افزایش ۵۵۹ درصدی بارش‌ها در سال آبی ۱۴۰۴- ۱۴۰۵ هرمزگان نسبت به سال قبل

به گزارش خبرنگار مهر، مجید بیجندی صبح چهارشنبه با تأکید بر نقش هشدارهای هواشناسی در مدیریت مخاطرات جوی اظهار کرد: با وجود محدودیت‌های ارتباطی در ایام جنگ، به‌ویژه در فروردین‌ماه ۱۴۰۵، کارشناسان هواشناسی استان با وجود دشواری‌های موجود توانستند هشدار قرمز صادر کنند و با همکاری مسئولان استان، به‌ویژه مجموعه مدیریت بحران، نقش مؤثری در مدیریت پیامدهای مخاطرات جوی ایفا کنند.

بیجندی با اشاره به اهمیت داده‌های هواشناسی در تحلیل شرایط جوی و صدور پیش‌بینی‌ها اظهار کرد: داده‌های جمع‌آوری‌شده از ایستگاه‌های هواشناسی، تصاویر ماهواره‌ای، اطلاعات رادارها و تحلیل مدل‌های مختلف پیش‌بینی، از مهم‌ترین منابع مورد استفاده برای پیش‌بینی وضعیت جوی و صدور هشدار هستند.

وی افزود: در شرایطی که دسترسی به اینترنت در کشور و استان طی فروردین‌ماه ۱۴۰۵ با محدودیت‌هایی مواجه بود، همکاران هواشناسی برای تحلیل شرایط جوی و صدور هشدارها با دشواری‌های جدی روبه‌رو شدند؛ با این حال، صدور هشدار قرمز در این شرایط نشان داد که مجموعه هواشناسی استان برای انجام مسئولیت‌های خود تلاش کرده است.

نقش مؤثر هشدارهای هواشناسی در مدیریت بحران

مدیرکل هواشناسی هرمزگان با اشاره به تجربه سامانه بارشی آذرماه ۱۴۰۴ بیان کرد: در جریان فعالیت این سامانه، هشدار قرمز هواشناسی صادر شد و با همراهی و هماهنگی مسئولان استان، به‌ویژه حوزه مدیریت بحران، اقدامات لازم برای مدیریت شرایط انجام گرفت.

بیجندی با تأکید بر اهمیت اطلاع‌رسانی به‌موقع در زمان وقوع مخاطرات جوی تصریح کرد: هواشناسی علاوه بر تحلیل داده‌ها و صدور هشدار، در حوزه اطلاع‌رسانی نیز مسئولیت مهمی بر عهده دارد و رسانه‌ها با انتقال صحیح و به‌موقع اطلاعات به مردم، نقش مؤثری در تحقق این مسئولیت ایفا می‌کنند.

وی ضمن قدردانی از تلاش اصحاب رسانه، همکاری رسانه‌ها را یکی از عوامل مؤثر در آگاهی‌بخشی عمومی و افزایش اثربخشی هشدارهای هواشناسی دانست.

ضرورت دریافت اطلاعات و هشدارها از منابع رسمی هواشناسی

بیجندی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نحوه صدور هشدارهای هواشناسی گفت: هشدارهای هواشناسی بر اساس تحلیل شرایط جوی و در محدوده‌های جغرافیایی مشخص صادر می‌شوند و لزوماً به این معنا نیست که پدیده پیش‌بینی‌شده در تمام نقاط یک منطقه به یک شکل رخ خواهد داد.

وی توضیح داد: ممکن است یک سامانه بارشی در محدوده تحت پوشش هشدار فعالیت کند، اما شدت بارش و پیامدهای آن در نقاط مختلف متفاوت باشد. ازاین‌رو، نباید انتظار داشت که آثار یک سامانه جوی در همه مناطق یکسان باشد یا وقوع مخاطره در یک نقطه، به معنای وقوع همان پدیده با همان شدت در نقطه‌ای دیگر باشد.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان با اشاره به فعالیت سامانه بارشی اخیر در استان اظهار کرد: در حالی که ممکن است ساکنان بندرعباس آثار محدودی از یک سامانه بارشی را مشاهده کنند، همان سامانه می‌تواند در مناطقی مانند بندرلنگه موجب بارش‌های قابل‌توجه و وقوع سیلاب شود. همچنین پدیده‌هایی مانند تگرگ و بارش‌های شدید ممکن است در بخش‌هایی از محدوده فعالیت سامانه رخ دهند.

وی تأکید کرد: برای درک صحیح شرایط جوی، لازم است اطلاعات مربوط به تحلیل داده‌های هواشناسی و آثار احتمالی هشدارها از منابع رسمی هواشناسی استان دریافت شود تا از برداشت‌های نادرست درباره محدوده و شدت مخاطرات جلوگیری شود.

بیجندی با اشاره به اهمیت تعامل میان هواشناسی، رسانه‌ها و مسئولان استان خاطرنشان کرد: مجموعه هواشناسی با شناخت کمبودها و نقاط ضعف خود و بهره‌گیری از بازخوردهای رسانه‌ها و سایر مخاطبان، در تلاش است کیفیت خدمات‌رسانی به مردم و مسئولان هرمزگان را ارتقا دهد.

بیجندی در تشریح وضعیت اقلیمی استان و چشم‌انداز بارش‌های پیش‌رو اظهار کرد: بررسی داده‌های هواشناسی نشان می‌دهد بارش‌های سال آبی گذشته در مقایسه با دوره مشابه و میانگین بلندمدت افزایش قابل‌توجهی داشته است؛ با این حال، میزان بارش در مناطق مختلف استان یکسان نبوده و تفاوت‌های اقلیمی و پراکنش سامانه‌های بارشی بر میزان بارش دریافتی شهرستان‌ها تأثیر گذاشته است.

افزایش قابل‌توجه بارش‌ها در سال آبی گذشته

بیجندی با اشاره به اینکه سال آبی و سال زراعی از ابتدای مهرماه آغاز می‌شود و تا پایان شهریورماه سال بعد ادامه دارد، افزود: در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، بارش‌های ثبت‌شده در استان هرمزگان نسبت به سال آبی پیش از آن حدود ۵۵۹ درصد افزایش داشته است. همچنین میزان بارش استان در مقایسه با میانگین بلندمدت حدود ۶۳ درصد بیشتر بوده است.

وی با تأکید بر تفاوت میان آمار سالانه و میانگین بلندمدت تصریح کرد: میانگین بلندمدت بر اساس داده‌های آماری ثبت‌شده در ایستگاه‌های هواشناسی و در یک دوره مرجع مشخص محاسبه می‌شود و مبنایی برای ارزیابی وضعیت اقلیمی و مقایسه میزان بارش و دمای هر منطقه است.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان ادامه داد: بررسی داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی نشان می‌دهد تمام مناطق استان افزایش بارش را تجربه کرده‌اند، اما میزان این افزایش در شهرستان‌ها و مناطق مختلف متفاوت بوده است.

سهم بیشتر مناطق ساحلی از بارش‌ها

بیجندی با اشاره به پراکنش مکانی بارش‌ها در هرمزگان بیان کرد: در سال آبی گذشته، مناطق ساحلی و جزایر استان در مجموع سهم بیشتری از بارش‌ها دریافت کردند، در حالی که میزان بارش در بسیاری از مناطق داخلی استان کمتر از مناطق ساحلی بود.

وی افزود: تفاوت در میزان بارش دریافتی شهرستان‌ها، حتی در شرایطی که برای استان هشدار هواشناسی صادر می‌شود، امری طبیعی است؛ زیرا موقعیت جغرافیایی، مسیر حرکت سامانه‌های بارشی و ویژگی‌های محلی بر توزیع بارش تأثیر می‌گذارند.

به گفته بیجندی، بررسی آمار شهرستان‌ها نیز نشان می‌دهد میزان افزایش بارش در مناطق مختلف یکسان نبوده و برخی شهرستان‌ها، از جمله سیریک، افزایش قابل‌توجهی نسبت به میانگین نرمال خود تجربه کرده‌اند.

افزایش دمای هرمزگان و تداوم شرایط گرم‌تر از نرمال

مدیرکل هواشناسی هرمزگان با اشاره به وضعیت دمایی استان در سال آبی گذشته گفت: میانگین دمای استان حدود یک‌ونیم تا ۱.۷ درجه سانتی‌گراد افزایش داشته است. این افزایش در مناطق مختلف استان شدت یکسانی نداشته و در برخی مناطق، به‌ویژه بخش‌هایی از شرق هرمزگان، ناهنجاری‌های دمایی بیشتری ثبت شده است.

وی با بیان اینکه در برخی مناطق استان اختلاف دما با میانگین بلندمدت به حدود ۲.۵ درجه سانتی‌گراد رسیده است، افزود: در مقابل، بندرعباس، بخش‌هایی از شمال استان و قسمتی از غرب هرمزگان در محدوده نزدیک‌تری به شرایط نرمال قرار داشته‌اند.

بیجندی همچنین با اشاره به وضعیت دمایی کشور در مهرماه امسال اظهار کرد: برخلاف انتظار معمول برای کاهش تدریجی دما در آغاز فصل پاییز، بررسی داده‌ها نشان می‌دهد مهرماه در بیشتر استان‌های کشور گرم‌تر از میانگین بلندمدت بوده است. هرمزگان نیز از این شرایط مستثنا نبوده و با وجود اقلیم گرمسیری، آثار افزایش دما در داده‌های هواشناسی استان قابل مشاهده است.

اهمیت پیش‌بینی دما در کشاورزی و آبزی‌پروری

وی با تأکید بر ضرورت استفاده از اطلاعات دقیق هواشناسی در بخش‌های مختلف اقتصادی استان گفت: در ارزیابی شرایط دمایی، تنها میانگین دما اهمیت ندارد، بلکه دمای کمینه و بیشینه نیز از شاخص‌های اساسی در تصمیم‌گیری‌های تخصصی هستند.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان افزود: اطلاعات مربوط به دمای کمینه، بیشینه و میانگین می‌تواند در مدیریت مراحل رشد محصولات کشاورزی، تنظیم زمان عملیات زراعی، بررسی شرایط گرده‌افشانی خرما، مدیریت کشت محصولات صیفی و گلخانه‌ای و همچنین برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های آبزی‌پروری مورد استفاده قرار گیرد.

وی ادامه داد: افزایش دما می‌تواند نیاز آبی محصولات کشاورزی را تغییر دهد و در بخش آبزی‌پروری نیز بر شرایط استخرها و ضرورت مدیریت اکسیژن‌رسانی تأثیر بگذارد. از این رو، پیش‌بینی‌های دقیق و صدور به‌موقع هشدارهای هواشناسی نقش مهمی در کاهش خسارت‌ها و مدیریت منابع دارد.

بارش‌های اخیر به معنای پایان خشکسالی نیست

بیجندی با اشاره به وضعیت شاخص‌های خشکسالی در هرمزگان اظهار کرد: هرچند افزایش بارش‌ها در مقیاس یک‌ساله موجب بهبود شرایط در بخش‌هایی از استان شده است، اما بررسی شاخص‌های بلندمدت نشان می‌دهد وضعیت خشکسالی همچنان نگران‌کننده است.

وی افزود: ارزیابی خشکسالی تنها بر اساس میزان بارش انجام نمی‌شود، بلکه عواملی مانند تبخیر و تعرق نیز در محاسبه شاخص‌های مرتبط نقش دارند. به همین دلیل، افزایش بارش در یک سال آبی لزوماً به معنای رفع خشکسالی انباشته‌شده در سال‌های گذشته نیست.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان تصریح کرد: کسری منابع آب زیرزمینی حاصل سال‌ها تنش آبی متوالی است و نمی‌توان انتظار داشت این کسری تنها با یک یا دو سال بارش مناسب جبران شود.

وی با تأکید بر ضرورت مدیریت منابع آب گفت: بهبود شرایط بارشی باید فرصتی برای تقویت مدیریت منابع آب، حفاظت از آبخوان‌ها و برنامه‌ریزی اصولی برای مصرف آب تلقی شود؛ چراکه پایداری منابع آبی استان به مجموعه‌ای از اقدامات بلندمدت و مستمر وابسته است.

ثبت بارش‌های بالاتر از نرمال در بخش عمده‌ای از هرمزگان در مهرماه

بیجندی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت بارش‌ها در آغاز سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ اظهار کرد: بررسی نقشه‌های بارشی کشور نشان می‌دهد در مهرماه، برخی مناطق شمالی و غربی کشور بارش‌های مناسبی دریافت کرده‌اند، در حالی که شرایط در بخش‌هایی از مرکز و شرق کشور به نرمال نزدیک بوده است.

وی افزود: در هرمزگان نیز بخش عمده‌ای از استان، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد از مساحت آن، در مهرماه بارش‌هایی بالاتر از میانگین بلندمدت دریافت کرده است. این وضعیت می‌تواند نشانه امیدوارکننده‌ای برای آغاز سال آبی جدید باشد.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان در پایان خاطرنشان کرد: تداوم این شرایط به نحوه فعالیت سامانه‌های جوی در ماه‌های آینده بستگی دارد و برای ارزیابی وضعیت سال آبی پیش‌رو باید روند بارش‌ها و تغییرات دمایی در ادامه فصل نیز به‌دقت بررسی شود.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان، با اشاره به ویژگی‌های پدیده ال‌نینو اظهار کرد: ال‌نینو یک پدیده اقلیمی دورپیوند است؛ به این معنا که تغییرات دمای سطح آب اقیانوس آرام، به‌ویژه در محدوده استوایی، از طریق برهم‌کنش اقیانوس و جو می‌تواند بر شرایط آب‌وهوایی مناطق مختلف جهان تأثیر بگذارد.

وی با بیان اینکه این پدیده در سه وضعیت خنثی، ال‌نینو و لانینا بررسی می‌شود، افزود: در شرایط خنثی، دمای سطح آب اقیانوس آرام در محدوده استوایی تغییر معناداری نسبت به میانگین بلندمدت ندارد؛ در شرایط لانینا دمای آب کاهش می‌یابد و در وضعیت ال‌نینو شاهد افزایش دمای سطح آب هستیم.

تقویت ال‌نینو و احتمال تداوم آن تا سال ۲۰۲۷

بیجندی با اشاره به ویژگی‌های ال‌نینوی کنونی تصریح کرد: آنچه شرایط امسال را متمایز کرده، افزایش قابل‌توجه دمای سطح آب اقیانوس آرام در مقایسه با بسیاری از دوره‌های گذشته است؛ موضوعی که موجب شده در برخی گزارش‌ها از تعابیری مانند «ال‌نینوی قوی» یا «سوپر ال‌نینو» استفاده شود.

وی ادامه داد: ال‌نینو بخشی از یک چرخه اقلیمی است که معمولاً در بازه‌های زمانی حدود دو تا هفت سال رخ می‌دهد و آثار آن در نقاط مختلف جهان متفاوت است. بر اساس ارزیابی‌های مطرح‌شده، احتمال تداوم شرایط قوی این پدیده تا اوایل سال ۲۰۲۷ میلادی نیز مورد توجه قرار گرفته است.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان خاطرنشان کرد: آثار ال‌نینو در مناطق مختلف جهان یکسان نیست و می‌تواند در برخی مناطق به تشدید خشکسالی و در مناطق دیگر به افزایش بارش منجر شود؛ بنابراین، نمی‌توان پیامدهای آن را برای همه مناطق با یک الگوی ثابت ارزیابی کرد.

ال‌نینو با طوفان تفاوت دارد

بیجندی با تأکید بر ضرورت استفاده صحیح از اصطلاحات هواشناسی گفت: ال‌نینو یک پدیده اقلیمی مستقل است و نباید آن را با طوفان یکسان دانست. این پدیده در مقیاس زمانی و مکانی متفاوتی عمل می‌کند و آثار آن از طریق تغییر در الگوهای گردش عمومی جو و برهم‌کنش سامانه‌های اقیانوسی و جوی بروز می‌کند.

تجربه تاریخی هرمزگان از ال‌نینو

وی با اشاره به سابقه وقوع این پدیده در هرمزگان اظهار کرد: بررسی داده‌های اقلیمی نشان می‌دهد که ال‌نینو در سال‌های گذشته نیز بر شرایط بارشی استان تأثیر گذاشته است و رخدادهای سال‌های ۱۳۷۶، ۱۳۹۴ و ۱۴۰۲ از نمونه‌های قابل بررسی در این زمینه هستند.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان با بیان اینکه شدت و زمان‌بندی بارش‌ها در این دوره‌ها متفاوت بوده است، افزود: در دوره ال‌نینوی سال ۱۳۷۶، بارش‌ها از آبان تا اسفند ادامه داشت و در برخی ایستگاه‌های استان مقادیر قابل‌توجهی بارش ثبت شد.

به گفته وی، در این دوره مجموع بارش ثبت‌شده در ایستگاه قشم حدود ۳۴۲ میلی‌متر، در میناب حدود ۳۵۳ میلی‌متر و در بندرعباس حدود ۳۲۴ میلی‌متر گزارش شد. همچنین ایستگاه قشم با ثبت ۸۵ میلی‌متر بارش در یک شبانه‌روز، بیشترین بارش ۲۴ ساعته مورد اشاره در این دوره را تجربه کرد.

بیجندی ادامه داد: در دوره سال ۱۳۹۴ نیز بارش‌ها از آبان آغاز شد و تا فروردین ادامه یافت، اما زمان وقوع بارش‌های بیشینه با دوره قبل متفاوت بود. در سال ۱۴۰۲ نیز الگوی بارش تفاوت دیگری داشت؛ به‌گونه‌ای که سهم بارش آبان محدود بود و بیشترین بارش در بهمن‌ماه ثبت شد.

وی تأکید کرد: این مقایسه‌ها نشان می‌دهد که حتی در شرایط وقوع ال‌نینو، زمان، مقدار و توزیع مکانی بارش در هرمزگان می‌تواند متفاوت باشد. بنابراین، صرف وقوع این پدیده برای پیش‌بینی افزایش بارش در استان کافی نیست.

بارش هرمزگان به چند عامل جوی و اقیانوسی وابسته است

مدیرکل هواشناسی هرمزگان با اشاره به عوامل مؤثر بر بارش استان گفت: ال‌نینو تنها یکی از عوامل اثرگذار بر شرایط بارشی است و برای شکل‌گیری بارش‌های مؤثر، باید چندین عامل جوی و اقیانوسی به‌صورت هم‌زمان در وضعیت مناسبی قرار گیرند.

وی افزود: گردش عمومی جو، وضعیت رطوبتی اقیانوس هند، نوسان دوقطبی اقیانوس هند و شاخص نوسان مادن–جولیان (MJO) از جمله عواملی هستند که در کنار وضعیت ال‌نینو باید به‌طور مستمر بررسی شوند.

بیجندی تصریح کرد: حتی با تقویت ال‌نینو، برای وقوع بارش به انتقال رطوبت، شکل‌گیری سامانه‌های جوی مناسب و فراهم شدن شرایط لازم در لایه‌های مختلف جو نیاز است. ازاین‌رو، اثر این پدیده باید در کنار سایر شاخص‌های اقلیمی و شرایط واقعی جو ارزیابی شود.

احتمال بارش‌های رگباری و سیلاب‌های مقطعی وجود دارد

وی با اشاره به شرایط جوی استان و احتمال وقوع بارش‌های کوتاه‌مدت اظهار کرد: بارش‌های رگباری و سیلاب‌های مقطعی در برخی نقاط هرمزگان امکان‌پذیر است. این بارش‌ها ممکن است در بازه زمانی کوتاه و در محدوده جغرافیایی کوچکی رخ دهند، اما با توجه به شدت بارش و شرایط محلی، پیامدهای قابل‌توجهی به همراه داشته باشند.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان با تأکید بر ضرورت آمادگی دستگاه‌های اجرایی افزود: مسئولان استان باید سناریوهای مختلف جوی را در برنامه‌ریزی‌های خود مدنظر قرار دهند و آمادگی لازم برای مواجهه با شرایط متفاوت را داشته باشند.

وی ادامه داد: کارشناسان هواشناسی در جلسات مرتبط، سناریوهای احتمالی را مطرح می‌کنند تا دستگاه‌های مسئول بتوانند متناسب با شرایط پیش‌رو، اقدامات پیشگیرانه و تدابیر لازم را اتخاذ کنند.

ضرورت توجه به هشدارهای هواشناسی

بیجندی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نظام هشدارهای هواشناسی گفت: هشدارهای هواشناسی در سه سطح زرد، نارنجی و قرمز صادر می‌شوند و هر سطح بیانگر شرایط و میزان مخاطره متفاوتی است. وضعیت سبز نیز نشان‌دهنده شرایط عادی و نبود مخاطره قابل‌توجه در چارچوب ارزیابی‌های هواشناسی است.

وی بر ضرورت توجه شهروندان و دستگاه‌های اجرایی به هشدارهای رسمی هواشناسی تأکید کرد و گفت: آمادگی در برابر سناریوهای مختلف جوی و توجه به هشدارهای صادرشده، نقش مهمی در کاهش خسارات احتمالی ناشی از بارش‌های شدید، سیلاب‌های ناگهانی و سایر مخاطرات جوی دارد.

بیجندی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: ال‌نینوی قوی می‌تواند یکی از عوامل اثرگذار بر شرایط اقلیمی هرمزگان باشد، اما پیش‌بینی بارش استان باید بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌های اقیانوسی، شرایط گردش جو، میزان رطوبت و وضعیت سامانه‌های جوی انجام شود. ازاین‌رو، نه می‌توان صرفاً بر مبنای ال‌نینو افزایش بارش را قطعی دانست و نه احتمال وقوع بارش‌های رگباری و سیلاب‌های مقطعی را نادیده گرفت.