ترامپ به‌دنبال راه خروج؛ ایران چگونه دست واشنگتن را می‌بندد؟

فرارو- حمید رضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بین المللی بحران

به گزارش فرارو به نقل از مجله تایم، در پی افزایش هزینه‌های سیاسی جنگ با ایران، دونالد ترامپ اعلام کرده است که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر حمله‌ای انجام نخواهد داد و پس از آن به درگیری پایان می‌دهد. بااین‌حال، گزارش‌ها از بررسی گزینه‌های تازه حمله مشترک آمریکا و اسرائیل از جمله استفاده از بزرگ‌ترین بمب غیرهسته‌ای آمریکا موسوم به «مادر همه بمب‌ها» حکایت دارند.

تأسیسات هسته‌ای و زیرساخت‌های انرژی ایران از اهداف احتمالی این حملات هستند، هرچند درباره توانایی این بمب برای نفوذ به تأسیسات عمیق زیرزمینی تردید وجود دارد. ترامپ ظاهراً می‌خواهد با حمله‌ای نمایشی، پیروزی اعلام کند و بدون آنکه عقب‌نشینی به نظر برسد، جنگ را پایان دهد. اما این محاسبه ممکن است به درگیری‌ بسیار گسترده‌تر منجر شود.

بن‌بست دیپلماسی و افزایش تنش

هم‌زمان با انتشار گزارش‌های نظامی، حملات دریایی ایران در تنگه هرمز افزایش یافته است. دو کشتی باری متعلق به امارات یعنی «جی‌اف‌اس پراید» و «کیپ دائو» نیز هدف قرار گرفته‌اند. تلاش‌های دیپلماتیک هم به بن‌بست رسیده است. تهران پیشنهاد داده بود درگیری‌ها در همه جبهه‌ها از جمله لبنان متوقف شود؛ آمریکا محاصره دریایی و تحریم‌های نفتی را لغو کند؛ بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران آزاد شود و تنگه هرمز ظرف هفت روز بازگشایی شود. ترامپ این پیشنهاد را رد کرد و خواستار گنجاندن تعهدات هسته‌ای ایران در هر توافق شد؛ موضوعی که تهران بررسی آن را به مرحله‌ای بعد موکول می‌کند.

اهداف واشنگتن و تل‌آویو نیز احتمالاً متفاوت است. ترامپ خواهان پیروزی‌ سریع و چشمگیر است، درحالی‌که اظهارات بنیامین نتانیاهو درباره «تمام کردن کار» می‌تواند نشان‌دهنده اهدافی گسترده‌تر از جمله سرنگونی جمهوری اسلامی باشد.

راهبرد ایران: افزایش هزینه جنگ

در تهران این دیدگاه تقویت شده است که جنگ بعدی باید چنان پرهزینه باشد که هیچ رئیس‌جمهور آینده آمریکا به حمله دوباره فکر نکند. این راهبرد، حملات محدود و پاسخ‌های نمادین را ناکافی می‌داند. مقام‌های ایرانی هشدار داده‌اند حتی حمله‌ای محدود به تأسیسات هسته‌ای از جمله کوه پیک‌اکس در نزدیکی نطنز، می‌تواند با پاسخی گسترده مواجه شود و مانع خروج سریع آمریکا از جنگ شود.

یکی از ابزارهای ایران، تهدید زیرساخت‌های اقتصادی و انرژی منطقه است. محمدباقر قالیباف هشدار داده است که اگر ایران نتواند نفت بفروشد، دیگر کشورهای منطقه نیز نباید انتظار صادرات نفت داشته باشند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، امارات را به همکاری نفتی با فرماندهی مرکزی آمریکا متهم کرده و کابل‌های زیردریایی، مراکز داده و زیرساخت‌های هوش مصنوعی را از اهداف احتمالی دانسته است. قالیباف نیز به دولت‌ها و سرمایه‌گذارانی هشدار داده که به شرکت‌های هوش مصنوعیِ تسهیل‌کننده حملات علیه ایران کمک می‌کنند. طولانی کردن جنگ، رکن دیگر این راهبرد است. مقام‌های نظامی ایران گفته‌اند که بخشی از توان تسلیحاتی کشور برای رویارویی فرسایشی حفظ خواهد شد؛ زیرا به باور آنها، جنگ طولانی نقطه‌ضعف دشمن است.

خطر حمله پیش‌دستانه و گسترش درگیری

مقام‌های ایرانی همچنین احتمال حمله پیش‌دستانه را مطرح کرده‌اند. محمد اکرم‌نیا، سخنگوی ارتش گفته است اگر تهران حمله آمریکا یا اسرائیل را قریب‌الوقوع بداند، ممکن است پیش‌دستی کند. مهدی محمدی، مشاور راهبردی رئیس مجلس، نیز بر ضرورت وارد کردن ضربه‌ای تعیین‌کننده برای تغییر موازنه تأکید کرده است.

تحرکات نظامی آمریکا و اسرائیل از جمله استقرار ناوها و نزدیک شدن هواپیماها به حریم هوایی ایران، خطر محاسبه اشتباه را افزایش می‌دهد. تهران ممکن است این تحرکات را نشانه حمله قریب‌الوقوع تلقی کند و پیش از آغاز حمله، وارد جنگ شود. ایران همچنین هشدار داده است که اگر اسرائیل به آن حمله کند، حتی بدون مشارکت مستقیم آمریکا، نیروها و دارایی‌های آمریکایی در منطقه ممکن است هدف پاسخ قرار گیرند.

دامنه درگیری می‌تواند به خلیج فارس، دریای سرخ و عراق گسترش یابد. حوثی‌های یمن تهدیدهایی علیه کشتیرانی مطرح کرده‌اند و گروه عراقی کتائب سیدالشهدا نیز گفته است در صورت تهدید موجودیت ایران وارد جنگ خواهد شد. تهران برای احتمال عملیات زمینی در داخل کشور نیز آماده می‌شود. فرمانده نیروی زمینی ارتش از استقرار بیش از ۵۰ یگان در امتداد مرزها خبر داده است. هم‌زمان، نیروهای امنیتی ایران عملیاتی علیه گروه‌های مسلح در مناطق جنوب‌شرقی و مرزی انجام داده‌اند تا از گشوده شدن جبهه‌ای داخلی جلوگیری کنند.