تخت جمشید فراتر از یک اثر تایخی؛ ضرورت حفظ میراث هخامنشی برای آیندگان

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: در گستره تاریخ ایران، بناهایی وجود دارند که فراتر از سنگ و خاک، روایتگر هویت، اندیشه و توانمندی مردمانی هستند که قرن‌ها پیش در این سرزمین زیسته‌اند؛ آثاری که گذر زمان نه‌تنها از ارزش آن‌ها نکاسته، بلکه هرچه بیشتر بر اهمیتشان در شناخت گذشته و ترسیم آینده افزوده است.

تخت جمشید، میراث ماندگار تمدن هخامنشی، یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های این شکوه تاریخی است؛ مجموعه‌ای که هنوز پس از گذشت بیش از دو هزار سال، نگاه جهانیان را به سوی خود می‌کشاند.

در دل دشت مرودشت و در همسایگی کوه رحمت، ستون‌های برافراشته، پلکان‌های سنگی و نقش‌برجسته‌هایی که از دل تاریخ عبور کرده‌اند، تصویری از هنر، معماری، دانش مهندسی و سازمان اجتماعی ایران باستان را پیش چشم بازدیدکنندگان قرار می‌دهند.

هر نقش، هر سنگ و هر بخش از این مجموعه، بخشی از روایتی بزرگ است؛ روایتی از تمدنی که آثار آن مرزهای جغرافیایی را پشت سر گذاشته و به بخشی از میراث مشترک بشریت تبدیل شده است.

با این حال، شکوه تخت جمشید تنها در آنچه از گذشته برجای مانده خلاصه نمی‌شود؛ اهمیت امروز این مجموعه در مسئولیتی است که برای حفاظت از آن بر دوش نسل کنونی قرار دارد. فرسایش طبیعی، ضرورت مرمت‌های تخصصی، صیانت از عرصه و حریم تاریخی، ساماندهی زیرساخت‌های بازدید و ایجاد تعادل میان حفاظت از آثار و توسعه گردشگری، از جمله موضوعاتی هستند که آینده این میراث جهانی را به تصمیم‌ها و اقدامات امروز پیوند می‌زنند.

تخت جمشید، هم نشانی از گذشته پرافتخار ایران است و هم امانتی برای آینده؛ امانتی که حفظ آن به دانش تخصصی، برنامه‌ریزی مستمر، تأمین منابع و همراهی جامعه نیاز دارد.

تخت جمشید؛ میراثی متعلق به بشریت

احسان امینی، سرپرست پایگاه میراث جهانی تخت جمشید در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه تخت جمشید را فراتر از یک مجموعه تاریخی دانست و گفت: این اثر برای هر ایرانی، در هر نقطه‌ای از جهان، همچون شناسنامه‌ای تاریخی است که هویت و پیشینه تمدنی ایران را بازتاب می‌دهد.

سرپرست پایگاه میراث جهانی تخت جمشید با تأکید بر جایگاه جهانی این مجموعه بیان کرد: تخت جمشید تنها متعلق به ایرانیان نیست، بلکه میراثی جهانی است که پیشرفت هنر، معماری، نبوغ مهندسی و فرهنگ احترام و ادب در این سرزمین را در حدود ۲۵۰۰ سال پیش به نمایش می‌گذارد.

امینی ادامه داد: ثبت جهانی تخت جمشید پایان یک مسیر نبود، بلکه آغاز مسئولیتی بزرگ برای حفاظت از این میراث ارزشمند بود؛ مسئولیتی که از دستگاه‌های اجرایی و ساختارهای اداری آغاز می‌شود و تا جامعه محلی و تک‌تک مردم امتداد می‌یابد.

حفاظت از تخت جمشید فراتر از مرمت آثار تاریخی

وی با اشاره به ضرورت نگاه جامع به حفاظت از این مجموعه تاریخی گفت: مسئولیت امروز ما تنها نگهداری و مرمت سنگ‌ها و نقش‌برجسته‌ها نیست، بلکه صیانت از عرصه و حریم تخت جمشید نیز از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

سرپرست پایگاه میراث جهانی تخت جمشید افزود: حفاظت و مرمت این مجموعه با رویکردهای علمی و با همراهی دانشگاه‌های برجسته کشور در حال پیگیری است و متخصصان و علاقه‌مندان بسیاری از سراسر جهان نیز برای همکاری در این زمینه اعلام آمادگی کرده‌اند.

امینی تأکید کرد: عرصه و حریم تخت جمشید از ارزشمندترین بخش‌های میراث تاریخی کشور به شمار می‌رود و حفاظت از آن مسئولیتی مهم و انکارناپذیر است.

تخت جمشید؛ فصل مشترک ایرانیان

وی تخت جمشید را جلوه‌ای از نبوغ ایرانی و مظهر تمدنی دانست که در کنار شکوه و قدرت، احترام، ادب و پاسداشت سنت‌ها را نیز به نمایش می‌گذارد و تصریح کرد: همین ویژگی‌ها موجب شده است این میراث تاریخی بتواند به فصل مشترکی برای ایرانیان با نگاه‌ها و سلیقه‌های گوناگون تبدیل شود.

سرپرست پایگاه میراث جهانی تخت جمشید در پایان خاطرنشان کرد: این میراث ارزشمند به نسل امروز رسیده و وظیفه همگان است که با تمام توان از آن حفاظت کنند و سالم به نسل‌های آینده بسپارند. ما خود را در برابر ایران و میراث ماندگار آن مسئول می‌دانیم و صیانت از داشته‌های تاریخی کشور را افتخاری بزرگ می‌شماریم.

تخصیص ۱۱۰ میلیارد تومان برای حافظت تخت جمشید

صادق زارع، معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اهمیت جهانی تخت جمشید گفت: این مجموعه تنها یک بنای تاریخی نیست، بلکه نماد قدرت، نظم و شکوه تمدن پارسی و شاهکاری از مهندسی و هنر باستانی است که عظمت نگاه ایرانیان به جهان را نشان می‌دهد.

وی با اشاره به وسعت بیش از ۱۲۰ هزار مترمربعی تخت جمشید افزود: ساخت این مجموعه عظیم که از دوران داریوش بزرگ، حدود ۵۲۰ سال پیش از میلاد، آغاز شد، حاصل تلاش چندین نسل و نشان‌دهنده دانش مهندسی و اراده ایرانیان در دوران هخامنشی است.

زارع ادامه داد: برنامه‌های میراث فرهنگی در تخت جمشید بر سه محور اصلی حفاظت از آثار، معرفی این میراث جهانی و توسعه زیرساخت‌های گردشگری متمرکز شده است.

معاون میراث فرهنگی فارس با اشاره به اعتبارات اختصاص‌یافته به این مجموعه از سال ۱۴۰۲ تاکنون گفت: در این مدت، حدود ۱۱۰ میلیارد تومان از محل منابع مختلف برای اجرای اقدامات مرتبط با حفاظت، ساماندهی و توسعه زیرساخت‌های تخت جمشید هزینه شده یا در حال هزینه‌شدن است.

وی افزود: بخشی از این منابع از محل مسئولیت اجتماعی صنعت نفت و بخشی دیگر از اعتبارات ملی و استانی تأمین شده است.

زارع با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه حفاظت بیان کرد: حفاظت کالبدی از ساختارهای سنگی و اجرای پوشش‌های حفاظتی در بخش‌های موردنیاز مجموعه، با بهره‌گیری از دانش و توان کارشناسان تخصصی دنبال شده است.

وی با تأکید بر ضرورت تداوم این اقدامات تصریح کرد: با توجه به وسعت تخت جمشید، حفاظت همه‌جانبه از این محوطه به اعتبارات بیشتری نیاز دارد و همچنان بخش‌هایی وجود دارد که باید در برنامه‌های حفاظتی مورد توجه قرار گیرد.

پارکینگ جدید برای کاهش ترافیک تخت جمشید

معاون میراث فرهنگی فارس یکی از طرح‌های مهم در دست پیگیری را احداث پارکینگ جدید تخت جمشید عنوان کرد و گفت: ترافیک سنگین در ایام اوج سفر، به‌ویژه تعطیلات نوروز، از مشکلات مهم دسترسی به این مجموعه است و در برخی مقاطع موجب شکل‌گیری صف‌های چندکیلومتری خودروها می‌شود.

زارع ادامه داد: برای رفع این مشکل، مطالعات مشاوره‌ای و بررسی‌های باستان‌شناسی و ژئوفیزیک در محدوده پیشنهادی پارکینگ انجام شده و پس از طی مراحل کارشناسی، طرح به مراجع مربوط ارائه شده است.

وی با بیان اینکه طرح پارکینگ مراحل بررسی و اخذ تأییدیه‌های نهایی را طی می‌کند، افزود: پس از دریافت مجوزهای لازم از مراجع استانی و تخصصی و تأیید نهایی، مقرر است احداث این پارکینگ از طریق مشارکت بخش خصوصی و در قالب قرارداد ساخت، بهره‌برداری و واگذاری (BOT) دنبال شود.

زارع اضافه کرد: در صورت نهایی‌شدن و اجرای طرح، بخش مهمی از مشکلات ترافیکی مسیر دسترسی به تخت جمشید در روزهای پرتردد قابل مدیریت خواهد بود.

مسیر اختصاصی گردشگران از پارکینگ تا مجموعه

معاون میراث فرهنگی فارس با اشاره به برنامه ساماندهی مسیر دسترسی به تخت جمشید گفت: اختصاصی‌کردن بخشی از مسیر حدفاصل میدان ملل تا میدان ثبت جهانی نیز در طرح جدید پیش‌بینی شده است.

وی افزود: در فاز نخست، برنامه‌ریزی برای ساماندهی و اختصاصی‌کردن بخشی از این محور به طول نزدیک به یک کیلومتر انجام شده است؛ به‌گونه‌ای که پس از استقرار پارکینگ جدید، تردد خودروهای شخصی تا نزدیکی مجموعه محدود شود و ادامه مسیر گردشگران با شیوه‌های پیش‌بینی‌شده انجام گیرد.

زارع ادامه داد: مسیرهای پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری و استفاده از خودروهای برقی از جمله گزینه‌هایی است که برای جابه‌جایی گردشگران در این محدوده مورد توجه قرار گرفته است.

وی تأکید کرد: اجرای این طرح منوط به تصویب نهایی و طی مراحل قانونی و کارشناسی است و امکانات پیش‌بینی‌شده در مسیر نیز باید متناسب با شأن تاریخی و جهانی تخت جمشید و پس از بررسی مراجع تخصصی طراحی و اجرا شود.

ساماندهی مسیرها و امکانات رفاهی بازدیدکنندگان

معاون میراث فرهنگی فارس با اشاره به دیگر اقدامات زیرساختی در مجموعه تخت جمشید گفت: ساماندهی و تعمیر ساختمان‌های حفاظتی، بهسازی بخش‌هایی از مسیرهای خاکی، اصلاح زیرسازی‌ها و ساماندهی کانال‌های روباز در محدوده ورودی‌ها از جمله اقدامات انجام‌شده یا در دست اجراست.

وی افزود: پوشاندن کانال‌های روباز و استفاده از فضای ایجادشده برای بهبود وضعیت معبر، از جمله اقداماتی است که در ارتباط با طرح ساماندهی مسیر دسترسی دنبال می‌شود.

زارع با اشاره به ضرورت نوسازی امکانات محیطی مجموعه بیان کرد: مبلمان محوطه، نیمکت‌ها و محل‌های نشستن، سرویس‌های بهداشتی، تابلوها و علائم راهنما، آبخوری‌ها و سازه‌های حفاظتی از جمله بخش‌هایی هستند که به دلیل گذشت زمان به تعمیر، نوسازی و ساماندهی نیاز دارند.

وی ادامه داد: بخشی از این اقدامات پیش‌تر انجام شده و بخش دیگری نیز در قالب قراردادهای اجرایی در حال پیگیری است.

معاون میراث فرهنگی فارس همچنین از مرمت و بازسازی مسیرهای چوبی بازدیدکنندگان خبر داد و گفت: این مسیرها علاوه بر هدایت گردشگران، نقش مهمی در جلوگیری از آسیب به سنگ‌های تاریخی دارند و به دلیل فرسودگی ناشی از استفاده طولانی‌مدت، عملیات تعمیر و بازسازی آن‌ها در دستور کار قرار گرفته است.

زارع افزود: بخشی از این عملیات انجام شده و ادامه کار نیز در حال اجراست. همچنین ساماندهی کف‌سازی محوطه، اصلاح بخش‌هایی از مسیرهای پوشیده‌شده با شن و رسیدگی به فضای سبز و ورودی‌های مجموعه از دیگر اقدامات انجام‌شده در این حوزه است.

توسعه ۴۵۰ مترمربعی موزه تخت جمشید

معاون میراث فرهنگی فارس در ادامه از برنامه توسعه موزه تخت جمشید خبر داد و گفت: با توجه به نیاز این موزه به فضای بیشتر، حدود ۴۵۰ مترمربع به فضای آن افزوده خواهد شد.

وی افزود: هم‌زمان، موضوع بررسی و مرمت سازه‌ای ساختمان موزه نیز در دستور کار قرار دارد و داربست‌های لازم برای انجام بررسی‌های تخصصی نصب شده است.

زارع با اشاره به اهمیت استفاده از ظرفیت کارشناسان و نیروهای تخصصی پایگاه تخت جمشید تصریح کرد: بررسی‌های فنی و کارشناسی برای شناسایی مسائل سازه‌ای و تعیین اقدامات موردنیاز در حال پیگیری است تا تصمیم‌های لازم برای حفاظت از ساختمان موزه اتخاذ شود.

وی در پایان تأکید کرد: با توجه به جایگاه جهانی تخت جمشید و حجم بالای بازدیدکنندگان، حفاظت مستمر از آثار تاریخی، تکمیل زیرساخت‌های گردشگری و ارتقای امکانات بازدید، نیازمند تداوم برنامه‌ریزی، تأمین منابع مالی و اجرای طرح‌های کارشناسی‌شده است.