نگاهی به اجرای پردیس همایش‌های بین‌المللی و صنایع خلاق مشهد مقدس | رآکتور فرهنگی

به گزارش شهرآرانیوز؛ مشهد مقدس، شهر رفت وآمدهاست؛ شهر آدم‌هایی که از راه‌های دور می‌رسند، در پناه گنبد طلایی شمس الشموس نفسی تازه می‌کنند و دوباره به دیار خود برمی گردند. زندگی این شهر، به آمدوشد زائران گره خورده، اما پشت این جریان، شهری دیگر هم نفس می‌کشد؛ شهری با ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و اقتصادی که هنوز بخش مهمی از آن، مجال ظهور نیافته است؛ شهری که می‌تواند مقصد زیارت، کانونی برای خلق ایده، پرورش کسب وکار‌های خلاق و میزبانیِ رویداد‌های ملی و بین المللی تبدیل شود.

ایده ایجاد پردیس صنایع خلاق و مرکز همایش‌های بین المللی مشهد مقدس، از همین افق شکل گرفته است؛ طرحی که قرار است در محدوده بوستان جهان شهر، زمینه شکل گیری یک زیست بوم فرهنگی، اقتصادی و دیپلماتیک را فراهم کند.

این ایده قدیمی که این بار از جانب شهرداری مشهد مقدس مطرح شد و در جلسه کارگروه پایش و راهبری پروژه‌های کلان استان، در کانون توجه مدیران استانی قرار گرفت؛ جایی که غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی، ایجاد مرکز همایش‌های بین المللی مشهد مقدس را «ضرورتی اجتناب ناپذیر» دانست و از انتخاب محدوده‌ای در ضلع جنوبی بزرگراه شهیدسلیمانی برای جانمایی این مرکز و پردیس صنایع خلاق، سخن گفت.

تأکید او بر تأمین مالی پروژه، طراحی زیرساخت‌های شهری پیرامون آن و افزایش ظرفیت مشهد مقدس برای میزبانی رویداد‌های بین المللی، نشان می‌دهد که موضوع فراتر از ساخت یک مجموعه ساختمانی در دستورکار قرار گرفته است.

در چشم انداز ترسیم شده برای این طرح، مرکز همایش‌های بین المللی و پردیس صنایع خلاق، قرار است اجزای یک زیست بوم به هم پیوسته باشند؛ زیست بومی که از یک سو زمینه فعالیت و رشد کسب وکار‌های فرهنگی، هنری و خلاق را فراهم کند و ازسوی دیگر، با میزبانی رویداد‌های ملی و بین المللی، به تقویت جایگاه مشهد مقدس در عرصه دیپلماسی شهری و اقتصاد رویداد بینجامد.

در این نگاه، ساخت وساز، تنها نقطه آغاز است و هویت معماری، محتوای فرهنگی، الگوی بهره برداری و سازوکار تأمین مالی، همگی در سرنوشت پروژه نقش دارند. این پروژه، پس از سال‌ها مطالعه و پیگیری، در آستانه عبور از مرحله طرح و برنامه قرار دارد؛ هرچند هنوز تا تبدیل شدن به واقعیتی ملموس، مسیر پیش رو کوتاه نیست. در سلسله گزارش‌های مستمر، ابعاد مختلف این زیرساخت چندبعدی بین‌المللی را از منظر‌های مختلف بررسی خواهیم کرد.

برای درک ضرورت شکل گیری پردیس صنایع خلاق در مشهد مقدس، ابتدا باید ماهیت این صنایع و جایگاه آن‌ها در اقتصاد و توسعه شهری امروز را شناخت؛ حوزه‌ای که در آن، خلاقیت و دانش، از ظرفیت‌های فرهنگی فراتر می‌روند و به موتور تولید ارزش تبدیل می‌شوند.

در ادبیات جهانی، صنایع خلاق به مجموعه فعالیت‌هایی گفته می‌شود که خلاقیت، مهارت، استعداد فردی یا جمعی و سرمایه فکری، مواد اولیه تولید در آن هاست. کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (آنکتاد)، این صنایع را چرخه خلق، تولید و توزیع کالا‌ها و خدماتی می‌داند که خلاقیت و سرمایه فکری در آن‌ها نقشی محوری دارد.

این فعالیت ها، ضمن تولید و انتشار دانش و اطلاعات، می‌توانند با بهره گیری از فناوری‌های نوین و حقوق مالکیت فکری، ایده‌ها را به محصولات و خدماتی ارزشمند تبدیل کنند. از معماری، طراحی، تبلیغات و مد گرفته تا سینما، موسیقی، عکاسی، نشر، صنایع دستی و بازی‌های رایانه‌ای، همگی در گستره این صنایع جای می‌گیرند.

اگرچه صنایع خلاق با صنایع فرهنگی هم پوشانی دارند، دامنه آن‌ها به تولیدات هنری و فرهنگی محدود نیست، بلکه ظرفیت ایجاد کسب وکار، اشتغال و ثروت را نیز دربرمی گیرد. همین پیوند میان خلاقیت، فناوری، فرهنگ و اقتصاد است که صنایع خلاق را به یکی از ابزار‌های توسعه اقتصادی و تحول شهری در جهان امروز تبدیل کرده است.

اهمیت صنایع خلاق برای مشهد مقدس، فراتر از ظرفیت‌های اقتصادی آن هاست. این صنایع می‌توانند زمینه‌ای برای ارتباط میان نسل ها، تبادل تجربه، شکوفایی استعداد‌ها و تقویت مشارکت فرهنگی فراهم کنند؛ ظرفیتی که تحقق آن به ایجاد فضایی برای تعامل و همکاری نیرو‌های خلاق شهر، نیاز دارد.

پردیس صنایع خلاق قرار است مضمون‌محور باشد و به نوعی «رآکتور فرهنگی» تبدیل شود؛ فضایی که در آن، هنرمندان، طراحان، فعالان رسانه، پژوهشگران، گروه‌های فناور و نهاد‌های فرهنگی درکنار یکدیگر قرار می‌گیرند و از برخورد ایده‌ها و تبادل تجربه هایشان، جریان‌های تازه‌ای از خلاقیت شکل می‌گیرد. در چنین محیطی، ارتباط میان رشته‌های مختلف تقویت می‌شود، فرصت‌های همکاری گسترش می‌یابد و استعداد‌هایی که پیش‌تر در فضا‌های پراکنده فعالیت می‌کردند، امکان دیده شدن و رشد پیدا می‌کنند.

برگزاری نمایشگاه ها، کارگاه‌های آموزشی، نشست‌های تخصصی و برنامه‌های هنری، نیز می‌تواند این رآکتور فرهنگی را به زندگی روزمره شهر پیوند بزند و فاصله میان تولیدکنندگان فرهنگی و مخاطبان را کاهش دهد. این ظرفیت برای مشهد مقدس، با جمعیت جوان، پیشینه فرهنگی و توانمندی‌های دانشگاهی، اهمیتی ویژه دارد. پردیس قرار است بستری برای تجربه، گفت‌و‌گو، همکاری و عرضه دستاورد‌ها فراهم کند؛ فضایی زنده که در آن، خلاقیت از فعالیتی فردی فراتر می‌رود و به نیرویی برای پویایی فرهنگی و اجتماعی شهر تبدیل می‌شود.

در کنار پردیس صنایع خلاق، ایجاد مرکز همایش‌های بین المللی، قرار است ظرفیت‌های فرهنگی مشهد مقدس را به عرصه تعاملات ملی و جهانی پیوند بزند. مجموعه‌ای که بناست میزبان رویداد‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و بین المللی باشد و جایگاه مشهد مقدس را در شبکه میزبانی کشور تقویت کند.

مشهد مقدس قلب تپنده‌ای دارد که حرم مطهر رضوی است و ذیل این آبشخور مادی و معنوی، فرصت‌های متنوعی شکل می‌گیرد. مشهد مقدس با برخورداری از جایگاه معنوی، زیرساخت‌های گسترده اقامتی و خدماتی و پیوند‌های تاریخی و فرهنگی با کشور‌های منطقه، به ویژه کشور‌های مسلمان، از مزیت‌هایی برخوردار است که می‌تواند آن را به مقصدی جذاب برای گردهمایی‌های بین المللی تبدیل کند.

برای بسیاری از مهمانان این کشورها، حضور در مشهد مقدس، افزون بر شرکت در یک رویداد، فرصتی برای ارتباط با شهری برخوردار از جایگاهی ویژه در جهان اسلام است. ازسوی دیگر، تجربه جنگ تحمیلی سوم، ضرورت تمرکززدایی از پایتخت و توزیع جغرافیایی زیرساخت‌های مهم کشور را برجسته‌تر کرده است. تقویت ظرفیت میزبانی مشهد مقدس، می‌تواند به افزایش تاب آوری کشور و استمرار فعالیت‌های علمی، فرهنگی و دیپلماتیک کمک کند.

هم جواری مرکز همایش‌ها با پردیس صنایع خلاق، نیز این ظرفیت را تکمیل می‌کند؛ به گونه‌ای که نشست‌ها با نمایشگاه ها، برنامه‌های هنری و تعامل با فعالان فرهنگی همراه شوند. حاصل این پیوند، شکل گیری فضایی برای گفت‌و‌گو، دیپلماسی فرهنگی و معرفی چهره‌ای گسترده‌تر از مشهد مقدس به جهان خواهد بود.

یکی از ضرورت‌های مهم این پروژه، توجه به هویت شهری است. مشهد مقدس از میراث معنوی و تاریخی برخوردار است و درعین حال، ظرفیت‌های هنر، دانش، فناوری و خلاقیت نیز در آن حضور دارند. پیوند این وجوه، می‌تواند روایتی گسترده‌تر از شهر ارائه کند؛ روایتی که گذشته و معاصر، سنت و نوآوری و هویت بومی و ارتباطات جهانی را درکنار یکدیگر قرار می‌دهد.

هویت یک مجموعه، صرفا با انتخاب یک نماد معماری یا ساخت بنایی متفاوت شکل نمی‌گیرد. معماری و منظر شهری، زمانی معنا پیدا می‌کنند که با محتوای فعالیت ها، نوع رویداد‌ها و تجربه مخاطبان هماهنگ باشند. آنچه به یک مجموعه هویت می‌بخشد، زندگی جاری در آن است؛ برنامه‌هایی که برگزار می‌شوند، ارتباطاتی که شکل می‌گیرند و تجربه‌ای که شهروندان و مهمانان از حضور در آن به دست می‌آورند.

پردیس صنایع خلاق و مرکز همایش‌های بین المللی، قرار است بخشی از این روایت معاصر باشند؛ مجموعه‌ای که ظرفیت‌های فرهنگی مشهد مقدس را در قالب فعالیت‌ها و رویداد‌های زنده عرضه می‌کند و امکان معرفی توانمندی‌های شهر به مخاطبان داخلی و خارجی را فراهم می‌آورد. در چنین نگاهی، توسعه هویت بین المللی مشهد مقدس نه به معنای فاصله گرفتن از ریشه‌های آن، بلکه به معنای گسترش دامنه روایت شهری است که هم سرمایه معنوی دارد و هم ظرفیت آفرینش و نوآوری.

برای این مجموعه، محدوده‌ای حدود بیش از ۳۰هکتار در محدوده بوستان جهان شهر و ضلع جنوبی بزرگراه شهیدسلیمانی، به عنوان گزینه اصلی مطرح شده است. این محدوده امکان بررسی هم زمان پردیس صنایع خلاق، مرکز همایش‌های بین المللی و زیرساخت‌های شهری پیرامون را فراهم می‌کند، با این حال جانمایی پروژه و توافق بر سر کلیات آن، فقط آغاز مسیر است.

براساس توضیحات داده شده در نشست اخیر کارگروه پایش و راهبری پروژه‌های کلان استان، پروژه همچنان در مرحله مطالعاتی یا فاز صفر قرار دارد؛ مرحله‌ای که در آن باید ابعاد طرح، کارکرد‌های مجموعه، نیاز‌های زیرساختی، برآورد هزینه‌ها و چارچوب تأمین مالی مشخص شود. عبور از این مرحله به تصمیم‌های روشن درباره طراحی، مجوزها، شیوه اجرا و تقسیم مسئولیت میان دستگاه‌های مرتبط نیاز دارد.

تدوین نقشه راه اجرایی، از آن نظر اهمیت دارد که پروژه از سطح توافق‌های کلی فراتر برود و هر مرحله آن با مسئولیت، زمان بندی و منابع مشخص همراه شود. استمرار تصمیم‌ها در دوره‌های مختلف مدیریتی، نیز برای چنین طرحی ضروری است. پردیس صنایع خلاق و مرکز همایش ها، زیرساخت‌هایی بلندمدت هستند و باید در چارچوب برنامه‌ای دنبال شوند که از تغییرات مقطعی مدیریتی تأثیر نپذیرد.

تأمین مالی نیز بخشی جدایی ناپذیر از این مسیر است. استفاده از ظرفیت بودجه شهرداری، منابع ملی، ابزار‌هایی مانند اوراق مشارکت و سایر شیوه‌های تأمین اعتبار، باید برپایه برآورد‌های دقیق و برنامه‌ای روشن، بررسی شود. درکنار هزینه‌های ساخت و تجهیز، هزینه‌های نگهداری و بهره برداری نیز باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد تا مجموعه پس از افتتاح، امکان فعالیت مستمر و ارائه خدمات باکیفیت را داشته باشد.

پردیس صنایع خلاق و مرکز همایش‌های بین المللی مشهد مقدس، بخشی از زیرساخت فرهنگی و اجتماعی آینده شهر است. این مجموعه قرار است میان استعداد‌های خلاق، فعالیت‌های فرهنگی، شهروندان و شبکه ارتباطات ملی و بین المللی، پیوند برقرار کند و امکان حضور فعال‌تر مشهد مقدس را در عرصه‌هایی فراتر از زیارت فراهم آورد.

تحقق این هدف به همراهی مدیریت کلان استان، دستگاه‌های ملی، نهاد‌های فرهنگی و اجتماعی، بخش خصوصی و مدیریت شهری نیاز دارد. هریک از این مجموعه‌ها در فراهم کردن زیرساخت ها، تأمین منابع، برنامه ریزی فرهنگی، جذب رویداد‌ها و توسعه خدمات نقش دارند. هماهنگی میان آن‌ها باید با تقسیم روشن مسئولیت ها، شفافیت در تصمیم گیری و امکان پیگیری مستمر، همراه باشد.

در این میان، آگاهی عمومی از اهداف و ضرورت‌های پروژه نیز اهمیت دارد. گفتمان سازی درباره این مجموعه، به معنای تبلیغ یک طرح عمرانی نیست، بلکه به معنای روشن کردن این مسئله است که مشهد مقدس برای تبلور فرهنگی و اجتماعی خود به چه زیرساخت‌هایی نیاز دارد و این زیرساخت‌ها چه نقشی در آینده شهر ایفا می‌کنند. اطلاع رسانی شفاف درباره مراحل اجرا، هزینه‌ها و دستاورد‌های مورد انتظار نیز زمینه مطالبه گری آگاهانه و نظارت عمومی را فراهم می‌کند.

مشهد مقدس برای حفظ و تقویت جایگاه خود، درکنار زیرساخت‌های زیارتی و خدماتی، به فضا‌هایی نیاز دارد که استعداد‌های فرهنگی و خلاق آن را گردهم آورند، امکان تعامل و گفت‌و‌گو را گسترش دهند و زمینه میزبانی رویداد‌های ملی و بین المللی را فراهم کنند. پردیس صنایع خلاق و مرکز همایش‌های بین المللی، می‌توانند پاسخی به این نیاز باشند؛ مجموعه‌ای که فرهنگ را به زندگی شهری نزدیک‌تر می‌کند، ارتباطات اجتماعی و بین المللی را گسترش می‌دهد و تصویری چندوجهی از مشهد مقدس ارائه می‌دهد.

اکنون مسئله اصلی، تبدیل این ضرورت به برنامه‌ای اجرایی و پایدار است. پروژه‌ای با چنین کارکردی، نباید در محدوده مطالعات و مصوبات باقی بماند، بلکه باید به بخشی از برنامه بلندمدت توسعه مشهد مقدس تبدیل شود. آینده شهری که همواره مقصد سفر و زیارت بوده است، می‌تواند عرصه‌ای گسترده‌تر از دیدار، گفت‌و‌گو، خلاقیت و تعامل فرهنگی نیز باشد.

پردیس صنایع خلاق و مرکز همایش‌های بین المللی، فرصتی برای تحقق همین چشم انداز است؛ فرصتی که اهمیت آن، پیش از هر چیز، در ساختن شهری زنده تر، پویاتر و برخوردار از ظرفیت‌های گسترده‌تر برای حضور و مشارکت مردم نهفته است.