خط ۳ مترو؛ ابرپروژه ایرانی در مشهد

شهر، این کالبد زنده، همیشه به رگ‌های امن و پنهانی نیاز دارد تا همانند جاری‌شدن خون در بدن، آمدوشدی روان و بی‌وقفه در اعماق تنش به گردش درآید. مشهدالرضا (ع)، کلان شهری که روزانه میزبان میلیون‌ها دلداده، زائر و همشهری است، سال‌هاست با ترافیک سنگین و معضلات آلودگی هوا در معابر و خیابان‌های پهناور دست‌وپنجه نرم می‌کند. در این میان، شبکه قطارشهری و به‌ویژه پروژه راهبردی خط۳ مترو، همچون نخ تسبیحی است که امید زیست روان‌تر و پاک‌تر را به هم پیوند می‌زند.

مدیریت‌شهری مشهد با اشراف به محدودیت‌های تردد در شهر، هزینه و زمان بسیاری را برای تحقق زیرساخت مهم قطارشهری در نظر گرفته است تا تضمین آمدوشد پاک در شهر برای نسل کنونی و نسل‌های آینده شهر باشد. در این میان، خط ۳ مترو مشهد به‌عنوان مهم‌ترین و کلیدی‌ترین خط مترویی مشهد از ویژگی‌های شاخصی برخوردار است.

این خط به طول ۲۸.۵ کیلومتر و ۲۴ایستگاه عمیق و مجهز، از شهرک ابوذر در جنوب‌شرق مشهد آغاز شده است و تا الهیه در شمال‌غرب امتداد می‌یابد؛ کریدوری کلیدی و حیاتی که شرق و غرب این کلان‌شهر را به هم پیوند می‌دهد. اما آنچه امروز بیش از هر چیز دیگر بر سر زبان‌ها افتاده و کانون توجه کارشناسان و شهروندان قرار گرفته، داستان پرفرازونشیب و دشوار فاز‌های اجرایی آن است.

فاز نخست این خط از پایانه امام‌رضا (ع) تا میدان شهدا، پس از ماه‌ها انتظار طاقت‌فرسا و تکاپوی شبانه‌روزی مهندسان و کارگران، در اردیبهشت۱۴۰۴ چراغ امید را زیر زمین روشن کرد؛ گشایشی که ابتدا با محدودیت‌های ناوگانی و سرفاصله‌های طولانی همراه بود، اما با تدابیر بعدی مدیریت‌شهری، تزریق واگن‌های تازه، تکمیل سکو‌ها و همچنین اتصال حیاتی آن با خط یک در ایستگاه بسیج، آهنگ تردد زیرزمینی آن موزون‌تر و کارآمدتر شد. اکنون، با گذشت ماه‌ها از آن گشایش اولیه، نگاه مدیریت‌شهری به گامی بلندتر و سترگ‌تر دوخته شده و آن آغاز عملیات اجرایی فاز دوم خط۳ از میدان شهدا تا میدان فردوسی است.

این فاز به طول تقریبی پنج کیلومتر و شامل سه ایستگاه راهبردی و پرتردد، یعنی ایستگاه‌های شهیدرئیسی، شهیدقرنی (تقاطع مجد) و فردوسی است و عملیات اجرایی آن از امروز، پنجم آبان۱۴۰۵، به‌طور رسمی آغاز می‌شود. از ویژگی‌های بارز این مرحله، تمرکز بر تکمیل هسته مرکزی این سه ایستگاه و به‌ویژه فراهم‌سازی مقدمات مسافرگیری ایستگاه میدان فردوسی است تا در اولین مرحله، مسافرگیری از این ایستگاه آغاز شود و سپس ایستگاه‌های میانی (شهیدرئیسی و شهیدقرنی) تکمیل و به چرخه حمل‌ونقل این فاز اضافه شود. این اقدام بی‌تردید گره‌های کور ترافیکی زیادی از مشهدالرضا (ع) خواهد گشود و زمینه تردد بی‌دغدغه را در مسیر رسیدن زائران و مجاوران به بارگاه منور رضوی فراهم خواهد کرد.

توسعه زیرساخت در کلان‌شهری مانند مشهد، بیش از آنکه صرفا مقوله‌ای فنی و عمرانی باشد، آزمونی دشوار در میدان اقتصاد شهری و هنر مدیریت منابع و تأمین مالی است. اخذ مجوز‌های قانونی، دریافت مصوبات ترک‌تشریفات و جذب اعتبارات کلان برای پروژه‌های سنگین مترویی، همواره با مانع‌تراشی‌های تورمی، کمبود بودجه‌های ملی و تنگنا‌های اقتصادی روبه‌رو بوده است.

با این حال، تزریق اعتباراتی در قالب مصوبات و مجوز‌های بیش از ۶هزارمیلیاردتومانی برای گام‌های تکمیلی و برآورد‌های ۲۷ همتی برای سرانجام‌بخشی کامل به فاز پیش‌رو، نشان‌دهنده اراده پولادین مدیریت‌شهری برای جلوگیری از زمین‌گیرشدن قطار سازندگی در میان سختی‌های تأمین منابع مالی است.

میان برآورد‌های اولیه آغازین و هزینه‌های تمام‌شده تا بهره‌برداری کامل، همواره شکافی منطقی وجود دارد، اما پویایی کارگاه‌های عمرانی در این محور نشان می‌دهد که قطار توسعه مترویی در مشهد با توان مهندسان، متخصصان و نیرو‌های متعهد و تولیدکنندگان و صنایع داخلی با قدرت به جلو می‌راند.

مترو، فراتر از فولاد، بتن، واگن و سامانه‌های الکترونیکی، نمادی آشکار از عدالت حمل‌ونقلی و زیست انسانی در شهر است. وقتی شهروندی از پایانه امام‌رضا (ع) سوار قطار می‌شود و می‌تواند بدون درگیرشدن در گره‌های کور، اتلاف وقت در ترافیک و تنفس هوای آلوده، خود را به قلب معنوی شهر، حرم مطهر رضوی برساند، یعنی زمان، آرامش و کرامت انسانی تام و تمام برای او در نظر گرفته شده است.

پیوستن فاز دوم و ساخت ایستگاه‌های جدید در امتداد خیابان‌های پرتردد شهیدرئیسی و شهیدقرنی، باری سنگین از دوش معابر مرکزی شهر برمی‌دارد و روحی تازه در کالبد ترافیکی مشهد می‌دمد. با نگاهی به چشم‌انداز روشن پیش‌رو، تکمیل این فاز‌ها طی سال‌های آینده، با امید به پشتیبانی‌های مالی دولت، به‌خصوص در تأمین واگن‌های مترو، مشهد را به یکی از شبکه‌های ترابری پیشرفته درون‌شهری مجهز خواهد کرد.

خط۳ مترو مشهد درحقیقت روایتگر عزم مردمی و مدیریتی است که در سایه‌سار بارگاه منور رضوی، شهری روان‌تر، پاک‌تر و زیست‌پذیرتر را مطالبه می‌کنند. شهرداری مشهد و تیم اجرایی این ابرسازمان، اکنون در نقطه‌ای حساس ایستاده‌اند که هر متر ریل‌گذاری، گامی است استوار در تاریخ توسعه‌یافتگی این کهن‌شهر که در قالب روایتی از جنس حرکت، از جنس زندگی و از جنس فردا‌های بهتر برای این شهر رقم زده می‌شود، ان‌شاءالله.