیه ایران ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد؛ زیرا ادامه جنگ می‌تواند قیمت انرژی را در داخل آمریکا افزایش دهد و فشار اقتصادی بر دولت را بیشتر کند. بازگشت به حملات هوایی گسترده نیز لزوماً به معنای دستیابی به هدف سیاسی مورد نظر واشنگتن نخواهد بود. نویسنده معتقد است تجربه ماه‌های گذشته نشان داده است که حملات نظامی، حتی اگر خسارت سنگینی به زیرساخت‌های ایران وارد کنند، الزاماً به فروپاشی نظام سیاسی ایران منجر نمی‌شوند.

بر همین اساس، نویسنده سناریویی را ترسیم می‌کند که در آن واشنگتن همزمان دو مسیر را دنبال می‌کند: نمایش آمادگی برای مذاکره از یک سو و حفظ تهدید نظامی از سوی دیگر. در مقابل، تهران نیز می‌تواند با طولانی کردن مذاکرات و استفاده از زمان برای تقویت مواضع نظامی و سیاسی خود، از پذیرش توافقی که آن را نامطلوب می‌داند خودداری کند.

در چنین شرایطی، پرسش اصلی نه صرفاً این است که آیا مذاکره‌ای میان ایران و آمریکا انجام خواهد شد، بلکه این است که آیا دو طرف می‌توانند از چرخه‌ای که در آن تهدید نظامی، مذاکره، توقف موقت و بازگشت دوباره به فشار نظامی تکرار می‌شود، خارج شوند یا خیر. نویسنده پاسخ روشنی برای این پرسش ارائه نمی‌کند، اما استدلال اصلی او این است که تکرار همان الگوی قبلی، لزوماً به نتیجه‌ای متفاوت منجر نخواهد شد.